Цинь Эр Ши (б.з.д. 230/222 – 207) – Қытай императоры, Қың әулетінің тұсында билеген. Әкесінен кейін таққа отырған, билігі әлсіз болғандықтан империя құлдырады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Цинь Ер Ши (б.з.д. 230/222 – 207 жж.), нағыз аты Инь Хухай, б.з.д. 210-207 жылдары Цинь әулетінің екінші императоры болды. Цинь Ши Хуанның ұлы, ол Ли Си мен Чжао Гаоның ықпалымен, тағайындалған мұрагер болған ағасы Фусуды айналып өтіп, таққа отырғызылды. Инь билікке көтерілгеннен кейін Ли мен Чжаоның бұйрығымен Фусу мен танымал генерал Менг Тянь өлтірілді, ал Цинь Ер Шидің бұл кісі өлтірудегі рөлі әлі де белгісіз және даулы болып қалып отыр. Әлсіз билеуші болғандықтан, Цинь Ер Шидің билігін толығымен Чжао Гао бақылап, ақырында оны өзіне-өзі қол жұмсауға мәжбүр етті. Ол қайтыс болған кезде Цинь империясының күші соншалықты әлсіреген еді, оның орнын басқан Цзиин император емес, патша ретінде биледі.
Emperor of China from 210 to 207 BC
Qin Er Shi (230/222207 BC), given name Ying Huhai, was the second emperor of the Qin dynasty from 210 to 207 BC. The son of Qin Shi Huang, he was put on the throne by Li Si and Zhao Gao, circumventing his brother Fusu, who had been the designated heir. Upon Ying's ascension, both Fusu and the popular general Meng Tian were killed on the orders of Li and Zhao, with Qin Er Shi's role in the assassinations remaining uncertain and controversial. A weak ruler, Qin Er Shi's reign was completely dominated by Zhao Gao, who eventually forced him to commit suicide. By the time of his death, the Qin Empire's power had lessened so much that his successor Ziying ruled as a king, not emperor.
Ерте өмір
Хухай – Екінші императордың жеке аты. Оның көне қытай тіліндегі айтылуы мынадай қалпына келтірілді: … Оның тегін көптеген тарихшылар, оның ішінде Сима Цянь, күмәндағанмен, Цинь Эр Шиді Цинь мемлекетінің Ин үйінің мүшесі деп мойындады. Хухай – Цинь Ши Хуанның он сегізінші ұлы. Кіші ұлы болғандықтан, әкесінің қатты сүйіспеншілігіне бөенді. Оның анасы кім болғаны нақты белгісіз, бірақ көбінесе ол "Ху (жабайы) ханшайымы" Ху Цзи (胡姬) болған болуы мүмкін. Қазіргі қытай есімдеріндегідей, кейде ол "Ин Хухай" деп аталғанымен, ежелгі дәуірде есімдерді осылай біріктіру қалыпты емес: оның жеке аты ешқашан Ин, Чжао немесе Цинь есімдерімен бірге қолданылмаған. Хухай ерте жасынан бастап Цинь Ши Хуанның бұйрығымен министр Чжао Гаодан заңгерлік ілімді үйренді. 230 жылы Ху Цзи грек-бактриялық Эутидемид әулетінен келген ханшайым болуы мүмкін, ол көршілес Гансудан одақ құру мақсатымен Инь Чжэнге сыйлық ретінде ұсынылған.
Huhai was the personal name of the Second Emperor. Its Old Chinese pronunciation has been reconstructed as Although his parentage was questioned by many historians including Sima Qian, they accepted Qin Er Shi as a member of the state of Qin's House of Ying. Huhai is the eighteenth son of Qin Shi Huang. As the youngest son, he was doted on by his father. It is not clear who his mother was, although most likely she was "The Hu (barbarian) princess" Hu Ji (胡姬). Although he is sometimes known as "Ying Huhai" according to the practice of modern Chinese names, the ancient custom was not to combine the names in this way: his personal name never appears in combination with Ying, Zhao, or Qin. From an early age, Huhai was apprenticed to the minister Zhao Gao to learn Legalism, by the decree of Qin Shi Huang. There is a possibility that Hu Ji was a princess from the Greco Bactrian Euthydemid dynasty offered to Ying Zheng as an alliance gift from neighboring Gansu in 230 BC.
Таққа көтерілу
Цинь Ши Хуан 210 жылдың жазында Шығыс Қытайдағы сарайдың бірінде қайтыс болды. Оның өлімі туралы жариялау премьер Ли Си мен императорлық сарайдың серіктері екі айдан кейін астана Сианьянға оралғанға дейін жасырылды. Бірақ Ли Си мен бас евнух Чжао Гао Фусуды өлтіруге сөз байласты, осылайша Фусудың сүйікті генералы және олардың сарайдағы қарсыласы Менг Тяньнан құтылуды көздеді. Бұл Фусу жағдайындағы жалған бұйрық императорлық жасырындық болғанын көрсетеді.
