Шығыс Хань әулетінің императрицасы Ян Цзи (126 ж.ө.). Саяси құлпынайларға және туысқандарды билікке тартуға белсенді қатысқан. Регенттік билігі сәтсіз аяқталды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2 ғасыр Хан әулеті император әйелі Ян Цзи (閻姬) (қайтыс болды 28 ақпан 126), ресми түрде Император әйел Анси (安思皇后, сөзбе-сөз "тыныш және терең ойлы император әйел"), Шығыс Хан әулеті кезінде император әйел болды. Оның күйеуі Император Ан еді. Ол өзінің қастандық және жекқорлық мінез-құлқымен белгілі болды, император әйел ретінде де, (қысқа мерзімге) император әйел-регент ретінде де танымал болды. 125 жылы Бейсианг графы билік еткен кезде ол жеті ай бойы регенттік билік жүргізді. Дегенмен, оның ағаларымен бірге билікті ұзақ сақтау жоспары сәтсіз аяқталып, оның туыстарының өліміне әкелді.
2nd century Han Dynasty empress
Yan Ji (閻姬) (died 28 February 126), formally Empress Ansi (安思皇后, literally "the peaceful and deep thinking empress"), was an empress during the Eastern Han Dynasty. Her husband was Emperor An. She was known for her conspiratorial and nepotistic behavior, both as empress and (briefly) as empress dowager regent. She ruled as Regent for seven months during the rule of Marquess of Beixiang in 125. However, her plan, along with her brothers, to hold on to power for a long time ultimately resulted in failure and the deaths of her clan members.
Отбасылық тарихы және Ан императорымен неке
Ян Цзидің әкесі Ян Чанг (閻暢) – император Мингтің кезінде қызмет еткен, екі қарындасы императорлық жұбайлар болған Ян Чжанның (閻章) ұлы еді. Ол қабілетті шенеунік ретінде сипатталған, алайда император Минг оның мансабын тоқтатты, себебі ол жекқорлыққа ұшырағандай көрінуді қаламады. Жаң ханбике жас кезінде ақылды әрі әдемі болған. 114 жылы ол 20 жастағы Ан императорының императорлық жұбайы болып таңдалды және ол тез арада императордың сүйіктісіне айналды. 115 жылдың 1 маусымында император оны императрица етіп жариялады, бірақ оның қызғанышпен екені де айтылды, тіпті сол жылы императордың ұлы Лю Бао (劉保) дүниеге келген Ли жұбайын улады.
Yan Ji's father Yan Chang (閻暢) was the son of Yan Zhang (閻章), an official under Emperor Ming whose two sisters were imperial consorts, and who was described as a capable official whose promotion however was halted by Emperor Ming, who did not want to appear nepotistic. When Lady Yan was young, she was described as intelligent and beautiful. In 114, she was selected as an imperial consort for Emperor An, who was 20, and she quickly became his favorite. On 1 June 115, he created her empress—even though she was also described as jealous, to the extent that that year, she poisoned Consort Li, who had given birth to a son of the emperor, Liu Bao (劉保).
