Кіріспе

Қытай, Үндістан және Пәкістан арасындағы даулы аумақ – Кашмир, Үндістан субконтинентінің ең солтүстік географиялық аймағы болып табылады. 19 ғасырдың ортасына дейін "Кашмир" термині тек Ұлы Гималай және Пир-Панжал таулары арасындағы Кашмир аңғарын білдірді. Бүгінде бұл термин үлкен аумақты қамтиды, оған Үндістан басқаратын Джамму және Кашмир және Ладакх аумақтары, Пәкістан басқаратын Азад-Кашмир және Гилгит-Балтистан аумақтары, Қытай басқаратын Ақсай-Чин және Транс-Каракорум аймақтары кіреді. 1820 жылы Ранжит Сингх басқарған сикх империясы Кашмирді жаулап алды. Британдық тәждің билігі 1947 жылғы Үндістанның бөлінуіне дейін созылды, сол кезде бұрынғы Британдық Үндістан империясының княжелік мемлекеті үш ел – Қытай, Үндістан және Пәкістан басқаратын даулы аумаққа айналды. Кашмирдің жергілікті этимологиясы бойынша, бұл судан құрғаған жер. Басқа бір этимология бойынша, атау бұл жерге адамдарды қоныстандырған деп есептелетін Кашьяпа атынан шыққан. Осыған сәйкес, Кашмир kashyapa mir (Кашьяпа көлі) немесе kashyapa meru (Кашьяпа тауы) сөзінен туындаған. Кашмир атауын тікелей атаған ең ерте мәтін – б.з.д. 5 ғасырдағы Панинидің "Аштадхьяи" еңбегі. Панини Кашмир халқын Кашмирика деп атады. Кашмирге қатысты тағы да бірнеше ерте сілтемелер "Махабхаратаның" Сабха Парвасында, сондай-ақ Мацья Пурана, Ваю Пурана, Падма Пурана, Вишну Пурана және Вишнудхармоттара Пурана сияқты пураналарда кездеседі. Буддистік ғалым және қытай саяхатшысы Хуйенцзан Кашмирді киа ши мило деп атаған, ал басқа қытай деректері Кашмирді ки пин (немесе Чипин немесе Джипин) және аче пин деп атаған.

Терминология

Үндістан Үкіметі мен үндістандық дереккөздер Пәкістан бақылауындағы аумақты "Пәкістан оккупациялаған Кашмир" ("ПОК") деп атайды. Пәкістан Үкіметі мен пәкістандық дереккөздер Кашмирдің үндістан басқаруындағы бөлігін "Үндістан оккупациялаған Кашмир" ("IOK") немесе "Үндістан ұстаған Кашмир" (IHK) деп атайды; "Пәкістан басқаруындағы Кашмир" және "Үндістан басқаруындағы Кашмир" терминдері бейтарап дереккөздерде Кашмир аймағының әр ел бақылайтын бөліктеріне қатысты жиі қолданылады.

