Жапониядағы еңбек тапшылығы және демографиялық өзгерістер
Labor market of Japan
Жапонияда жұмыс күшінің тапшылығы: демографиялық мәселелер, төмен туылу деңгейі, зейнеткерлікке шығу, шетелден жұмысшылар шақыру. Экономикалық қиындықтар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жапония қазір екі маңызды демографиялық мәселе тудырған жұмыс күшінің жетіспеушілігімен бетпе-бет келеді: 2009 жылы әйел басына шаққандағы туу көрсеткіші 1,4 болғандықтан халық санының азаюы және зейнеткерлік жасқа жеткен соғыстан кейінгі буынның алмасуы. Жұмыс берушілер жұмыс күшінің жетіспеуімен және жапондықтардың тәуекелге қатысуға құлшынбауымен байланысты жалдауды үлкен қиындық деп санайды. Компанияның үлкен бренді болмаса немесе жапон және ағылшын тілдерін білетін екі тілді мамандарды жұмысқа алу қажет болса, бұл қиындықтар одан да күшейеді. 15-тен 64 жасқа дейінгі халық жалпы халықтың 63,7% құрайды (80 730 мың адам); олардың көп бөлігі жұмыс істейтін және тым қарт немесе тым жас болғандықтан жұмыс істей алмайтын адамдарды қолдайтын өнімді халық саналады, ал 65 жастан асқан халықтың үлесі 2011 жылы жалпы халықтың 23,1% құрады. Бұл қарт адамдарға күтім көрсетуде жұмыс күшінің жетіспеуіне әсер етеді, сондықтан Жапон үкіметі Индонезия және Филиппинмен екітаралы келісімдер арқылы басқарылатын шетелден күтім қызметкерлерін тартуды бастады. Жақында Жапония елге «шеттік жұмысшыларды» қабылдау мәселесін екі рет қарастырды. Бірінші рет 1980-ші жылдардың соңында экономикалық өркендеу кезінде жұмыс күшінің жетіспеуіне байланысты болды, бірақ экономика нашарлағанда бұл мәселе ұмытылды. Екінші рет 1999 жылы демографиялық өзгерістерге байланысты туындаған жұмыс күшінің тапшылығынан басталды. Жұмыс күшінің жетіспеуіне байланысты Жапония еңбек нарығын әйелдердің қатысуын арттыру арқылы толықтыруға тырысуда. Әлеуметтік тұрғыдан алғанда, жапон қоғамы дәстүрлі үй шаруасымен айналысатын әйелдерге қатысты нормаларды өзгертіп, көбірек әйелдерді жұмыс істеуге ынталандыруда. Мемлекеттік деңгейде Жапон үкіметі 2013 жылы премьер-министр Синдзо Абэ ұсынған «әйелдер экономикасы» аясында жалақыдағы айырмашылықты азайту және отбасылық саясатты жақсартуға күш жұмсап келеді. Жұмыспен қамту көрсеткіштері бойынша әйелдердің еңбекке қатысу деңгейі 1997 жылы 62,7% болса, 2015 жылы 70,1% құрады. Дегенмен, әйелдердің көп бөлігі төмен жалақымен және толық емес жұмыспен айналысады, ал 2017 жылы жалақыдағы айырмашылық ЭҮДҰ елдері арасында үшінші орында тұрды және әйелдер мансаптық өсуде шектеулерге тап болып отыр. Жапон еңбек нарығындағы тағы бір өзгеріс – зейнеткерлердің қатысуының артуы. 1990 жылы 65 жастан асқан халықтың үлесі 10% болса, 2015 жылы 26,6% құрады, ал жұмыс күшінің зейнеткерлерден құралған бөлігі 2006 жылы 7,8% болса, 2016 жылы 11,8% құрады. Бірақ тұрақты және тұрақсыз жұмыс орындарының құрылымы зейнеткерлердің қатысуын шектеуі мүмкін, себебі «тұрақсыз» лауазымдар қауіпсіздіксіз және төмен жалақымен байланысты болуы мүмкін. Көптеген зейнеткерлер зейнетке шыққаннан кейінгі табысын толықтыруға мұқтаж болғандықтан, зейнеткерлердің жұмысқа қатысуы одан әрі артуы мүмкін, өйткені 60 жастан асқан жұмысшылардың 42% мүмкіндігі болғанша жұмыс істегісі келетінін айтады.