Императрица ретінде
Император Аньдың билігінің көп бөлігінде ол регенті – жесір император Дэн Суйдың көлеңкесінде қалды. Бірақ 121 жылы сәуірде жесір император Дэн қайтыс болғаннан кейін, ол өзінің билігін нығайтып, өзіне сенген адамдарын билікке орнатты, бұл арқылы қайтыс болған жесір императордың отбасын ығыстырды, олардың көптеген мүшелері өзіне-өзі қол жұмсауға мәжбүр болды. Осы сенімді адамдардың арасында императрица Янның ағалары Ян Сянь (閻顯), Ян Цзин (閻景), Ян Яо (閻耀) және Ян Ян (閻晏) болды, барлығы да ықпалды болды, әсіресе Сянь, ол сенімді де күшті еді. Императрица Ян өзінің күйеуіне оның іс-әрекеттерінде үлкен әсер етті, бұл империяның зиянына әкелді. Императрица Ян отбасымен бірге, евнухтар Цзян Цзин (江京) және Ли Рун (李閏) және оның күтімшісі Ван Шенг (王聖) императорлық басқаруды тиімді жүргізіп, билік пен байлықты өздеріне иелену мүмкіндігін пайдаланды. Император Ань олардың кеңестерін, әсіресе Императрица Ян Цзидің кеңесін, тіпті оның салдары жағымсыз болса да қабылдады, ал өзінің тәжірибелі және адал жоғары лауазымды шенеуніктерінің кеңесін қабылдамады. Ол күйеуінің өлімінен кейін билікке қол жеткізуге тырысып, қарсыластарын жоюға, өзінің руын маңызды лауазымдарға орналастыруға және императорға жақын шенеуніктер, генералдар мен евнухтардан топ жинауға тырысқан деген қаңтар бар. 124 жылы ол тоғыз жасар Бао ханзадасын қылмыс жасады деп жалған айыптады, ол император Аньдің жалғыз ұлы болғандықтан тәж мұрагері етіп тағайындалған еді, император Ань Бао ханзадасын тақтан түсіріп, оны Цзийин ханзадасы етіп тағайындады. Осыдан кейін императрица Ян өзінің отбасымен және оның жақтастарынан құралған сарай қызметкерлерінің көмегімен сарайды және тіпті үкіметті өзінің еркіне сәйкес ұйымдастырды, бұл оның кейін билікке көтерілуіне негіз болды.
During most of Emperor An's reign, he was mostly overshadowed by his regent, Empress Dowager Deng Sui. But after Empress Dowager Deng died in April 121, he asserted his authority and put a number of his trusted individuals in power to displace the late empress dowager's family, many of whom were forced to commit suicide. Among these entrusted individuals were Empress Yan's brothers Yan Xian (閻顯), Yan Jing (閻景), Yan Yao (閻耀), and Yan Yan (閻晏), all were powerful, particularly Xian who was both reliable and powerful. Empress Yan herself influenced her husband in his actions greatly, much to the detriment of the empire. Empress Yan with her family and next to the eunuchs Jiang Jing (江京) and Li Run (李閏) and his wet nurse Wang Sheng (王聖), effectively ran the imperial administration, and used the opportunity to seize power and wealth for themselves. Emperor An, their advice, especially Empress Yan Ji's, was even if that advice was negative consequences accepted by him while he rejected the advice of his experienced and benevolent key officials. It is said that from the beginning she was trying to gain power after her husband's death and tried to eliminate the opposition, establish her own clan in key positions and collect a bunch of officials, generals and eunuchs close to the emperor. In 124, she falsely accused nine year old Prince Bao, who had been made crown prince because he was Emperor An's only son, of crimes, and Emperor An deposed Prince Bao and created him Prince of Jiyin. After this, Empress Yan, with the help of her family and a team of courtiers allied with her, she organized the entire palace and even the government according to her will that provided the basis for her later rise to power.
Ежелгі патшайым және регент ретінде
125 жылы сәуірде Ан императоры Ванченгке (宛城, қазіргі Наньян, Хэнань) сапар кезінде кенеттен қайтыс болды. Оның қасында болған император әйелі өлімін дереу жарияламады, бірақ ағалары мен күшті евнухтар Цзян Цзин (江京) және Фан Фэн (樊豐)пен бірге Бао ханзадаға балама табу үшін сөз байласты, әйтпесе ол әкесінің табиғи мұрагері болып көрінуі мүмкін еді. Олар император Анның жас туысы Лю Иді (劉懿), Бейсян маркизін таңдады және маркиз И принц Баодан император болды. (Олар Бейсян маркизінің жас әрі басқаруға оңай болғандықтан осы шешімге келді.) Күйеуінің өлімімен және Лю Идің (Шао императоры ретінде) билікке көтерілуімен император жесір Ян ұзақ уақыттан бергі арманына қол жеткізіп, регент ретінде билікті өз қолына алды және билік ете