Флора мен фауна

Кашмирде тіркелген орман аумағы бар, сонымен қатар бірнеше ұлттық саябақтар мен қорықтар кездеседі. Орманның құрамы климаттық жағдайлар мен биіктікке байланысты өзгеріп отырады. Кашмир ормандары Джамму мен Музафарабадтың тау етегіндегі тропикалық жапырақты ормандардан бастап, Кашмир аңғарындағы қоңыржай белдеу ормандарына дейін, ал Гилгит-Балтистан мен Ладакхтағы альпілік шалғындықтар мен жоғары биіктіктегі шабындықтарға дейін созылады. Кашмир аймағында ағаштардың өсуіне байланысты өсімдік жамылғысының анық бес аймағы бар, бұл биіктіктегі айырмашылықтармен байланысты. 1500 метрге дейінгі тропикалық ормандар Фулай (Acacia modesta) және Зәйтүн (Olea cuspidata) аймағы деп аталады. Бұл жерде Shorea robusta, Acacia catechu, Dalbergia sissoo, Albizia lebbeck, Garuga pinnata, Terminalia bellirica және T. tomentosa сияқты жартылай жапырақты түрлер, сондай-ақ жоғарырақ биіктіктерде Pinus roxburghii кездеседі. 1500–3500 метр аралығындағы қоңыржай белдеу Чир қарағайы (Pinus longifolia) деп аталады. Бұл аймақ емен (Quercus spp.) және рододендрон (Rhododendron spp.) түрлерімен ерекшеленеді. 2800 және 3500 метр биіктікте Көк қарағай (Pinus excelsa) аймағында Cedrus deodara, Abies pindrow және Picea smithiana өседі. 3500 метр және одан жоғары альпілік шалғындықтарда Бірке (Betula utilis) аймағында Anemone, Geranium, Iris, Lloydia, Potentilla және Primula туыстарының шөптесін өсімдіктері, Berberis, Cotoneaster, Juniperus және Rhododendron құрғақ, аласа альпілік бұталары араласқан түрлер кең таралған. Кашмир Гималайдағы дәрілік және шөптесін флораның әдемілігімен танымал. Аймақтың альпілік шалғындықтарында жүздеген түрлі жабайы гүлдер тіркелген. Кашмир аймағында сирек кездесетін жануарлар мекендейді, олардың көпшілігі қорықтар мен қаулы-қорықтарда қорғалады. Дачигам ұлттық паркінде Кашмирдің елігінің (Hangul) соңғы тұрақты популяциясы және Азиядағы қара аюлардың ең ірі популяциясы қорғалады. Гилгит-Балтистандағы Деосай ұлттық паркі Батыс Гималайдағы гималайлық қоңыр аюлардың ең ірі популяциясын қорғауға арналған. Ладакхтың Хемис ұлттық паркінде қар барыстарының жоғары тығыздығы байқалады. Аймақта мысық, маркхор, барс, жабайы мысық, қызыл түлкі, шакал, Гималай қасқыры, сероу, Гималайдың сары мойынды мартені, ұзын құйрықты мармот, үнділік шошқа, Гималай мысық қояны, лангур және Гималайдың қызылшасы қоныстанған. Аңғарда ғана кем дегенде 711 құс түрі тіркелген, олардың 31-і дүниежүзілік деңгейде қатерлі түрлерге жатады.

Демография

1901 жылғы Британдық Үнді империясының санағында Кәшмир мен Джамму княздік мемлекетінің халқы 2 905 578 адамды құрады. Олардың 2 154 695-і (74,16%) мұсылман, 689 073-і (23,72%) индус, 25 828-і (0,89%) сикх және 35 047-сі (1,21%) буддист болды (басқалары 935 (0,032%) құрады). Индустар негізінен Джаммуда шоғырланған, онда олар халықтың 60%-дан азын құрады. Кашмир аңғарында индустар халықтың әр 10 000-нан 524-ін (яғни 5,24%) құрады, ал Ладак пен Гилгит шекаралық аймақтарында әр 10 000 адамның 94-і (0,94%) болды. Кашмир аңғарындағы индустардың жалғыз өкілдері – Кашмир пандиті, олар Догра билігі кезінде (1846–1947 жж.) аңғар халқының шамамен 4–5%-ын құрады. Олардың 20%-ы 1950-ші жылдары Кашмир аңғарынан Үндістанның басқа аймақтарына көшіп кетті. Бірқатар авторлардың мәліметінше, сол онжылдықта 140 мың Кашмир пандитінің шамамен 100 мыңы аңғарды тастап кеткен. Басқа авторлар көші-қонның жоғарырақ санын атап көрсетті – 150 мыңнан астам халықтан бастап, 200 мың (200 000) пандитінің жалпы санынан 190 мыңға дейін, тіпті 300 мыңға (300 000) дейін. Джамму тұрғындары хинди, панджаби және догри тілдерінде сөйлейді, Кашмир аңғарының халқы кашмир тілінде, ал сирек қоныстанған Ладак аймағындағы адамдар тибет және балти тілдерінде сөйлейді. Пакистан басқаратын Азад Кашмир аумағының халқы – 4 045 366, ал Гилгит-Балтистан аумағының халқы – 1 492 924.