Qin Shi Huang died during one of his tours of eastern China in the summer of 210 BC at the palace in Shaqiu. The announcement of his death was withheld until the entourage, which was accompanied by Premier Li Si and the imperial court, returned to the capital, Xianyang, two months later. However, Li Si and the chief eunuch Zhao Gao conspired to kill Fusu to get rid of Meng Tian, Fusu's favourite general and their court rival. That would indicate that the fake edict, in the case of Fusu, was an imperial cover story.
Циньдің екінші императоры
210 жылы Хухай Циньнің екінші императоры болды, оның жасы 19-да еді. Оның патшалық есімі Цинь Эр Ши – «Циньнің екінші буыны» деген мағынаны білдіреді және Цинь Эр Ши Хуанди атауының қысқартылған түрі. Бұл атау Бірінші император орнатқан номенклатураға сәйкес келді, ол империяның он мың ұрпаққа созылуын және оның мұрагерлерінің патшалық есімдерінде осы ұмтылысты көрсетуін көздеген. Бұл практика үшінші император Цзиин билікке келгенде, Цинь әулеті Чу және Хан мемлекеттерімен құлатылғанда күрт тоқтатылды. Цинь Эр Ши евнух Чжао Гаоға осы деңгейде тәуелді болды, ол қуыршақ император рөлінде болды, ал евнух – қуыршақ ойнатушы. Чжао Гао Цинь Эр Шинің билігі кезінде Циньдің премьер-министрі болып тағайындалды, ол қатал болды және халыққа көптеген қиындықтар әкелді. Оның билігінен бастап Цинь әулеті құлдырауға бет бұрды. Бір сапардан кейін Чжао Гао оған провинция басшыларын және әскери қолбасшыларды тексеруді, қандай да бір қылмысқа кінәлілерді жазалауды ұсынды. Осылайша ол императордың әрекеттеріне қарсы шығушыларды жоюға тырысты. 209 жылы Дацзяң көтерілісі болды. Көтеріліс бұрын Чу мемлекетінің территориясында болды және Чудың мәртебесін қайта жаңғыртуды мақсат етті. Жалпы алғанда, Цинь Эр Ши бүкіл елдегі көтерілістермен күресе алмады. Ол әкесі сияқты қабілетті емес еді, сондықтан оған қарсы көптеген көтерілістер жылдам пайда болды. Оның билігі – азаматтық тәртіпсіздіктердің кезеңі болды, ал Бірінші императордың барлық жетістіктері қысқа мерзім ішінде құлдырап кетті. Кейінірек бір елші сарайға көтеріліс туралы хабарлады. Император ашуға іш толды және елші жазаланды.
In the first year of his reign in 210 BC, Huhai was made the second emperor of Qin at the age of 19. His regnal name Qin Er Shi means 'second generation of the Qin', and is a contraction of Qin Er Shi Huangdi The name followed the nomenclature established by the First Emperor, who envisioned an empire that would last for ten thousand generations and for his successors to bear the aspiration in their reign names. The practice ended abruptly with the third emperor, Ziying, when the Qin dynasty was overturned by Chu and Han. Qin Er Shi depended on the eunuch Zhao Gao so much so that he acted as a puppet emperor, with the eunuch as puppeteer. Zhao Gao was made the Qin prime minister during Qin Er Shi's reign, which was cruel and brought much suffering to the people. From his reign onwards, the Qin dynasty declined. After one of the tours, Zhao Gao suggested for him to examine the governors and military commandants and to punish those guilty of some crime. That way, he could do away with those who disapprove of the emperor's actions. One of the immediate revolts was the Dazexiang Uprising in 209. The rebellion occurred in the territory that was formerly Chu state and claimed to be restoring Chu's greatness. Overall, Qin Er Shi was not able to contend with nationwide rebellions. He was not as capable as his father, and many revolts against him quickly erupted. His reign was a time of extreme civil unrest, and everything that had worked for the First Emperor had crumbled away within a short period. Later, an envoy reported about the rebellion in court. The emperor was enraged, and the envoy was punished.
Жылқылар мен бұғылар сынағы
207 жылдың 27 қыркүйегінде Цзяо Гао евнух императордың билігіне қарсы өзінің күшін сынады. Ол Екінші императорға бұғы ұсынды, бірақ оны жылқы деп атады. Император күліп: "Кенсер, сіз бұғыны жылқы деп жаңылысып айтқан боларсыз?" деді.
