Кіріспе
Құтқарушы кафедральді (lang es) немесе Ла Сео де Сарагоса - Испанияның Арагон қаласында орналасқан католик кафедральді собор. Бұл Арагонның Мудежар сәулетінің әлемдік мұралық орны. Собор Плаза де ла Сеода орналасқан және оны жақын маңдағы Эль Пилардан ажырату үшін Ла Сео (арагон тілінде "көр") деп аталады, оның аты (бағана) Сарагосадағы (Сарагоса деп те аталады) Марияның көрінісіне сілтеме болып табылады. Екеуі де Сарагоса мегаполисіндағы соборлар.
Шығу тегі
Сеоның орналасуы көне Рим форумынан бастау алады. Басқа римдік қала форумдарынан айырмашылығы, Цезарягуста форумы Кардус пен Декуманның құятын жерінде емес, Эбро өзенінің жанында, өзен портына іргелес орналасқан. Форум қаладағы азаматтық және сауда орталығы болумен қатар, басты ғибадатхананы қамтиды. Форум мұражайы собордың қасбетімен қарама-қарсы Пилар алаңынан төмен орналасқан. Визиготтар мен мосарабтар шіркеуінің қалдықтары табылған жоқ.
Мешіт
Ханас бен Абдалла Санъани (? 718), Мұхаммедке жақын адамның шәкірті, Саракуста әл-Байданың басты мешітін салған, Сарагоса ла Бланка, Әл-Хұмайдиге сәйкес (10291095). Ал, негізгі мешіт Әл-Андалустың ең көне мешіттерінің бірі. Ғимаратқа екі рет, біріншісі - 9 ғасырда, екіншісі - 11 ғасырда, Сарагосаның тайфа патшасы Мундир I кезінде, қосымша ғимараттар салынды. 1999 жылы аяқталған қалпына келтіру кезінде бірқатар қалдықтар, мысалы сыртқы қабырғалардағы минареттің бедері және ежелгі құрылыстың едені табылды. Сонымен қатар, кіреберіс қазіргі собордың дәл сол жерінде орналасқан. 1118 жылы Сарагосаға Альфонсо I, Батырдың келуі мешітті дереу бұзуға әкелмеді. Ол мұсылмандарға қаладан кету үшін бір жыл уақыт берді, ал 1121 жылдың 4 қазанында ғимарат Сан-Сальвадор деген атпен бағышталды және ғимаратты христиандық мақсаттар үшін пайдалануға мүмкіндік беру үшін қажетті жөндеу жұмыстары жүргізілді.
Роман стилідегі собор
Мешіттің қирауы мен Роман стиліне тән собордың құрылысы 1140 жылы басталды. Жаңа шіркеу, базиликалық орналасуы бар, трансепті мен апсистермен аяқталатын үш кемеден тұрады, тастан салынған, стильдік жағынан Жака соборына көп нәрсеге ие болды, одан ол әртүрлі элементтерді алды. Ғимараттың өзінен басқа мұрағаты, асханасы, балабақшасы және екі монастырі болды. Осы дәуірден бастап екі апсистің төменгі бөлігі әлі де сақталған, жазулы бас қалалар арасындағы кішкентай терезелер бейнеленген, сыртқы жағында "шахровый jaqués" деп аталатын және ішкі жағында қазіргі уақытта негізгі құрбандық үстелінің артында жасырылған мүсіндер жиынтығы. Бастапқы собордың құрылысы 13 ғасыр бойы жалғасты. 1204 жылдан бастап XV ғасырға дейін барлық арагондық патшалар осы шіркеуде таққа отырғызылды, бұл ерекше мәртебеге Рим папасы Иннокентий III ие болды. Ал, оның қару-жарағын Алжаферияда күзеткен патша сол жерден жүріп келе жатты. Салтанаттың төрт бөлігі болды: қару-жарақтар, киелі май жағу, тәж мен патшалық белгілерді қою, фюэростар (статуттар) мен Арагон корольдігінің бостандықтарына ант беру. Ла Сеода ең соңғы патша 1518 жылы Карл I болды. Кейінгі патшаларға фюэроларға ант беру ғана қажет болды. Сондай-ақ, соборда патшалар шомылдыру рәсімін, үйлену тойын және жерлеу рәсімін өткізген.