бастады. Цзянмен бірлесіп жұмыс істеген Ян тайпасы тез арада билікті нығайтуға кірісті. Олар император Анның басқа да сенімді адамдарын – оның өгей ағасы Гэн Бао (耿寶), оның емшегі Ван Шенг (王聖) және евнух Фанды қылмыстарда жалған айыптап отырды. Фан өлім жазасына кесілді, ал Гэн мен Ван отбасыларымен бірге жер аударылды. Ян тайпасы билікте берік орнықты, немесе олар солай ойлады. Бірақ жас императордың ауыр науқастануы олардың жоспарларын күйретуге айналды. Евнух Сунь Ченг (孫程), Бао ханзадасының лайықты император екеніне сеніп, жас императордың ауруын білген соң, Бао ханзадасының көмекшісі Чансинг Ку (長興渠) және басқа да евнухтармен бірге Бао ханзадасын таққа қайта орнату үшін қастандық жасады. Жыл соңында жас император қайтыс болғанда, император жесір Ян мен оның ағалары оның өлімін жарияламады, керісінше императорлық ұлдарды астанаға шақырды, тағы да Бао ханзадасын айналып өтуді ниеттенді. Бірнеше күннен кейін Сунь және оның 18 евнугі сарайға шабуыл жасап, Цзянды және оның серіктерін өлтірді, ал оның әріптесі Ли Рунды (李閏) төңкерістің жетекшісі болуға мәжбүр етті. Олар Бао ханзадасын сарайға қабылдап, оны император деп жариялады (Шун императоры ретінде). Бірнеше күн бойы евнухтардың әскерлері император жесір әйелдің әскерлерімен шайқасты, ақырында жесір император әйел мен оның ағаларын жеңді. Ян тайпасы қырғынға ұшырады, ал император жесір әйел сарайда тұтқынға алынды.
In April 125, Emperor An died suddenly while on a trip to Wancheng (宛城, in modern Nanyang, Henan). The empress, who was with him, did not immediately announce his death, but conspired with her brothers and the powerful eunuchs Jiang Jing (江京) and Fan Feng (樊豐), to find an alternative to Prince Bao, who would otherwise appear to be his father's natural successor. They chose a young cousin of Emperor An's, Liu Yi (劉懿) the Marquess of Beixiang, and Marquess Yi was made emperor over Prince Bao. (They had made this decision because the Marquess of Beixiang was young and easy to control.) With the death of her husband and the ascension of Liu Yi (as Emperor Shao), Empress Dowager Yan achieved her long held ambition and assumed power as regent and began to rule. The Yans, working with Jiang, quickly moved to grab more power. They falsely accused some other of Emperor An's trusted individuals—including his stepuncle Geng Bao (耿寶), his wet nurse Wang Sheng (王聖), and the eunuch Fan of crimes. Fan was executed, while Geng and Wang were exiled with their families. The Yans were firmly in power—or so they thought. A major illness to the young emperor would foil their plans. The eunuch Sun Cheng (孫程), believing that Prince Bao was the proper emperor and knowing that the young emperor was ill, formed a conspiracy with Prince Bao's assistant Changxing Qu (長興渠) and a number of other eunuchs with intent to restore Prince Bao. When, late in the year, the young emperor died, Empress Yan and her brothers again did not announce his death but summoned the sons of the imperial princes to the capital, intending to again bypass Prince Bao. Several days later, Sun and 18 of his fellow eunuchs made a surprise attack on the palace, killing Jiang and several eunuchs in his party and forcing his colleague Li Run (李閏) to lead their coup d'état. They welcomed Prince Bao to the palace and declared him emperor (as Emperor Shun). For several days, the eunuchs' forces battled with the empress dowager's forces, finally defeating the empress dowager and her brothers. The Yan clan was slaughtered, while Empress Dowager Yan was confined to her palace.
Өлім
Кейбір шенеуніктер император Шунға императрица жесір Янды императрица жесір атағынан шеттетуге кеңес берді. Біраз ойланғаннан кейін, император Шун мұндай қадамға бармады және оған императрица жесірге тиіс құрмет көрсетуді жалғастырды. Дегенмен, мүмкін, қорқу мен отбасы мүшелеріне күйініштің әсерінен, ол 126 жылдың ақпанында қайтыс болды және күйеуі, император Аньмен бірге жерленді.
Some officials advised Emperor Shun to depose Empress Dowager Yan from her title of empress dowager. After some consideration, Emperor Shun declined such action and continued to treat her with the honors due an empress dowager. However, perhaps in fear and in mourning for her family, she died in February 126 and was buried with her husband Emperor An.