1965 ж. Пәкістан армиясының Кашмирдегі "Гибралтар" әскери операциясы: мақсаты – жергілікті халықты көтеріліске итермелеу, Үндістанға қарсы азат күрестің бастауы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1965 жылғы Пәкістан әскери операциясы
1965 Pakistani military operation
«Гибралтар» операциясы – 1965 жылдың тамызында Пәкістан армиясы Үндістанның Джамму және Кашмир аумағында жоспарлаған және орындаған әскери операцияның кодолық атауы. Операцияның стратегиясы – Бақылау сызығын (LoC) жасырын түрде кесіп өту және мұсылман көпшілігі құрайтын Кашмир халқының Үндістан үкіметіне қарсы көтерілісін тудыру болды. Әскери жетекшілер жергілікті Кашмир халқының Үндістан билігіне қарсы көтерілісінің («Гибралтар» операциясының нәтижесінде) халықаралық аренада Пәкістанның Үндістанға қарсы соғыс жариялауға (casus belli) негіз болатынына сенді. Пәкістан жетекшілері бұл атауды Гибралтар портынан басталган Португалия мен Испанияны мұсылмандар басып алған оқиғасымен байланыстыру үшін таңдады. 1965 жылдың тамызында, жергілікті тұрғындар кейпінде киінген Азад Кашмирдің тұрақты күштерінің әскерлері Азад Кашмирден Джамму және Кашмирге Кашмир саясында мұсылман көпшілігі арасында бүлік шығару мақсатымен кірді. Алайда, нашар үйлестіру салдарынан стратегия бастапқыда-ақ сәтсіз аяқталды және жаугерлердің болуы Үндістан әскеріне тез белгілі болды. Операциядан кейін және Пәкістан әскерінің кіргенін анықтағаннан кейін Үндістан Кашмир саясына қосымша әскерлер жіберіп, Үндістан армиясы аймақтағы Пәкістан әскерінің жаугерлеріне қарсы шабуылға көшті. 1965 жылдың тамызында Үндістан атысты тоқтату желісін кесіп өтіп, Пәкістанның Азад Кашмир аймағындағы Хажи Пир өткеліне шабуыл жасады. Пәкістан 1965 жылдың 1 қыркүйегінде Үндістанның Джамму және Кашмир аймағында «Үлкен соққы» (Operation Grand Slam) деп аталатын ірі шабуылды бастады, бұл 1965 жылғы Үнді-Пәкістан соғысын тудырды. Бұл 1947-1948 жылдардағы Үнді-Пәкістан соғысынан бергі екі көрші мемлекет арасындағы алғашқы ірі қақтығыс болды. Осылайша «Гибралтар» операциясы 1965 жылғы Үнді-Пәкістан соғысының тікелей себебіне айналды.
Operation Gibraltar was the codename of a military operation planned and executed by the Pakistan Army in the territory of Jammu and Kashmir, India in August 1965. The operation's strategy was to covertly cross the Line of Control (LoC) and incite the Muslim majority Kashmiri population's uprising against the Indian Government. The military leadership believed that a rebellion (sparked by Operation Gibraltar) by the local Kashmiri population against Indian authorities would serve as Pakistan's casus belli against India on the international stage. Pakistan's leadership specifically chose this name to draw a parallel to the Muslim conquest of Portugal and Spain that was launched from the port of Gibraltar. In August 1965, Pakistani army troops from the Azad Kashmir Regular Force, disguised as locals, entered Jammu and Kashmir from Azad Kashmir with the goal of fomenting an insurgency amongst the Muslim majority population in the Kashmir Valley. However, the strategy went awry from the outset due to poor coordination, and the infiltrators' presence was soon disclosed to the Indian military. Following the operation and discovery of the Pakistani army infiltration, India responded by deploying more troops in the Kashmir Valley and the Indian Army subsequently began its assault against the Pakistani army infiltrators operating in the region. In August 1965, India crossed the ceasefire line, and attacked the Haji Pir pass inside Pakistan’s Azad Kashmir. Pakistan launched a major offensive named Operation Grand Slam on 1 September 1965 in India's Jammu and Kashmir, sparking the Indo Pakistani War of 1965, which was the first major engagement between the two neighbouring states since the Indo Pakistani War of 1947–1948. Thus Operation Gibraltar became the immediate cause of Indo Pakistani War of 1965.
