Кіріспе

1982 жылы Алан Дин Фостердің ғылыми-фантастикалық романы

"Не кристалл көз жасы" – американдық жазушы Алан Дин Фостердің 12 тамыз 1982 жылы алғаш жарияланған ғылыми-фантастикалық романы. Фостердің "Humanx Commonwealth" әлеміндегі тоғызыншы кітабы, бұл Thranx және адамдардың алғашқы байланысы туралы әңгіме. Осы оқиға "Humanx Commonwealth" құрылуына бастама береді; адам және Thranx қоғамының одағы болып табылатын, Фостердің көптеген ғылыми-фантастикалық романдарының негізінде жатқан саяси құрылым. "Не кристалл көз жасы" Thranx-тың көзқарасымен және олардың мәдени линзасы арқылы жазылған. Олар адамдарды – денелі, ерекше жаратылысты иелер деп қабылдайды. Романның басты тақырыбы – екі түптеп келгенде өте әртүрлі нәсілдің алғашқы кездесуде бір-біріне деген күдігі мен қорқынышы, сонымен қатар жеке адамдардың осы туа біткен сезімдерді жеңіп, Фостердің "Humanx Commonwealth" құрылуына негіз сала алатыны. Фостер осы тақырыпты түкті Квозлдар деген тағы бір ғарыш халқының арқасында, олардың аттарымен аталатын романында одан әрі дамытады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Тарих Транкс, Рёзензузекстің (яғни Рё, Зен әулетінен, Zu кланынан, Zex ұясынан) артынан ереді, ол жұп емес, тақ сандық ұрықтан туған (транкс ұрпағы көбінесе екі немесе одан көп болып туады), бұл оны бірден бауырларынан ерекшелендіреді. Өзін ерекше санаған Рио, «ішкі қаңқаларын киетін» жаңа ғарыш саяхатшыларының құпиясын білуге шешім қабылдайды. Бұл транксқа тән емес міндетті орындау үшін Рё, туған планетасы Уиллоу Уэйнен, Хивехомның мұзды аймақтарына, шабыт іздеген бай ақын Вузелансемнің көмегімен сапар жасайды. Хивехомда ол «көрінетін қасіреттермен» кездеседі және оларды босату керек деген қорытындыға келеді, өйткені Транкс пен осы «адамдар» арасындағы одақ – Аанн империясының шабуылдарын тоқтатудың жалғыз жолы. Транкс әскерилері мен ғалымдары, тұтқынға алынған адамдардың бір-бірімен соғысуға бейімділігін зерттей келе, бүкіл түрдің ақылдан адасқандығына және егер олар одан әрі байланыс орнатуға тырысса, Транкс қоғамын құртатынына көз жеткізеді. Рио адамдармен біраз уақыт өткізгеннен кейін, олардың Hivehom-нан қашуына көмектесуге шешім қабылдайды. Олар қашып шыққаннан кейін, адамдар зерттеу стансасына оралады, онда Рё-ға деген реакция күткеннен де нашар болады. Стансадағы ғалымдар Рионы өлтіріп, зерттеуге шешкенде, ол Hivehom-нан құтқарып алған команда оған жауап қайтарады және өлім жазасынан құтылуға көмектеседі. Осы сәтте Рио мен команда адам және транкс қоғамын дұрыс интеграциялау үшін ұзақ мерзімді бағдарламаны бастау керек деген қорытындыға келеді. Хивехомда танысқан ғалымдармен бірге Рио адам балаларының және зерттеушілердің бір тобын өзінің туған жері Уиллоу Уэйнге, транкс личинкаларының тобымен қарым-қатынас жасауға және екі түр арасындағы қарым-қатынасты нығайтуға әкеледі. Личинкалар мен адам балалары жақсы тіл табысады және екі түрдің де үйлесімділігі расталады. Аанн шабуыл жасағанда, Рионың ұясын қорғау үшін әрекетке кірісетін адамдар, адам және транкс үкіметтері арасындағы алғашқы ресми байланысқа әкеледі. Рионың қауіпті әрекеттері Humanx Одағының негізін қалайтын.

Кейіпкерлер

Ryozenzuzex: Романның басты кейіпкері Рио, Willow Wane Thranx колониясы әлемінде тақ сандағы жұмыртқалардан жарық көрді және личинка кезеңінен бастап бойында білімге деген шексіз құштарлық болды. Ол барлық саланың қыр-сырын үйренгісі келді, бірақ оған рұқсат берілмеді, нәтижесінде ол ауыл шаруашылығы саласын таңдады, алайда жаны әлі де бір нәрсені іздеп, толқыды. Ол ерекше, еттен тұратын саналы тіршілік бар екенін естігенде, Willow Wane-ді қуып жететін ізденіспен тастап кетті. Бұл саяхатында Рио Адамдар мен Thranx арасындағы бірлікке негіз салды, ол кейіннен Адамкс Одағы болып қалыптасты. Оның әрқашан қолдау көрсеткен серігі – Фалмиенсазекс. Wuuzelansem: Thranx кеңістігіндегі ең белгілі ақындардың бірі және Willow Wane-нің тумасы Вуу, жас Thranx тонауға осырайтын кезде Риомен кездеседі. Рионың осы жаңа, таңғажайып саналы түрді табуға деген құштарлығын тыңдағаннан кейін, Вуу Рионы бір оқиғаға алып, өйткені ақын әрбір жаңа тәжірибені шабыттың көзі деп санайды (Бұл қасиет оның болашақ шәкірті Десвендапурға да беріледі, ол да Адамкс Одағының негізін қалауда маңызды рөл атқарады).