Дора Герсон: Судьба немецкой актрисы в эпоху Холокоста

Кіріспе

Неміс актрисасы (1899–1943)

Дора Герсон (шын аты Доротея Герсон; 23 наурыз 1899 – 14 ақпан 1943) – неміс кабаре әншісі және үнсіз фильмдер дәуірінің сахна және кино актрисасы. Ол Холокост кезінде Аушвиц концлагерінде қаза болды.

Өмір және мансап

Берлинде еврей отбасында дүниеге келген Доротея Герсон өзінің мансабын Голторф турне труппасында актерлер Матиас Виман және Рут Хеллбергпен бірге Германияда гастрольдік әнші және актриса ретінде бастады. Онда ол өзінің бірінші күйеуі, фильмдер режиссері Вейт Харланмен танысып, үйленді. Жұбайлар 1922 жылы үйленсе, 1924 жылы ажырасты. Харлан кейіннен нацистік пропаганда министрі Йозеф Геббельстің талабы бойынша антисемиттік нацистік пропагандалық фильм «Jud Süß» (1940) фильмінің режиссері болды. 1920 жылы Герсон Карл Майдың «Багдадтан Стамбулға» романы негізінде түсірілген «Auf den Trümmern des Paradieses» («Жәннаттың қираған орындарында») фильміне түсуге шақырылды. Осы жылы ол тағы да Майдың романы бойынша түсірілген «Die Todeskarawane» («Өлім керуені») фильмінде ойнады. Екі фильмнің де актерлік құрамында венгр актері Бела Лугоси болды және қазір бұл фильмдердің жоғалып кеткеніне сенімді. Герсон 1920 жылдары танымал кабаре әншісі ретінде өнер көрсетуді және фильмдерде түсуді жалғастырды. 1933 жылы, Германияда нацистік партия билікке келген кезде, неміс еврей халқы жүйелі түрде құқықтарынан айырылды, Герсонның мансабы күрт баяулады. «Арий» фильмдерінде ойнауға тыйым салынған Герсон шағын еврей дискілеу компаниясы үшін музыка жаздыра бастады. Ол сонымен қатар осы кезеңде идиш тілінде де жазбалар жасады, ал 1936 жылғы «Der Rebe Hot Geheysn Freylekh Zayn» әні 1930 жылдары Еуропа еврейлері арасында кеңінен танылды. Герсонның осы дәуірдегі ең есте қаларлық жазбалары неміс тіліндегі «Backbord und Steuerbord» және «Vorbei» («Еске алудан тыс») әндері болды, ол нацистік Германияға дейінгі кезеңді еске алатын эмоционалды баллада еді. 1936 жылы Герсон туыстарымен бірге нацистік қуғын-сүргіннен қашып Нидерландыға көшіп кетті. Ол екінші рет Макс Слюйзерге (24 маусым 1906 жылы туған) үйленді. 1938 жылы ол Амстердамда неміс тіліндегі «Ақсне және жеті кәрізші» (1937) американдық анимациялық фильмінің дауыстауын жасады, ол Уолт Дисней Продакшнс компаниясының өнімі еді. Алайда, бұл фильм Германияда 1951 жылға дейін көпшілікке көрсетілмеді.

Born Dorothea Gerson into a Jewish family in Berlin, Gerson began her career as a touring singer and actress in the Holtorf Tournee Truppe alongside actors Mathias Wieman and Ruth Hellberg in Germany, where she met and married her first husband, film director Veit Harlan. The couple married in 1922 and divorced in 1924. Harlan would later direct the anti Semitic Nazi propaganda film Jud Süß (1940), supposedly at the insistence of Nazi Propaganda Minister Joseph Goebbels. In 1920, Gerson was cast to appear in the film Auf den Trümmern des Paradieses (On the Brink of Paradise), an adaptation of the Karl May penned novel Von Bagdad nach Stambul, and later followed that same year in another May adaptation titled Die Todeskarawane (Caravan of Death). Both films included Hungarian actor Béla Lugosi in the cast and are now believed to be lost films. Gerson continued performing as a popular cabaret singer throughout the 1920s and acting in films. By 1933, when the Nazi Party came to power in Germany, the German Jewish population was systematically stripped of rights, and Gerson's career slowed dramatically. Blacklisted from performing in "Aryan" films, Gerson began recording music for a small Jewish record company. She also began recording in the Yiddish language during this time, and the 1936 song "Der Rebe Hot Geheysn Freylekh Zayn" became highly regarded by the Jews of Europe in the 1930s. Gerson's most memorable recordings from this era were the German language songs "Backbord und Steuerbord", and "Vorbei" (Beyond Recall), which was an emotional ballad memorializing pre Nazi Germany:

In 1936, Gerson relocated with relatives to the Netherlands, fleeing Nazi persecution. She married Max Sluizer a second time (b. 24 June 1906). In 1938, she dubbed the voice of the Evil Queen in the German language film release of the 1937 American animated Walt Disney Productions film Snow White and the Seven Dwarfs for the German theatrical release in Amsterdam. However, the film was not shown publicly in Germany until 1951.

Өлім

1940 жылы 10 мамырда Германия Нидерландыға басып кірді, және ондағы еврейлер Германиядағыдай антисемиттік заңдар мен шектеулерге ұшырады. Бірнеше жыл қатыгез нацистік оккупацияда өмір сүргеннен кейін, Герсон отбасы қашуды жоспарлай бастады. 1942 жылы Герсон және оның отбасы Швейцарияға қашуға тырысқанда ұсталды, ол Екінші дүниежүзілік соғыста бейтарап ел болатын. Отбасы теміржол вагонымен нацистер басып алған Польшадағы Аушвиц концлагеріне жіберілді, Вестерборк транзиттік лагері арқылы. Дора, оның күйеуі және екі баласы – Мириам Слюйзер (19 қараша 1937 жылы туған) және Абель Юда Слюйзер (21 мамыр 1940 жылы туған) 1943 жылғы 14 ақпанда Аушвицте қаза болды.