Өмірбаян
Бірінші Кашмир соғысынан кейін (1947–1948), Үндістан Кашмирдің үштен екі бөлігін бақылауында ұстап тұрғандықтан, Пәкістан қалған Кашмир аймақтарын бағындыру мүмкіндігін іздеді. 1960 жылдары Пәкістан 1954 жылы жасалған қорғаныс келісімі арқылы АҚШ-тан 700 миллион доллар көлемінде әскери көмек алды, бұл Пәкістанның әскери жабдылуын айтарлықтай жаңғыртты. 1965 жылғы жазда үнді және пәкістандық күштердің қақтығысқан "Шөл бұрқырауы" операциясы Пәкістан үшін бірқатар тиімді нәтижелерге әкелді. Сонымен қатар, 1963 жылғы желтоқсанда Шринагардағы Хазратбал қасиетханасынан қасиетті реликвияның жоғалуы аңғардағы мұсылмандар арасында алабұрлышу мен терең ислами сезімдерді тудырды, Пәкістан мұны көтеріліс үшін қолайлы жағдай деп қарады. Бұл факторлар пәкістандық басшылықтың ойын күшейтті: тығырықтан әрекет ету, одан кейін толыққанды соғысқа бұйыру Кашмирдегі мәселені шешуге мәжбүрлейді. Үнді армиясының әлсірегенін есептей отырып, Пәкістан "муджахидтерді" және Пәкістан армиясының ресми әскерлерін Джамму мен Кашмирге жіберуге бел буды.
Following the First Kashmir War (1947–1948), which saw India maintaining its hold over two thirds of Kashmir, Pakistan sought an opportunity to win the remaining Kashmir areas. In 1960s Pakistan received 700 million dollars of military aid from United States, by signing a defense agreement in 1954, which significantly modernized Pakistan's military equipment. Operation Desert Hawk in summer of 1965, where Indian and Pakistani forces clashed, resulted in some positives for Pakistan. Moreover, in December 1963, the disappearance of a holy relic from the Hazratbal shrine in Srinagar, created turmoil and intense Islamic feeling among Muslims in the valley, which was viewed by Pakistan as ideal for revolt. These factors bolstered the Pakistani command's thinking: that the use of covert methods followed by the threat of an all out war would force a resolution in Kashmir. Assuming that a weakened Indian military would not respond, Pakistan chose to send in "mujahideens" and Pakistan Army regulars into Jammu and Kashmir.
Жоспарлау
Гибралтар операциясы бойынша бастапқы жоспар 1950 жылдары қалыптастырылып, дайындалды, бірақ аталған жағдайды ескере отырып, бұл жоспарды іске қосу орынды деп есептелді. Сол кездегі сыртқы істер министрі Зұлфиқар Әли Бхутто және тағы басқалар қолдауымен, мақсат – арнайы жаттығудан өткен, жақсы қаруланған, шамамен 40 000 адамнан тұратын "ішкі кіріп шабуыл" жасау еді. Бұл қақтығыстың тек Кашмирмен ғана шектелуі мүмкін деген болжам жасалды. Пакистанның зейнеткер генерал Ахтар Хусейн Малик айтқандай, мақсаттар – «Кашмир мәселесін қозғау, Үндістанның бекінісін әлсірету және жалпы соғысқа жол бермей Үндістанды келіссөздер үстеліне әкелу» болды. Осының нәтижесінде, жоспарды іске асыру үшін алдын ала дайындық және барлау жұмыстары «Нусрат операциясы» арқылы жүргізілді, оның мақсаты – муджахидтер үшін кіру нүктелеріне айналатын Атысты тоқтату желісіндегі (CFL) әлсіз жерлерді анықтау, сондай-ақ Үндістан армиясының және жергілікті халықтың реакциясын бағалау еді.
The original plan for the operation, codenamed Gibraltar, was conceived and prepared as early as the 1950s; however it seemed appropriate to push this plan forward given the scenario. Backed by then foreign minister Zulfiqar Ali Bhutto and others, the aim was an "attack by infiltration" by a specially trained irregular force of some 40,000 men, highly motivated and well armed. It was reasoned that the conflict could be confined only to Kashmir. In the words of retired Pakistani General Akhtar Hussain Malik, the aims were "to defreeze the Kashmir problem, weaken Indian resolve, and bring India to the conference table without provoking general war." As a result, groundwork and intelligence gathering for execution of the plan was laid by launching "Operation Nusrat", the purpose of which was to locate gaps in the Cease Fire Line (CFL) that were to serve as entry points for the mujahideen, and to gauge the response of the Indian army and the local population.
Газнави күштерінің
Газнави күші (урду: غزنوی فورس) – 1965 жылы «Гибралтар» операциясы аясында Жаму-Кашмирге кіріп, жергілікті халық арасында Үндістан үкіметіне қарсы көтеріліс тудыру мақсатымен Пәкістан армиясы құрған қосымша арнайы операциялар жасағы. Оның құрамында шамамен 200 адам болды, олар Азад Кашмирдің қатардағы әскерлері мен Пәкістанның арнайы қызмет тобының коммандоларынан құралған. Оның командирі – орденді офицер, майор Малик Мунавар Хан Аван СЖ. Газнави күші – Пәкістан армиясының операция үшін жиналған 10 жасақтан бірі болды, олардың әрқайсысы тарихи мұсылман басшысының атымен аталыпты. 1965 жылдың шілдесінде ол Пунч-Раджури аймағында операция жүргізу үшін Жаму-Кашмирге еніп кірді. Оған Пәкістан әуе күштерінің ұшақтарынан оқ-дәрілер жеткізілді. Тамыздың соңына қарай, көптеген кіргендер танылды, тұтқындалды немесе қаза болды. Лахорға Үндістан шабуыл жасағанда, аман қалғандары кері шегінуге шақырылды.