Готика-мудежар соборы
1318 жылы папа Иоанн XXII Сарагоса архиепископтығын құрды, оны Таррагонадан тәуелсіз етті, содан кейін ғимарат митрополиттік собор болды. Осыдан бастап, ғимараттар жақын маңдағы көптеп кездесетін арзан материалдарды: кірпіш пен гипсті пайдалана отырып, салынған. Архиепископ Педро Лопес де Лунаның (13171345) қадағалауымен роман стиліне тән апсиді сақтап, үш кемелі бар готика шіркеуі (қазіргі үш орталық кеме) салынған. Орталық кеме екі жағындағыдан биік тұрды, бұл 1447 жылдан бастап боялған шынымен жабылған терезелерді жасауға мүмкіндік берді. 1346 жылы Хуан де Барбастро мен Доминго Серраноның қатысуымен құрбандық үстелінде жарық беру үшін мудежар күмбезі жасала бастады. Жұмыс 1376 жылы аяқталды, ол кезде Дон Лопе Фернандес де Луна архиепископ болған, кең, жақсы жарық Готика соборын жасады. 1360 жылы Дон Лопе Фернандес де Лунаның архиепископтығы кезінде негізгі қасбеті жаңартылып, мұнда Мудехар стилімен Parroquieta деп аталатын ғимарат салынды. Тек бір нәрсе сақталған - бұл Сан-Мигель Архангелдің Пароквита немесе шіркеулік шіркеуі, ол ғимараттың ішінде жабық және тәуелсіз шіркеу ретінде салынған және архиепископ Дон Лопе оны жерлеу шіркеуі ретінде жобалаған. Готтық Мудехар стилімен сәнді түрде жасалған құрылыс арагондық шеберлер мен Севилья құрылысшыларының жұмысының бірегей үлгісі болып табылады, олар сыртқы қабырғаны тегіс кірпіштен және жылтыратылған керамикадан жасалған геометриялық суреттермен жауып тастады. Ішкі қабаттың төбесінің алтынмен қапталған ағаштан жасалған, Мудехар стиліне сай.
Қайта өрлеу дәуірі
1403 жылы ескі күмбез құлады. Антипапа Бенедикт XIII (Папа Луна), туған жері бойынша арагондық, ғимаратты қайта құруды бастады. Роман стиліне тән апсидалар жоғарылатылды, апсидалардың екі жағын бекітетін екі мұнара қосылды және Папалық тиара пішіндес жаңа күмбез салынды. 1409 жылы шебер Мохаммед Рами әшекейлеген бұл ғимаратты Бенедикт XIII 1410 жылы қалаға келген кезде көрген болуы мүмкін. Негізгі құрбандық үстелі Дон Далмау де Мур и Сервельо (1431-1456) архиепископтық кезінде салынған. Далмау Мур ғимараттың ішкі бөлігін көркейтуге көңіл бөлді, ол басты құрбандық үстелінен басқа, хор мен басқа да кішігірім құрылыстарды қамтыды. 1485 жылы 14 қыркүйекте Арагонның каноны және бас инквизиторы Педро де Арбуес соборда қалпақ пен шынжырлы қалқан киіп, дұға етіп жатқанда өлтірілді. Бұл Инквизицияның Арагонда жаман қабылдануының салдары болды, онда ол корольдің фьюерлерге, жергілікті заңдар мен артықшылықтарға шабуыл ретінде қаралды. Әсіресе, кейбір ең күшті отбасылардың арасында яһудилер, сондай-ақ Санчес, Монтеса, Патерной, Сантангел отбасылары қатысты болды. Нәтижесінде яһудилерге қарсы халықтық қозғалыс пайда болды; "тоғыз адам ақырында екі өзін-өзі өлтіргеннен басқа, он үш адам ағашқа ілінген, ал төртеуін қылмысқа қатысқандары үшін жазалады" деп жазды Джеронимо Зурита. Педро де Арбуэсті 1867 жылы Папа Пий IX-ы қасиетті деп жариялады. Оның Гил Морланес ақсақал жасаған қабірі кафедральдық шіркеудің ішінде Сан-Педро-Арбуэс шіркеуінде орналасқан. XVI-XVII ғасырларда собор Арагон полифониялық музыка мектебінің орталықтарының бірі болды. Мұнда Melchor Robledo, Sebastián Aguilera de Heredia, Pedro Ruimonte, Diego Pontac, Jusépe Ximénez және Andrés de Sola музыканттары жұмыс істеді және композиция жасады.