Japan is now facing a shortage of labor caused by two major demographic problems: a shrinking population because of a low fertility rate, which was 1.4 per woman in 2009, and replacement of the postwar generation which is the biggest population range who are now around retirement age. Employers find hiring a big challenge because of the labor shortage, together with the risk aversion nature of Japanese people. These challenges multiply if the company does not have a big brand name or wishes to hire bilingual people with Japanese and English language skills. The population aged over 15 to 64 years old is 63.7% (80,730 thousand people) of the total population; most of them are considered as productive population who work and support those who are too old or too young to work, while the percentage of the population aged 65 and over is 23.1% of the total population in 2011 This impacts the shortage of labor in the physical care of the aged people, and Japanese government started bring in care workers from overseas which is managed by bilateral agreements with Indonesia and the Philippines. Recently, Japan has seriously considered introducing "foreign workers" to the nation twice. The first was in the late 1980s, when there was the labor shortage because of the economic boom, however it was forgotten when the economy worsened. The second started in 1999 since the labor shortage caused by demographic change With a shortage of work force, Japan has been trying to supplement the labor market with higher female participation. Socially, Japanese society has been reversing the traditional norms of domestic housewives, as more and more women are encouraged to work. Institutionally, Japanese government has been making efforts to close the wage gap and offer better family policies, as part of womenomics proposed under Prime Minister Shinzo Abe in 2013. Employment wise, female labor participation rate has gone up from 62.7% in 1997, to 70.1% in 2015. Yet a significant portion of female workers are participating in low wage and part time jobs, while the wage gap was still the third highest in OECD countries in 2017 and women still felt limited in career development. Another changing demographic of Japanese labor market is higher elder participation. As the share of population 65 and above jumped from 10% in 1990 to 26.6 percent in 2015, the elderly component of the workforce rose from 7.8% in 2006 to 11.8% in 2016. On the other hand, the regular and irregular employee structure can limit potentially higher elder participation, as "irregular" positions can be insecure and lower paying. As many elders still need to supplement their post retirement income, the aged worker participation may continue to rise, as 42% of employees above 60 suggest they would like to continue working as long as able.
Жұмысшылардың көзқарасының өзгеруі
Жапониядағы корпорациялардың табысы жұмысшыларының ерекше жігерімен байланысты. Осы корпоративтік өркендеудің артында жұмысшылардың жұмыс берушілеріне деген берілгендігі мен олармен өзіндік байланыс сезімі де жатыр. Жапон жұмысшыларының ерекше көзқарасын түсіндіру үшін көптеген теориялар пайда болған, бірақ кадрларды басқару теориясы ең маңыздысы болып саналады. Бұл теория бойынша, компанияға деген адалдық жұмыс орнының тұрақтылығы және еңбек өтілі жоғарылардың ең көп сыйақы алатын жалақы жүйесінің нәтижесінде қалыптасқан. Мұндай корпоративтік құрылым компанияға деген ынтаны ғана емес, сонымен қатар жұмысын ауыстырған жұмысшылардың үлесін де азайтуға мүмкіндік берген. Соғыстан кейінгі экономикалық қайта құру кезеңінде еңбек күшінің негізін, әрине, Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін туған адамдар құрады. Бұл адамдар негізінен ауыл шаруашылығымен айналысқан, материалдық мүмкіндіктері шектеулі Жапонияда өсті. Олар соғыстың ауыр сынақтарын басынан өткеріп, қажырлы еңбекті өмірдің бір бөлігі деп қабылдады. ХХ ғасырдың соңында олардың орнын соғыстан кейін туған жаңа буын алмастыра бастады, және олардың жұмысқа деген көзқарасының өзгеше екені байқалды. Соғыстан кейінгі буын өркендеуге үйреніп, алдыңғы ұрпақтан жақсы білім алды. Күтілгендей, осы әлеуметтік-экономикалық өзгерістер жұмысшылардың көзқарасына әсер етті. