Кіріспе
1994 жылы Атлантикада болған 1-ші санатты дауыл Гордон даулы - 1994 жылғы Атлантикада болған дауылдың кезеңіне байланысты, ұзақ уақыт бойы өмір сүрген және апатты болған дауыл. Осы маусымның он екінші және соңғы тропикалық циклоны Гордон 8 қарашада оңтүстік-батыс Кариб теңізінде тропикалық депрессия ретінде пайда болды. Депрессия күшін жоймай, Никарагуаға да соқты. 10 қарашада бұл жүйе құрлықтан алыстаған сайын күшейе бастады және тез арада Гордон тропикалық дауылға айналды, бұл маусымдағы жетінші дауыл. Гордон тропикалық дауыл кезінде Ямайка мен Кубаға да соқты. Ол оңтүстік-батыс Атлантикаға субтропикалық циклонға ұқсап кірді. Мексика шығанағына жеткенде, дауыл қайтадан толықтай тропикалық болып кетті. Гордон тропикалық дауыл Флорида кілстерін кесіп өтіп, солтүстік-шығысқа қарай бұрылып, Флорида штатының Форт-Майерс қаласында құрлыққа соқты. 17 қарашада Гордон атлантикалық мұхитқа қайтадан енгеннен кейін күшін арттырып, 17 қарашада дауылға айналды. Солтүстік Каролинаға қысқа уақытқа қауіп төндірді, бірақ оңтүстікке қарай бұрылып, әлсіреп кетті. Гордон тропикалық депрессияға айналып, 20 қарашада Флоридаға қайтадан соққы берді. Ол солтүстікке қарай бұрылып, келесі күні Оңтүстік Каролинада тарады. Алдымен Гордон Коста-Риканың солтүстігінде су тасқынын туғызды, ол 700 үйді қиратып, 30 миллион доллар шығын келтірді. Елде алты адам қайтыс болды, ал көршілес Панамада тағы екі адам қайтыс болды. Жамайкаға жеткенде дауыл 11,8 миллион доллар шығын келтіріп, төрт адамның өмірін қиды. Гаитиде судың оңтүстік-батыстан ағып кетуі 24 сағат ішінде жауын-шашынды азайтып, ең көп залал келтірді. Жаңбырдың салдарынан жер астынан қатты балшық құлап, су тасқыны көлікті тоқтатып, 10 800 үйге зақым келтіріп, тағы 3500 үй қираған. Елде 1122 адам қайтыс болды, олардың бір бөлігі орманды алқаптардың кесірінен болды, ал залал 50 миллион долларға бағаланды. Көршілес Доминикан Республикасында тағы бес адам қаза тапты, сондай-ақ оның астанасына жақын жерде су тасқыны болды. Кубада Гордон 100 миллион долларлық зиян келтірді, 5906 үй зақымдалды немесе қиратылды. Еліміздегі эвакуациялардың көптігіне байланысты тек екі адам қайтыс болды. Флоридада дауыл 400 миллион доллар шығын келтірді (1994 жылы шамамен 400 доллар, соңғы жылдары шамамен 1 миллионға тең), оның көп бөлігі ауыл шаруашылығына тиесілі, ал 11 адам қаза тапты, оның сегізінің көздері тірі. Кейін Гордон Солтүстік Каролинаны жоғары толқындармен зардап шекті, жағажай эрозиясына әкеліп соқты және бес үйді қиратты. Жалпы шығын 594 миллион долларды құрады (1994 жылы 900 миллион долларға тең). Халықаралық үкіметтер мен агенттіктер Біріккен Ұлттар Ұйымы арқылы Гордонның апатынан кейін Гаитиге көмек пен ақшалай көмек жіберді. Америка әскерлері елде болған еді, олар биліктен шығарылған Жан Бертран Аристиді президент лауазымына қайтару үшін. Әскерлер құтқару жұмыстарына көмектесіп, Порт-о-Пренс пен Жакмель арасындағы зақымданған жолды қалпына келтіруге көмектесті. Өлім-жітім мен зақымдануларға қарамастан, маусымнан кейін атау зейнеткерлікке шықпады.
