Кіріспе

Фортепиано және тағы екі аспаптан құралған музыкалық топ. Пиано триосы – фортепианодан және басқа екі аспаптан, әдетте скрипка мен виолончельден тұратын топ, немесе мұндай топ үшін жазылған музыкалық шығарма. Бұл классикалық камералық музыканың ең көп кездесетін формаларының бірі. Бұл термин сонымен қатар осы репертуарды тұрақты түрде орындайтын музыканттар тобын да білдіре алады; танымал пиано триоларымен төменде танысуға болады. "Пиано трио" термині джаз триоларында да қолданылады, онда ол көбінесе бас және барабанмен сүйемелделетін пианисті білдіреді, бірақ гитара немесе саксофон да қолданылуы мүмкін.

Нысан

"Пиано триосы" деп аталатын шығармалар көбінесе сонатаның жалпы құрылымын ұстанады. Алғашқыда бұл үш бөлімді формада болды, бірақ Хайднның кейбір шығармаларында екі бөлім бар. Моцарт бес соңғы туындысында, сүйемелдеуші клавиатуралық сонатаны, онда виолончель негізінен қосымша рөлде, клавиатураның сол қолының басын екі еселейтін, теңдестірілген триоға айналдырды деп есептеледі. Осыдан кейін бұл форма камералық музыканың маңызды түріне айналды. 19 ғасырдың басында, әсіресе Бетховеннің шығармаларында, бұл жанрды төрт бөлімді формада жасау дұрыс деп саналды. Соната дәстүрінде жазылған пиано триолары сол дәуірдегі басқа да шығармалар сияқты мәселелерді көтеріп, композитордың соната формасын түсінуіне сәйкес, симфониялық практиканы жеке бөлімдер арқылы көрсетеді. Классикалық дәуірде үй музыкасының дамуы пиано триосын басқа шығармаларды ұйымдастыру үшін өте танымал жанрға айналдырды. Мысалы, Бетховен өзінің алғашқы екі симфониясын пиано триосы үшін қайта жазды. Осылайша, пиано, скрипка және виолончель үшін көптеген шығармалар бар, олар пиано триосы деп аталмаған немесе нөмірленбеген, бірақ олар осы жанрдың бір бөлігі болып табылады. Бұған жеке бөлімдер де, сондай-ақ Бетховеннің "Ich bin der Schneider Kakadu" Op. 121a және E-flat мажордағы Вариациялар Op. 44 сияқты вариациялар жиынтығы да кіреді. Классикалық дәуірден кейін де фортепиано мен екі аспапқа арналған шығармалар жазыла берді, олар соната дәстүрінде ұсынылмаған немесе басқа шығармалардың аранжировкасы болды. Осы туындылардың көптегені концерттік бағдарламаларда танымал, мысалы, Суктың "Элегиясы". Пиано триосына арналған жеке мақалалар үшін: Категория:Пиано триосына арналған шығармалар қараңыз.

Үш құралдың рөлі

Классикалық дәуірдегі фортепиано триоларында, әсіресе Гайднның триоларында фортепиано партиясы басым рольде. Скрипка мелодияны тек белгілі бір уақыт аралығында ғана орындайды, ал осындай кезде фортепиано көбінесе оны қайталайды. Виолончель партиясы айтарлықтай бағынышты, әдетте фортепианодағы бас партиясын ғана екі еселейді. Бұл тәжірибе Гайдн заманындағы аспаптардың дыбыстық ерекшеліктерімен байланысты деп саналады: фортепиано салыстырмалы түрде әлсіз және "соққылы" дыбысқа ие болған, ал басқа аспаптардың дыбыстық күшеюінен үлкен пайда көретін. Моцарттың бес кейінгі триосы (K. 496 және одан кейінгілері) форманың толыққанды қалыптасуын білдіреді, бұл триолар теңгерімді дауыстарға және үш бөлімді диалогқа назар аударады. Бетховеннің триолары Моцарт бастаған композициялық мақсаттарды жалғастырды. Теңдік туралы жаңа идея толыққанды жүзеге аспады; оның іске асырылу деңгейі әр композицияда және тіпті бір композицияның бөлімдері арасында әртүрлі. XIX ғасырдың ортасына қарай үш аспаптың да дыбысы күшті болу үшін өзгертілді, және әрқайсысы қазіргі заманғы ансамбльде өз орнын ұстай алады. Алғашқы триолар қазір жиі орындалады және олар үшін жазылған түпнұсқа аспаптарды пайдаланып жазылады. Мұндай орындалулар композитор күткен дыбыстық тепе-теңдікті қалпына келтіреді және үлкен танымалдылыққа ие.

Басқа комбинациялар

Алайда кейбір аспаптардың сирек кездесетін үйлесімдері бірнеше көрнекті туындыларға әкелді. Хайдн флейта, виолончель және фортепианоға арналған үш трио жазды (H. 15/15 17), ал Карл Мария фон Вебер де осы комбинация үшін бір шығарма жазды (op. 63). Бетховен 1786 жылы G мажорда флейта, фагот және фортепианоға арналған WoO 37 триосын жазды. Михаил Глинка D минорында кларнет, фагот және фортепианоға арналған «Трио патетик» шығармасын жазды, бірақ оны кларнет немесе фагот орнына скрипка немесе виолончельмен де орындауға болады. Франсис Пуленк обой, фагот және фортепианоға арналған триосын (op. 43, 1926 ж.) жазды. Мүйіз, скрипка және фортепиано триосының мысалы – Брамстың Ми-бемоль мажордағы Op. 40 триосы және Дьердь Лигетидің 1982 жылғы скрипка, мүйіз және фортепианоға арналған триосы. Кларнетті триоларға Моцарттың «Кегельштат» триосы және Бетховен, Брамс және Бартоктың туындылары жатады; Кларнет, скрипка және фортепиано триосы, Кларнет, альт және фортепиано триосы, Кларнет, виолончель және фортепиано триосы тақырыбында тағы көптеген шығармалар тізімделген. Игнац Лахнер өзінің алты фортепиано триосының барлығын скрипка, альт және фортепианоға арнады. Саксофон, фортепиано және соққы аспаптарынан құралған джаз триосы қазіргі заманғы классикалық музыкада «фортепиано триосы» ретінде қабылданып, 1994 жылдан бері осы комбинация үшін 100-ден астам шығарма тапсырыс берген Trio Accanto тобының бастамасы болды. Осы репертуарды орындау үшін тағы бірнеше трио құрылды.