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін жүргізілген сауалнамалар көрсеткендей, адамдардың өміріндегі ең бағалысы – жұмыс болған. 1980 жылдары осы пікірді қолдайтындардың саны азайды. Жұмысшылардың жұмыс берушілерімен байланысы да әлсіреп барады. Басқару және координация агенттігі жүргізген зерттеу көрсеткендей, 1986 жылдың 1 қазанынан бастап бір жыл ішінде 2,7 миллион жұмысшы жұмысын ауыстырды, ал жұмысын ауыстырғандардың жалпы еңбек күшіне қатысы 1974 жылы (бірінші мұнай дағдарысынан кейін) тіркелген ең жоғары көрсеткішке тең болды. Сондай-ақ, зерттеу жұмысын ауыстыруға ниет білдірген жұмысшылардың үлесі 1971 жылы 4,5 пайызды құраса, 1987 жылы 9,9 пайызға жеткенін көрсетті. Жұмысшылардың көзқарасының өзгеруінің тағы бір белгісі – жұмысты ауыстыру мүмкіндігін талқылау үшін корпоративтік ізгіленушілермен кездесулер санының артуы. Корпорациялардың егде жастағы жұмысшыларға қатысты қарым-қатынасы да көзқарасқа әсер етеді: олар үшін лауазымдардың саны азайды, соның салдарынан көптегендері бұрынғы буынның алған сыйақыларынан айырылып қалды.
The success of corporations in Japan is attributable to the remarkable motivation of its workers. Also behind this corporate prosperity is the workers' strong sense of loyalty to and identification with their employers. While many theories have evolved to explain the extraordinary attitude of Japanese workers, perhaps the most noteworthy is that of personnel management. This view holds that loyalty to the company has developed as a result of job security and a wage system in which those with the greatest seniority reap the highest rewards. Such corporate structure presumably fostered not only a determined interest in the company but also a low percentage of workers who changed jobs. During the postwar economic reconstruction, the backbone of the labor force was, of course, made up of people born before World War II. These people grew up in a Japan that was still largely an agriculturally based economy and had little material wealth. Moreover, they had suffered the hardships of war and had accepted hard work as a part of their lives. In the late twentieth century, these people were being replaced by generations born after the war, and there were indications that the newcomers had different attitudes toward work. Postwar generations were accustomed to prosperity and were also better educated than their elders. As might be expected, these socioeconomic changes have affected workers' attitudes. Prior to World War II, surveys indicated that the aspect of life regarded as most worthwhile was work. During the 1980s, the percentage of people who felt this way was declining. Workers' identification with their employers was weakening as well. A survey by the Management and Coordination Agency revealed that a record 2.7 million workers changed jobs in the one year period beginning October 1, 1986, and the ratio of those who switched jobs to the total labor force matched the previous high recorded in 1974 (one year after the first oil crisis). This survey also showed that the percentage of workers indicating an interest in changing jobs increased from 4.5 percent in 1971 to 9.9 percent in 1987. Another indication of changing worker attitudes is the number of people meeting with corporate scouts to discuss the possibility of switching jobs. Corporations' treatment of older workers also affects attitudes: there are fewer positions for older workers, and many find themselves without the rewards that their predecessors had enjoyed.