Hurricane Gordon was an erratic, long lived, and catastrophic late season hurricane of the 1994 Atlantic hurricane season. The twelfth and final tropical cyclone of the season, Gordon formed as a tropical depression in the southwestern Caribbean on November 8. Without strengthening, the depression made landfall on Nicaragua. Later on November 10, the system began to strengthen as it tracked further from land, and it quickly strengthened into Tropical Storm Gordon, the seventh named storm that season. Gordon also made landfalls in Jamaica and Cuba while a minimal tropical storm. It entered the southwestern Atlantic while resembling a subtropical cyclone. By the time it entered the Gulf of Mexico, the storm was fully tropical again. Tropical Storm Gordon later crossed the Florida Keys, and turning to the northeast it made landfall in Fort Myers, Florida. Gordon strengthened after it re entered the Atlantic Ocean, becoming a hurricane on November 17. It briefly threatened North Carolina while turning to the northwest, although it turned to the south and weakened. Gordon deteriorated into a tropical depression and struck Florida again at that intensity on November 20. It turned to the north and dissipated the next day over South Carolina. Gordon first caused flooding in northern Costa Rica that destroyed 700 houses and caused $30 million in damage. There were six deaths in the country and an additional two deaths in neighboring Panama. Upon affecting Jamaica, the storm was responsible $11.8 million in damage and four deaths. Damage was heaviest in Haiti, after a prolonged southwesterly flow dropped of rainfall in a 24‑hour period. The rains resulted in extensive mudslides and flooding that disrupted transportation and damaged 10,800 houses, with another 3,500 destroyed. There were 1,122 deaths in the country, partially due to deforested hills, and damage was estimated at $50 million. In the neighboring Dominican Republic, there were five additional deaths, as well as flooding near its capital. In Cuba, Gordon caused $100 million in damage, and 5,906 houses were damaged or destroyed. Due to large scale evacuations, there were only two deaths in the country. In Florida, the storm caused $400 million in damage (1994 USD, equivalent to about $400.0 in 1994 is equivalent to about <calculated amount> in recent years million in ), much of it agricultural, and there were eleven deaths, eight of them direct. Gordon later affected North Carolina with high waves, causing beach erosion and destroying five houses. Overall damage was $594 million due to Gordon (1994 USD, equivalent to about $900 million in ). International governments and agencies through the United Nations sent relief supplies and monetary assistance to Haiti, following Gordon's devastating impact there. American soldiers were already stationed in the country to restore the ousted Jean Bertrand Aristide to the presidency. The troops helped in rescues and worked to restore a damaged road between Port au Prince and Jacmel. Despite the deaths and damage, the name was not retired following the season.
Метеорологиялық тарих
Гордон 6 қарашада Панаманың солтүстігінде циркуляция дамыған оңтүстік-батыс Кариб теңізіндегі тропикалық толқыннан пайда болды. 8 қарашада Никарагуаның шығысында 12-ші тропикалық депрессияға айналды. Құрға жақын болу күш алуына кедергі болды, ал 10 қарашаның басында ол Никарагуаның Пуэрто-Кабесас қаласының маңында жағаға жетті. Көп ұзамай жоғары деңгейдегі төмендеу депрессияны солтүстік-шығысқа бұрды, ал 10 қарашаның соңында ашық суларға жеткеннен кейін Гордон тропикалық дауылға айналды. Циклонның айналымы басында Кариб теңізінің батысын қамтитын өте кең болды, ал желдің қиылуы елеулі күшеюге жол бермеді. 