The Ghaznavi Force (Urdu:غزنوی فورس), named after famous Muslim invader Mahmud of Ghazni, was an auxiliary Special Operations unit formed by the Pakistan Army as part of Operation Gibraltar in 1965 to infiltrate Jammu and Kashmir in the hopes of provoking a local revolt against the Indian regime there. It had a strength of approximately 200 and was composed of regular soldiers of the Azad Kashmir Regular Force and commandos from the Pakistani Special Service Group. Its commander was decorated officer Major Malik Munawar Khan Awan SJ. The Ghaznavi Force was one of 10 units, each named after a historic Muslim leader, to be assembled for the operation by the Pakistan Army. It infiltrated Jammu and Kashmir in July 1965 to operate in the Poonch Rajuri area. It was resupplied with ammunition dropped from Pakistan Air Force planes. Towards the end of August, most infiltrators had been found, captured or killed. Those that survived were asked to pull back when India attacked Lahore.
Жетіспеушіліктің себептері
Құпия шабуыл 1965 жылғы Үнді-Пакистан соғысына әкелген толық сәтсіздікке ұшыраса да, әскери сарапшылар жоспардың өзі кемшіліктері бар ма екеніне қатысты пікірлері әртүрлі. Кейбіреулер жоспар жақсы ойластырылған, бірақ нашар орындалуы салдарынан сәтсіз аяқталды деп санайды, алайда пакистандық және бейтарап сарапшылардың көпшілігі операцияны "әрекетсіз тырысқандық" деп бағалап, оның құлауға қадаланғанын айтады. Пәкістан армиясының сәтсіздіктері, Кашмир халқының жалпы наразылықта екендігіне және Пәкістанның алға жылжуы оларға Үндістан үкіметіне қарсы көтерілуге мүмкіндік беретініне, соның нәтижесінде Кашмирдің жылдам және шешуші түрде тапсырылуына сенуімен басталды. Бірақ Кашмир халқы көтерілген жоқ. Керісінше, Үндістан армиясы "Гибралтар" операциясы туралы және әскердің бастапқыда ойлағандай, бүлікшілермен емес, Пәкістан армиясының ресми әскерлерімен күресіп жатқаны туралы жетерлік ақпарат алды. Пәкістан Әуе күштерінің сол кездегі басшысы, Әуе маршалы Нур Ханның сөзіне қарағанда, алдағы операцияға қатысты әскери күштер арасында жеткілікті үйлесім болмады. Оның айтуынша, "(Пәкістан) армиясы халықты үлкен өтірікпен алдады, соғысқа Пакистан емес, Үндістан себепкер болды және Пәкістан "үлкен жеңіске" жетті". Ал "өтірік" түзетілмегендіктен, Пәкістан "армиясы өз фантазиясына сене бастады және қаламаған соғыстарда күресуді жалғастыруда". Пәкістандық автор Перваз Иқбал Чима, Пәкістанның Армия штабының бастығы Мұса Ханның жоспар сәтті орындалатынына және қақтығыс Кашмирмен шектелетініне соншалықты сенгендігі айтылады, ол Әуе күштерін хабардар етпеді, себебі операцияға үлкен әуе күшінің қатысуы қажет емес деп ойлады. Сонымен қатар, көптеген жоғары лауазымды шенеуніктер де жоспарға қарсы болды, өйткені оның сәтсіздігі Үндістанмен толыққанды соғысқа әкелуі мүмкін еді, одан көпшілік қашыңқы болды.
While the covert infiltration was a complete failure that ultimately led to the Indo Pakistani War of 1965, military analysts have differed on whether the plan itself was flawed. Some have held that the plan was well conceived but was let down by poor execution, but almost all Pakistani and neutral analysts have maintained that the entire operation was "a clumsy attempt" and doomed to collapse. The Pakistani Army's failures started with the supposition that a generally discontented Kashmiri people, given the opportunity provided by the Pakistani advance, would revolt against their Indian rulers, bringing about a swift and decisive surrender of Kashmir. The Kashmiri people, however, did not revolt. Instead, the Indian Army was provided with enough information to learn of Operation Gibraltar and the fact that the Army was battling not insurgents, as they had initially supposed, but Pakistani Army regulars. According to then Chief of the Pakistan Air Force, Air Marshal Nur Khan, there was little coordination amongst the military services on the impending operation. According to him "the (Pakistan) army "misled the nation with a big lie" that India rather than Pakistan provoked the war and that Pakistan won a "great victory. And since the "lie" was never rectified, the Pakistani "army came to believe its own fiction, (and) has continued to fight unwanted wars". Pakistani author Pervaiz Iqbal Cheema notes that Musa Khan, Pakistan's Chief of the Army Staff, was reportedly so confident that the plan would succeed and conflict would be localized to Kashmir that he did not inform the Air Force, as he believed the operation would not require any major air action. Many senior officials also were against the plan, as a failure could lead to an all out war with India, which many wanted to avoid.