On 27 September 207 BC, the eunuch Zhao Gao tested his power against the emperor's. He presented a deer to the Second Emperor but called it a horse. The emperor laughed and said, "Is the chancellor perhaps mistaken, calling a deer a horse? ".
Династиялық құлдырау
Цинь бүкіл елдегі көтерілістердің көпшілігін басуға тырысқанмен, олар үлкен зиян келтірді. Циньдің әскері мен жабдықталуы күрт азайды. Цинь Цзюлу шайқасында шешулі жеңіліске ұшырады. Сарайдағы қастандықтар Чжан Ханды әскерімен бірге қарсы тарапқа өткенге мәжбүр етті, содан кейін 200 000 Цинь әскері тірідей жерленді. Барлығында Цинь 300 000-нан астам сарбазын жоғалтты. Осыған қарамастан, Цинь Эр Ши жеңілістің ауырлығын сезінбеді, себебі оған шындықты жасырған сарай қызметкерлерінің арқасында Циньде жеткілікті қосалқы әскер бар деп жаңылысты, өйткені олар жазалаудан қорқып еді. Соңында, батыл және адал евнух Цинь Эр Шиге шындықты айтты. Осыған қатты таңырған Цинь Эр Ши Жао Гаоны ұстап, жауапкершілікке тартуға тырысты. Бірақ Жао Гао Цинь Эр Ши оны кінәлі деп тағайындауын күткен. Сондықтан Жао Гао адал сарбаздарымен бірге императорды өз-өзіне қол жұмсауға итермеледі. Қоршауда қалған және қашуға мүмкіндігі болмаған Цинь Эр Ши адал евнухтан неге бұрын шындықты айтпағанын сұрады. Евнух: «Цинь Эр Шидің өзі шындықты айтқандарды жазалауға бұйрық берген», – деп жауап берді. 207 ж.б.д. Цинь әулеті құрылғаннан кейін он бес жыл өткен соң құлады. Аллегория бойынша, Циньнің ұлы Цзиинь, Фусудың ұлы – оның Цинь әулетімен байланысы туралы нақты мәлімет жоқ – «Цинь мемлекетінің патшасы» атанды, бұл төмендетілген лауазым еді. Цзиинь Жао Гаоны өлтіріп, бір жылдан кейін Лю Банға бағынды.
Although Qin managed to suppress most of the nationwide rebellions, they still caused serious damage. Qin's manpower and supplies were greatly reduced. Qin was decisively defeated at the Battle of Julu. Court plots led Zhang Han to surrender along with his soldiers, which later led to the live burial of 200,000 Qin troops. In total, Qin lost over 300,000 men. Even then, Qin Er Shi failed to grasp the severity of the defeat, erroneously thinking that Qin had many more spare troops due to courtiers hiding the truth to him in fear of execution. Finally, a daring and loyal eunuch told Qin Er Shi the truth. Shocked, Qin Er Shi tried to capture Zhao Gao and to hold him responsible. Zhao Gao, however, had expected that Qin Er Shi would ask him to take the blame. Therefore, Zhao Gao conspired with his loyal soldiers to force the emperor to commit suicide. Surrounded and with no means of escape, Qin Er Shi asked the loyal eunuch why he had not told the truth earlier. The eunuch replied that it was Qin Er Shi himself who had decided to execute anyone who would tell him the truth. In 207 BC, the Qin dynasty collapsed only fifteen years after it had been established. Allegedly, Ziying of Qin, a son of Fusu—there is no consensus as to his actual relationship to the house of Qin—was made "king of Qin state", a reduced title. Ziying soon killed Zhao Gao and surrendered to Liu Bang one year later.
Өлім және жерлеу
Цинь Эр Ши тек үш жыл ғана билік етті және 22 жасында Чжао Гао оны өзіне-өзі қол жұмсауға мәжбүр етті. Чжао Гао оның өлімінен кейін Цинь Эр Шиді айыптады және оған патшалық жерлеуден бас тартты. Ол қазіргі Сиань қаласында, Жабайы қаз пагодасының жанында жерленген. Әкесінің қабірімен салыстырғанда, оның қабірі әлдеқайда қарапайым және терракота армиясы жоқ. Цинь Эр Шидің храмдық есімі болған жоқ.
Qin Er Shi reigned only for three years and was forced to commit suicide eventually by Zhao Gao at the age of 22. Qin Er Shi was condemned by Zhao Gao after his death and was denied a royal burial. He was buried in modern Xi'an, near the Wild Goose Pagoda. Compared to his father, his tomb is much less elaborate and does not have a terracotta army. Qin Er Shi did not have a temple name.