13 қарашаның ертесінде Гордон тропикалық дауыл ретінде Ямайкаға Кингстон маңынан жақындады, ал сол күні Кубаның Гуантанамо шығанағына жақындады. Кубаның солтүстігінде болған дауыл әлдеқайда күшейіп, Флориданың көп бөлігінде жаңбыр жауды. Солтүстіктегі жота Гордонды батысқа, солтүстік-батысқа бұрды, ал 14 қарашада бұлт үлгісі субтропикалық циклонға ұқсады, жақын маңда аз конвекция болды және ең күшті желдер орталықтан алыстады. Дауыл Кубаның солтүстік жағалауына параллель болып, орталыққа жақын жерде конвекция қалыптасты. 15 қарашада кең орталығы Ки-Вест маңындағы Флорида-Кейз аралынан өтті. Құрлықта желдің күші шамамен 460 шақырымнан асатынын хабарлаған дауыл аулаушылар 17 қарашада Солтүстік Каролина штатының Кейп-Фейр қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 394 шақырым жерде дауылдың мәртебесіне ие болды. Көп ұзамай, ол ең күшті желге жетті, ал дауылды солтүстікке бұрған сулы сазды жотаның орнына тау жотасы пайда болды. Гордон кенеттен солтүстік-батысқа қарай бұрылды, дауыл оңтүстікке және оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай бұрылды, күшті қисылу және құрғақ ауаның әсерінен тропикалық дауылға айналды. 19 қарашада дауыл оңтүстік-батысқа, кейін батысқа қарай бұрылды. Гордон 20 қарашада Канаверал мысығының маңында Флоридаға тағы да соққы бергенге дейін тропикалық депрессияға айналды. Кейін солтүстікке қарай бұрылып, 21 қарашада Оңтүстік Каролинада тарады. Флорида-Кейс аралдарында мемлекеттік парктер жабылып, кейбір лагерьлер кетуіне мәжбүр болды, Space Shuttle Atlantis Кеннеди ғарыш орталығының орнына Калифорниядағы Эдвардс әуе күштері базасына қонуға мәжбүр болды. Дауыл Майами халықаралық әуежайынан ұшуларды тоқтатуға немесе кешіктіруге себеп болды, сонымен қатар Флорида-Кейз аралдарына және одан барлық рейстер тоқтатылды.
Орталық Америка
Гордонның алғашқы әсер еткен жері Орталық Америка болды, ол қысқа уақытқа Никарагуаның солтүстік-шығысына тропикалық депрессия ретінде көшкенде. Панамада су тасқынынан екі адам қаза тапты.
Жамайка
Ямайканың оңтүстігінен өтіп бара жатқанда, Гордон қатты жаңбыр жауды, Гордон 11,8 миллион доллар шығынға ұшырады, көбінесе Кларендонда. Жалпы залалдың жартысы жолдарға, ал тағы бір төрттен бірі егіндіктерге тиді. Елде төрт адам қаза тауып, екі адам жарақат алған. Олардың екеуі суға батып қайтыс болды. Джекмелде Гордон 12 сағаттан кейін келді. Жаңбырдың салдарынан бүкіл елде су тасқыны мен жер сілкінісі болды. 10 800-ге жуық үйге белгілі бір дәрежеде зақым келген, ал тағы 3500 үй қираған. Жалпы елдегі шығын 50 миллион долларға бағаланды. Доминикан Республикасында Гордон тасқынынан су тасқыны мен жер сілкінісі орын алып, елдің ішкі бөлігінде жол қозғалысы мен байланыс бұзылды. Санто-Доминго маңындағы бірнеше бөлікті су басып кетті. Тампа шығанағының аумағында жаңбырдың сыртқы жолақтары электр желілерін және ағаштарды құлатты, олардың бірі машинаға құлады. Space Shuttle STS 71 миссиясында пайдаланылған сыртқы танк дауыл кезінде теңіздегі құтқару жұмыстарына және содан кейінгі сот ісіне қатысты. 15 қарашада дауылдан кейін сүйрейтін көлікке проблемалар туындаған кезде танк баржамен ұшыру орнына жеткізіліп жатыр екен. Олардың көмекке шақырған белгісін мұнай танкері қабылдап, буксир мен оның жүгін қауіпсіз жерге сүйреді. NASA танкер экипажына сыйлық ретінде 5 миллион доллар ұсынды, бірақ АҚШ Әділет департаменті ұсынысты 1 миллион долларға дейін төмендетті. Кейбір жерлерде егіндікке келтірілген зиян 1992 жылы Эндрю даулымен салыстырғанда нашар болды, өйткені Эндрю штатына соққы берген кезде егін егілген жерлер аз болды. Судың жылдам көтерілуі мен шатырлардың құлауы салдарынан ішкі су тасқыны ғимараттарға зақым келтірді. Волусия округінде су тасқыны 1236 ғимаратқа енеді, 26 миллион доллар шығын келтіреді. Эверглейдтерде су тасқыны бірнеше бұғыны өлтірді.
