Кіріспе

Бетховеннің фортепиано сонатасы №15 ре мажор, Op. 28 – Людвиг ван Бетховеннің фортепиано сонатасы. «Пастораль» немесе «Пасторал» деген атауды алғаш рет Лондонның Broderip & Wilkinson баспасы берген, бірақ Бетховеннің шығармаларын А. Кранц жариялағанда бұл атау кеңінен танымал болды. Бұл соната тікелей алдыңғысы – фортепиано сонатасы №14 сияқты кең танымал болмаса да, оның күрделі техникалық шешімдері мен әсемдігіне ризашылық білдіріледі. Сонатаны толық орындауға, қайталауларын ескергенде, шамамен жиырма бес минут уақыт кетеді. 1801 жылы жарық көрген бұл шығарма граф Иосиф фон Сонненфельске арналған.

Құрылымы

Соната ре мажорда жазылған және классикалық сонатаның дәстүрлі төрт бөлімді құрылымын сақтайды.

Бірінші қимыл

Алғашқы бөлім, Allegro, тоник-мажорда басталады, қайталанатын және монотонды бас партиясы кейде "тимпания" деп сипатталады. Бұл монотонды тақырып сонатаның бойымен әртүрлі формада жалғаса береді. Оның үстінде бөлімнің қарапайым негізгі тақырыбы жатыр. Біраз уақыттан соң, шығармада F минорындағы екінші, кернеулі мелодия пайда болады, ол үнемі сегіздік ноталардан тұратын үзіндіге ұласады. Бөлімнің дамуы әртүрлі минор тональдықтар арқылы жүзеге асады, негізгі тақырыпты бір такттық ырғаққа жинақтап, оны күнде-күнде драмалық және мазасыз етеді, содан кейін ол біртіндеп жоғалады. Соңында, ол бастапқы тақырыптарға оралып қайтадан жаңғырылады.

Екінші бөлім

Анданте қозғалысы ре минорында. Басты ерекшелігі – стаккатода орындалған сегіздік ноталармен (семиквавер) бас партиясы. Тоникалық до мажорға шағын ауытқу бар, онда нүктелі, стаккато ырғақ пен сегіздік үштіктер тобы арасында диалог жүреді. Содан кейін ол бастапқы мелодияға оралады.

Үшінші бөлім

Шерцо ре мажор тонында. Оның ең маңызды ерекшелігі – әрқайсысы бір октава қашықтықта орналасқан төрт ұзын нота мен жылдам сегіздік әуен арасындағы қарама-қайшылық. Трио, си минор тонында, қарапайым төрт тактты мелодияны сегіз рет қайталайды, ал қайталаған сайын гармониялық, ырғақтық және динамикалық қарқынды күшейтетін үзділіссіз сынған октавалық бас фигурациясы қосылады. Ол көңілді шерцодан өзгеше, тон жағынан күрт ажыратылып, басым әзілге салмақ қосады.

Төртінші бөлім

Соңғы бөлім - рондо. Оның тек фортепианолық сонаталары ғана емес, сонымен қатар осы уақытқа дейін жарияланған барлық шығармаларында Бетховен алғаш рет "ma non troppo" деп жазды. Кейбір сыншылар қайталама бастың дыбысын сыбызғыға, ал басқалары - би кезеңіне жатқызады. Бетховен түрлі ойыншылдық, қызықты және өте тәуекелді эпизодтарды қолданады, олардың әрқайсысы әртүрлі көңіл-күйге, ырғаққа және гармониялық құрылымға ие. Аллегродан (Più allegro) сәл жылдам орындалатын коданы бүкіл сонатадағы жалғыз "виртуоздық" бөлім деп атауға болады.

"Пасторалдылық"

"Пасторальдық" атауы ауыл және табиғат сезімін білдіре ме (алтыншы симфониядағы "пасторальдық" мәні) әлде оның тыныштығы, қарапайымдылығы және жеңілдігін көрсете ме деген пікір талас тудырды. Бетховеннің баспагерлері көбінесе оның сонаталарына Бетховенмен кеңеспей-ақ ат қойған.