Дания корольдарының қолхаттары: 13-17 ғасырлардағы билік шектеулері
Haandfæstning
Дания корольдары 13-17 ғасырларда шығарған Haandfæstning құжаты – Скандинавиялық Magna Carta. Ақсұлтандардың күшінен туған шарт, неопагандықпен байланысы бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дания патшалары 13-17 ғасырларда шығарған құжат, сонымен қатар Солтүстік Еуропалық тәжірибе ретінде [[Неопаганизмде де қабылданған.
Document issued by the kings of Denmark from 13th to the 17th century
the Northern European practice also adopted in [[Neo paganism
Haandfæstning (қазіргі заманғы Håndfæstning және қазіргі заманғы Håndfestning, сөздік мағынасы "Қол байлау", көпше түрі Haandfæstninger) – Дания патшаларының 13-17 ғасырларда Швеция және Норвегия патшалықтарымен жеке одақ құрған кезеңде және оған дейін шығарған құжаты. Швеция тәуелсіздік алғаннан кейін осыған ұқсас құжаттарды оның патшалары да жариялады. Көп жағынан бұл скандинавиялық Magna Carta-ға балама болып табылады.
A Haandfæstning (Modern Håndfæstning & Modern Håndfestning, lit. "Handbinding", plural Haandfæstninger) was a document issued by the kings of Denmark from 13th to the 17th century, preceding and during the realm's personal union with the kingdoms of Sweden and Norway. Following Sweden's independence, similar documents were also issued by its kings. In many ways it is a Scandinavian parallel to the English Magna Carta.
Тарих
Бұл қолхаттар дворяндардың күш-қуатының нәтижесі болды. Мұндай шартқа қол қоюға мәжбүр болған алғашқы даниялық патша 1282 жылы король Эрик V болды. Ол 1320 жылы алғаш рет тұрақты тәж кигізу шарты ретінде қолданылды. 1440-1648 жылдар аралығында бұл жаңа патшаны мойындаудың қалыпты шарты болды. 1660 жылы абсолюттік монархия енгізілген кезде соңғы қолхат жойылды. Англиядан айырмашылығы, онда тұрақты шарт болған жоқ; әрбір жаңа патша өзінің билігіне қатысты жаңа шартты қабылдауы керек еді. Екінші жағынан, барлық қолхаттар бір үлгіге негізделген. Патша әділ патша ретінде билік ететінін, дворяндармен ынтымақтасатынын, ешқашан еркін адамды түрмеге қамамайтынын, барлық жетекші лауазымдар (қазіргі кезде "кабинет министрлері" деп аталатындар) және барлық жергілікті басқару тек дворяндардың қолында болатынын, соғыс және бейбітшілік мәселелері дворяндардың келісіміне байланысты болатынын уәделеуі керек еді. Шарттар патшаларды қуыршаққа айналдырмады, олардың көпшілігі билік кезінде күшті негіз құра алды. Бұл дәуірде Дания патшаларының ешқайсысы да қолхат ережелерін толығымен сақтаған жоқ. Дворяндардың талаптарының қатаңдығы да уақыт өте келе өзгеріп отырды. Қазіргі голланд тілінде "handvest" сөзі әлі де "шарт" және (қарыз аудармасы ретінде) "манифест" мағынасын білдіреді.
The haandfæstning was the result of the strength of the power of the nobility. The first Danish king who was forced to sign this kind of charter was King Eric V in 1282. It was used as a regular coronation charter for the first time in 1320. Between 1440 and 1648 it was a normal condition for the recognition of a new king. When absolute monarchy was introduced in 1660 the last haandfæstning was mortified. Unlike in England there was no permanent charter to sign; every new king had to accept a new one that applied to his own reign. On the other hand, all haandfæstninger were based on the same model. The king had to promise that he would rule as a just king; that he would co operate with the nobility; that he would never imprison any free man; that all leading offices (what one would today call "cabinet minister posts") and all local administration would be filled only by noblemen; and that questions of war and peace depended on the acceptance of the nobility. The charters did not necessarily transform the kings into puppets; most of them were able to create a solid base of power during their reign. And hardly any Danish king of the period totally kept the rules of the håndfæstning. The severity of the demands of the nobility also wavered from time to time. In modern Dutch, the word 'handvest' still can mean both 'treaty' and (as a loan translation) 'manifesto'.
Ераның соңы
Абсолютизм алғаш рет Еуропада 1665 жылы Дания-Норвегияның «Патша заңы» (Kongeloven) деп аталатын жазба конституциясымен нығайтылды. Онда монархтың «бүгіннен бастап барлық поддандылары оны Жер бетіндегі ең мінсіз және жоғары тұрған тұлға деп құрметтеуі және есептеуі керек, ол барлық адамзат заңдарынан жоғары тұрады және оның тұлғасынан жоғары рухани немесе дүниелік мәселелерде ешкім жоқ, тек Құдай ғана» делінген. Осы заң нәтижесінде король басқа барлық билік орталықтарын таратуға өкілеттік алды. Ең маңыздысы – Патшалық кеңесінің таратылуы болды.
Absolutism was underpinned by a written constitution for the first time in Europe in 1665 Kongeloven ("King's Law") of Denmark–Norway, which ordered that the Monarch "shall from this day forth be revered and considered the most perfect and supreme person on the Earth by all his subjects, standing above all human laws and having no judge above his person, neither in spiritual nor temporal matters, except God alone". This law consequently authorized the king to abolish all other centers of power. Most important was the abolition of the Council of the Realm.