Шетелдік жұмысшылар
Дәстүр бойынша, Жапония шетелдіктерді жұмысқа орналастыруға қатысты қатаң заңдарға ие болған, бірақ белгілі бір мақсаттағы қызмет түрлері үшін ерекшеліктер жасалған, егер жұмысшылар жапон университетінде оқыған және жапон тілін жоғары деңгейде білген болса. Бұл ерекшеліктерге коммерциялық қызметпен айналысатын басшылар мен менеджерлер, ғылыми-зерттеу және білім беру мекемелерімен байланысты толық уақытты ғалымдар, кәсіби артистер, инженерлер және озық технологиялар саласындағы мамандар, шетел тілдерінің мұғалімдері және жапон азаматтарының арасында сирек кездесетін арнайы дағдылары бар адамдар кірген. 2019 жылы тізімге мейрамхана, бөлшек сауда дүкендері және фабрика өндіріс желісінің жұмысшылары қосылды. Ресми мәліметтер бойынша, 2008 жылы Жапонияда 486 400 шетелдік жұмысшы болған: олардың 43,3% - қытайлықтар, 20,4% - бразилиялықтар, 8,3% - филиппиндіктер және басқалар (Еңбек министрлігінің компаниялар арасында жүргізген сауалнамасы). Бұл Жапонияның «белгілі бір білікті жұмысшылар» үшін жұмыс визасы бағдарламасын қарастырғанда да көрінеді, онда жылдық 40 000 шетелдік жұмысшыны тарту мақсатына қарамастан, 400-ден аз өтініш түскен. Бұл Жапонияның басқа дамыған елдермен салыстырғанда мигранттарды тартуда үлкен қиындықтарға тап болып отырғанын көрсетеді. Gallup жүргізген сауалнама көрсеткендей, G7 елдерімен салыстырғанда, Жапонияға көшіп келуді қалайтын мигранттардың саны аз. Жұмыссыздық деңгейінің бұрынғы өсу тенденциясы кері қайтқанына қарамастан, көптеген жұмыс орындары толтырылмаған және отандық еңбек нарығы әлсіз. Кейбір жұмыс берушілер төмен жалақы төлеп шетелдік жұмысшыларды жалдаса, олар өз кезегінде жапондық жалақының салыстырмалы түрде жоғары екеніне қызығушылық танытады. Дегенмен, қатаң иммиграциялық заңдар күшінде қалады деп күтілуде, алайда жақын маңдағы Азия елдерінен (Қытай, Оңтүстік-Шығыс Азия және Таяу Шығыс елдерінен) еңбек нарығына қатысу үшін заңсыз мигранттардың ағыны күшеюі мүмкін. Жапондық компаниялар шетелдегі төмен жалақыдан пайда табу үшін шетелдік еншілес компаниялар құрған. Бұл үрдіс 1970 жылдары Сингапурда басталды. Аутсорсинг жергілікті инфрақұрылымды дамытуға және технологиялық трансфертті бастауға көмектесті, ал кейбір бұрынғы еншілес және бірлескен кәсіпорындар қатал бәсекелестерге айналды.
Traditionally, Japan has had strict laws regarding the employment of foreigners, although exceptions were made for certain designated activities, provided that the workers have attended a Japanese university and have a high level of Japanese language proficiency. Excepted categories have included executives and managers engaged in commercial activities, full time scholars associated with research and education institutions, professional entertainers, engineers and others specializing in advanced technology, foreign language teachers, and others with special skills unavailable among Japanese nationals. In 2019, restaurant, retail shop, and factory production line workers were added to the list. Officially, in 2008 there were 486,400 foreign workers in Japan: 43.3% of Chinese, 20.4% of Brazilians, 8.3% of Filipinos and others (A labor Ministry survey of Companies). This is also apparent when looking at Japan's work visa program for "specified skilled worker", which had less than 400 applicants, despite an annual goal of attracting 40,000 overseas workers, suggesting Japan faces major challenges in attracting migrants compared to other developed countries. A Gallup poll found that few potential migrants wished to migrate to Japan compared to other G7 countries, consistent with the country's low migrant inflow. Despite the now reversed upward trend in the unemployment rate, many unpopular jobs go unfilled and the domestic labor market is sluggish. Imported labor is seen as a solution to this situation by some employers, who hire low paid foreign workers, who are, in turn, enticed by comparatively high Japanese wages. The strict immigration laws are expected to remain on the books, however, although the influx of illegal aliens from nearby Asian countries (China, South East Asian and Middle Eastern countries) to participate in the labor market is likely to increase. Japanese companies have also established foreign subsidiaries to profit from low wages overseas. This trend started in Singapore in the 1970s. The outsourcing helped to build local infrastructure and started a technological transfer, and some of the former subsidiaries and joint ventures developed into fierce competitors.