АҚШ-тың қалған бөлігі
Флоридаға әсер еткеннен кейін, Гордон АҚШ-тың шығыс бөлігінде жаңбыр жауды, ал солтүстіктегі Нью-Джерсиге дейін созылады. Солтүстік Каролинада жауын-шашынның ең көп мөлшері Нью-Холландта, ал Вирджинияда ең көп жауын-шашын Норфолк маңында болды. Солтүстік Каролинаның Хаттерас аймағында соққан желдің ең күшті шамасы Бекстон қаласында болды. Окракок аралында қатты құм қираған. Хатерас ауылының солтүстігінде биік толқындар 69 метрлік құмдықтарды алып тастады, ал Хаттерас пен Фриско арасындағы Сыртқы жағалаулардың бөліктерін 1 метрге дейін су басты. Құрғын Китти Хок қаласында бес үйді қиратты, Солтүстік Каролинаның оңтүстігінде әсері аз болды, бірақ жағажайдың ерозиясы туралы хабарланды. Жағалауда төрт адамнан тұратын отбасы 5 метрлік толқынның ортасында қайықты суға толтыратын болғандықтан, жағалау күзетшілерінің құтқаруына мұқтаж болды. 49 фут (15 метр) желкенді қайық Норфолк, Вирджиниядан 185 шақырым қашықтықта бұзылып қалды, ал үш адамнан тұратын экипажды да жағалау күзеттері құтқарып қалды. Гордон мен Жаңа Англиядағы қырқаның өзара әрекеттесуі шығыс Вирджиниядағы жағалау су тасқынын тудырды. Вирджиния Бичтегі су деңгейі әдеттегіден 1 метрге жоғарылап, балық аулау айлағының 100 метрін алып кетті. Биік су тасқыны жолдарды бүлдіріп, тұрғын үйлерге аздап зақым келтірді. 16 қарашада Гаити үкіметі халықаралық қауымдастыққа көмек сұраған. Оған жауап ретінде БҰҰ арқылы агенттіктер 735 000 доллар, оның ішінде 20 000 су бірлігі мен 3 000 жамылғы берді. Біріккен Ұлттар Ұйымының гуманитарлық істерді үйлестіру жөніндегі кеңсесі Италия мен Люксембург қаржыландыратын 30 тонна азық-түлік жеткізілді. Еуропалық одақ елге 3,8 миллион доллар көлемінде қаржылай көмек көрсетті, ал әртүрлі елдер 1,8 миллион доллар көлемінде ақшалай қаражат немесе оған тең келетін көмек түріндегі заттарды жіберді. Канада үкіметі 485 000 доллар, ал Жапония үкіметі 400 000 доллар көмек жіберді. Франция үкіметі жамылғылар, киім-кешек және бөренелер, ал Құрама Штаттар 5000 жамылғы жіберді. Гаити үкіметі дауылдан зардап шеккендерге көмек көрсету үшін 3,2 миллион доллар қаржы бөлді. Үкімет қалаларға жолдарды тазарту, тұрғын үйлерді жөндеу және дауыл құрбандарын жерлеу үшін 112 000 доллар жіберді. Біріккен Ұлттар Ұйымының қызметкерлері Порт-о-Пренс қаласында көмек көрсету жұмыстарын ұйымдастырды. Жапа шеккен Жамель қаласына тез арада көмек келді, оның ішінде 116 тонна азық-түлік, 9 тонна дәрі-дәрмек және киім. 10-шы тау дивизиясының 100-ге жуық сарбазы Жакелдегі көмекке көмектесіп, жүздеген адамды құтқарып қалды. Флоридадағы егіннің бұзылуына байланысты АҚШ-та көкөністердің бағасы көтерілді. Дауылдан кейін 25 мыңға жуық сақтандыру талаптары болды. Гаитидегі апатқа, Куба мен Флоридадағы үлкен зардаптарға қарамастан, 1995 жылдың көктемінде Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым Гордонды зейнеткерлікке шығарған жоқ. Солтүстік Атлантикадағы аты-жөндері жоқ тізімдегі барлық есімдердің ішінен Гордон әлі де зейнеткерлікке шығудың ең мықты үміткері болып саналады. Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым ресми мәлімдеме жасап, Ямайка мен Кубаның ескерту инфрақұрылымын Гордоннан болған аз адам өліміне байланысты деп есептейді және Гаитиде мұндай жүйе жоқ екенін айыптайды. Осы күнге дейін Гордон аты алынып тасталмаған ең қатерлі дауыл болып табылады.