Соңғы ғасырлар
17 ғасырда Эль-Пилар мен Ла-Сео канондарының арасындағы ұзақ уақытқа созылған бәсекелестік жақсы белгілі болды. Ель-Пилар кафедрасының кафедралық бөлімі тіпті епископтық орынды жеңу үшін сотқа жүгінді, бұл сотты Филипп IV Ла Сеоның пайдасына шешті. 1676 жылы Рим папасы Клемент X Соломон сияқты шешім қабылдап, екі тарауды Одақ бұрышы арқылы біріктіргенше, даулар шешілмеді. Ла Сеода 6 пребендар мен 15 канон тұратын, ал Эль-Пилар да солай, ал декана әрқайсысында 6 ай тұратын. Сондай-ақ, 17 ғасырда ескі және құрып қалған мудежар мұнарасы құлатылып, 1686 жылы жаңа мұнараның құрылысы басталды. 1683 жылы Барокко стилімен Хуан Баутиста Континидің жобалауымен Римде салынған жаңа мұнара 1686 жылы басталып, 1704 жылы шпильді орналастырумен аяқталды. Алдыңғы бөлігі 18-ғасырда итальяндық барокко стилімен салынған, ол анық неоклассикалық аспектіге ие. Оны Архиепископ Аньоа Вентура Родригестің шәкірті Джулиан Ярзаға сеніп тапсырды. ХХ ғасырдың екінші жартысында ғимаратты толықтай қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді, бұл 23 жылға созылды. Жобаны төрт кезеңге бөлуге болады: 1975 жылдан 1987 жылға дейін: басты бастықтың алты бағанасын ауыстыру, шатырлар, көпірлер, шыны фабрикасы, іргетасы, іргетасты ғимараттарды жою және археологиялық қазба. 1987 жылдан 1992 жылға дейін: Parroquieta қабырғасы, күмбез, бас часовнялары және неоклассикалық қасбеті. 1992-1994 жылдар: сыртқы жұмыстардың аяқталуы және римдік және мұсылман қалдықтарының қазба жұмыстары. 1995 жылдан 1998 жылға дейін: мұнараны, шпильді және сағатты, органды, басты алтарьді қалпына келтіру; жалпы барлық гипстерлер мен шіркеулер тазартылып, қалпына келтірілді; сонымен қатар гобелендер мұражайы жаңартылды. Арагон үкіметі, Сарагоса архиепископтығы және Митрополиттік бөлім, Испанияның білім және мәдениет департаменті, Иберкаха және Каха де Ахоррос де ла Инмакулада жалпы алғанда екі миллиард песетадан астам қаржы жұмсады. 2005 жылы сакризия әлі қалпына келтіру процесінде болды.
From 1975 to 1987: replacement of the six pillars of the main nave, roofs, eaves, glassworks, foundation, destruction of adjacent buildings, and archeological excavation. From 1987 to 1992: wall of the Parroquieta, dome, chapels of the head and neoclassical facade. From 1992 to 1994: completion of outside work and excavation of Roman and Muslim remnants. From 1995 to 1998: restoration of the tower, the spire and the clock, the organ, the main altarpiece; in general all the plasterwork and chapels were cleaned and restored; also the tapestry museum was renovated. In total more than two billion pesetas were spent by the Government of Aragon, the Archbishopric of Zaragoza and the Metropolitan Chapter, the Department of Education and Culture of Spain, Ibercaja, and Caja de Ahorros de la Inmaculada. As of 2005, the sacristy was still in the process of restoration.