Қытай мен Вьетнам
Қытай Жапонияға төмен жалақымен "3K" жұмыстарын – қиын (Kitsui), лас (Kitanai) және қауіпті (Kiken) жұмыстарды жұмыс күші ретінде экспорттаушы елге айналды. Қытай жұмысшылары жапондық өнеркәсіппен еңбек күшін ұсыну үшін келісімшарт жасасқан қытай компаниялары арқылы жұмысқа орналасады. Жапон үкіметі Жапония халықаралық оқыту ынтымақтастық ұйымы (JITCO) басқаратын Техникалық тәжірибелік оқу бағдарламасы арқылы еңбек күшін импорттауды жеңілдетеді. Жұмыс сағаттары ұзақ, жалақысы төмен, және жұмысшылардың Жапониядағы еркіндігі шектеулі. Қытай немесе вьетнамдық жұмысшылар бағдарламаға қатысу үшін әдетте үлкен сома төлейді және Жапонияға келгеннен кейін тағайындалған жұмыс берушіде жұмыс істейтініне кепілдік ретінде үлкен депозит салуы мүмкін. Дегенмен, Жапонияға келгеннен кейін көптегені бағдарламадан бас тартып, Жапонияда заңсыз жұмыс іздейді, мұндай жағдайларда тек ең қиын жұмыстар ғана қол жетімді болады. Вьетнамнан келген жұмысшылардың саны да көп. Сәуір айында Жапон үкіметі жапон тілі сабақтарын қоса алғанда, жапондық-бразилиялық иммигрант жұмысшыларды оқытуға 1,08 миллиард иен (2009 жылы шамамен 1,08 миллион АҚШ доллары) бөлді. Сонымен қатар, елден кетуге ниет білдірген жұмыссыз жұмысшыларға 300 000 иен (өндіріс саласындағы 18-39 жастағылардың орташа жалақысы 241 200 иен) және олардың отбасы мүшелеріне 200 000 иен ұсынды, егер олар 3 жыл ішінде сол статуста Жапонияға қайта оралмаса.
China has become an exporter of labor to Japan to perform low wage "3K" jobs: Kitsui (demanding), Kitanai (dirty), and Kiken (dangerous). Chinese workers are hired by Chinese companies which contract with Japanese industry to provide labor. The Japanese government facilitates the import of labor under the Technical Intern Training Program administered by the Japan International Training Cooperation Organization (JITCO). Hours are long, pay sub standard, and the freedom of the workers while in Japan is restricted. The Chinese or Vietnamese workers customarily pay a substantial sum to enter the programs and may have to make a substantial deposit as a guarantee that once in Japan they will work for the assigned employer, nevertheless, once in Japan, a number abandon the program and seek illegal employment in Japan, only the most exploitive being available. There is also a substantial number of workers from Vietnam. In April, the Japanese government budgeted 1.08 billion yen (valued 1.08 million US dollar in 2009) for Japanese Brazilian immigrant workers for training, including Japanese language lesson, but also offered 300,000 yen (average wage of 18 to 39 years old in manufacture industry is 241,200 yen) to any unemployed workers who wished to leave the country and 200,000 yen each to their family members on the condition of not returning to Japan within 3 years with the same status
Америка Құрама Штаттары
1980 жылдары жапон иенасының күшейіп өсуі жапон компанияларына бірнеше американдық фирманы сатып алуға мүмкіндік берді, соның нәтижесінде жапон компанияларының штаттарында көптеген американдық жұмысшылар пайда болды. 1990 жылдардағы дағдарыс, "жоғалған онжылдық" деп аталған кезең, бұл процесті кері қайтарды, және батыс компаниялары ірі жапон компанияларының, әсіресе автомобиль өндірушілердің үлестік пакеттерін сатып ала бастады. 2000 жылдардың басына қарай, ел премьер-министр Коидзуми басқаруымен үлкен жаңаруға қол жеткізген кезде, жағдай 1980 жылдардағыға ұқсас болды. Осы кезеңде батыстың үлестері айтарлықтай қысқартылды немесе толығымен жойылды.
In the 1980s, the strong Japanese yen allowed Japanese companies to buy several American firms, adding a large American workforce to Japanese companies. The crisis of the 1990s, the lost decade, reversed the process, and western companies were buying major stakes in big Japanese companies, especially car makers. The process became like that of the 1980s by the early 2000s, when the country experienced a major recovery under the Prime Minister Koizumi administration. During that time, western stakes were greatly reduced or eliminated.