Сәулет стильдері
Ла Сео ежелгі римдік Аугуст форумының және маврлар қаласы Саракустаның басты мешітінің орнында салынған, оның минареті қазіргі мұнараның бір бөлігін құрайды. Құрылыс 12 ғасырда роман стилімен басталды және 1704 жылға дейін көптеген өзгерістер мен кеңейтулерге ұшырады, сонда барокко стилімен жасалған шпиль мұнараны аяқтады. Собор роман стиліне тән (12 ғасыр) барокколық мұнара мен неоклассикалық бас қақпаға (18 ғасыр) дейін, мудежар және готика стилі арқылы өтеді. Ла Сео соборын құрайтын әртүрлі стильдердің ең маңызды элементтері: Романдық: сыртқы және апсиданың төменгі бөлігінде. Апсиданың римдік ішкі бөлігі әлі де сақталған, бірақ қазір готикалық құрбандық үстелінің астында. Сакризияда 11-ғасырда пил сүйегінен салынған Беарнның Гастон IV "олифанты" және Сарагосаның Валериус (Зарагозаның қамқоршысы), Сарагосаның Сент-Винсент және Антипапа Бенедикт XIII сыйлаған Сент-Лоуренстің реликвиялық бюстары орналасқан. Готика: мудежармен араластырылған, әсіресе апсиданың сыртқы жоғарғы бөлігінде. Үш орталық кемесі, олардың аркалары мен трассирлері. Пьер Йохан мен Ханс де Суабья жасаған суреттелген алабастрдан жасалған керемет құрбандық үстелі. Хордың орындары. XV, XVI және XVII ғасырлардағы фламандтық кеуде бұйымдарының мұражайы, әлемдегі осындай үш ірі жинақтың бірі. Мудежар: Сан-Мигель епархиясының сыртқы қабырғасы және оның ішкі шатыры, ағашпен алтынға боялады. Арагондық Мудежарлар әлем мұрасы болып танылды. Қайта өрлеу дәуірі: Сан-Мигельдің парокьетасында XVI ғасырдағы архиепископ Дон Лопес Фернандес де Лунаның қабірі. Мудежар әсері бар күмбез, 16 ғасырдың бірінші үштен бірінде ескі мавр күмбезін ауыстыру үшін салынған. Барокко: мұнара мен қақпа. Соңғы уақытта собор мұражайы қалпына келтіріліп, көпшілікке ашық. Бұл - әлемдегі ең жақсы гобелендердің бірі.
Romanesque: in the exterior and the lower part of the apse. The Roman interior of the apse still remains, but is now covered by the Gothic altarpiece. In the sacristy are the "olifante" by Gaston IV of Béarn, built in ivory in the 11th century, and the relic busts of Valerius of Saragossa (patron saint of Zaragoza), Saint Vincent of Saragossa, and St. Lawrence donated by the antipope Benedict XIII. Gothic: mixed with Mudéjar, especially in the upper part of the exterior of the apse. The three central naves with their arches and tracery. Magnificent altarpiece largely of painted alabaster made by Pere Johan and Hans de Suabia. Choir stalls. Museum of Flemish tapestries from the 15th, 16th and 17th centuries, one of the three largest such collections in the world. Mudéjar: exterior wall of the Parish of San Miguel and its interior roof, gilded with wood. The Aragonese Mudéjar has been named a World Heritage Site. Renaissance: In the Parroquieta of San Miguel, the tomb of the archbishop Don López Fernández de Luna from the 16th century. Dome with Mudéjar influences, built in the first third of the 16th century to replace the older Moorish dome. Baroque: Tower and gate. The cathedral's museum has been restored recently and is open to the public. It is a tapestry museum that displays one of the finest collections of tapestries in the world.