Аймақ бойынша халық саны, пайыздық көрсеткіштері:
| Аймақ | Халық саны | % Мұсылман | % Индус | % Буддист | % Басқа |
|---|---|---|---|---|---|
| Кашмир аңғары | ~ 4 миллион (4 миллион) | 95% | 4% | – | – |
| Джамму | ~ 3 миллион (3 миллион) | 30% | 66% | – | 4% |
| Ладак | ~ 0.25 миллион (250 000) | 46% | 12% | 40% | 2% |
| Азад Кашмир | ~ 4 миллион (4 миллион) | 100% | – | – | – |
| Гилгит-Балтистан | ~ 2 миллион (2 миллион) | 99% | – | – | – |
| Ақсай Чин | – | – | – | – | – |
| Транс Каракорум | – | – | – | – | – |

Статистика BBC-дің терең шолуынан алынған.

Экономика

Кашмирдің экономикасы ауыл шаруашылығына негізделген. Дәстүр бойынша, аңғардың негізгі егіні күріш болды, ол халықтың басты тағамы болып табылды. Сонымен қатар, жүгері, бидай, арпа және сұлы да өсірілді. Оның қоңыржал климаты аспаржа, артишок, теңіз капустасы, бұршақ, қызылша, қырыққабат және кәдігі капуста сияқты дақылдарға өте қолайлы. Аңғарда жеміс ағаштары көптеп кездеседі, ал өңделген баулар алмұрт, алма, шабдалы және шие өнімдерін береді. Басты ағаштар – деодар, шырша және қарағай, ченар немесе жазық, клен, қайың және жаңғақ, алма, шие. Тарихи тұрғыдан алғанда, Кашмир кашмир жұнын басқа аймақтар мен елдерге экспорттаған кезде әлемге танылды (кашмир ешкісінің азаюы және Қытайдан бәсекелестіктің күшеюіне байланысты экспорт тоқтатылды). Кашмирліктер пашмина шалдар, жібек кілемдер, кілемдер, күрталар және керамика жасауға шебер. Кашмирде сафран да өсіріледі. Сринагар күміс өңдеу, папье-маше, ағаш ою және жібек тоқумен мәшһүр. 2005 жылғы Кашмир жер сілкінісі экономикаға ауыр зиян келтірді, 2005 жылғы 8 қазанда Пәкістан басқаратын Азад Кашмирде 70 000-нан астам адам, ал Үндістан басқаратын Джамму және Кашмирде 1 500-ге жуық адам қаза тапты.

Көлік

Көлік негізінен әуе және автомобиль көлігімен жүзеге асырылады. Кашмирде 2009 жылдың қазанында салынған, ал 2013 жылы соңғы рет ұзартылған ұзақ, заманауи темір жол желісі бар. Бұл желі Кашмирдің батыс бөлігіндегі Барамалла қаласын Сринагар және Банихалмен байланыстырады. Қатырадан Банихалға дейінгі темір жол салынысы аяқталғаннан кейін, Кашмирдің Үндістанның қалған бөлігімен толық байланысатыны күтілуде.

Мәдениетте

Ирландиялық ақын Томас Мурдың 1817 жылғы романтикалық өлеңі «Лалла Рукх» Кашмирді (өлеңде «Кашмир» деп жазылған) ағылшын тілді елдерде бәріне таныс терминге айналдырды, осы арқылы ол жұмақ сияқты жер екенін жеткізді (бұл индуистік және буддалық санскрит мәтіндерінен бастау алатын ежелгі идея).

Жалпы тарихы

Жаңадан келгендерге арналған нұсқаулықтарды қарастыру қажет.

Бұл құжаттарды мұқият оқып шығыңыз, өйткені олар сіздің жұмысыңыз үшін маңызды.

Егер сізге сұрақтар туса, сұраудан тартынбаңыз.

Біздің команда сізге көмектесуге дайын.

Барлық қағидаларды сақтау өте маңызды.

Қауіпсіздік ережелерін есте сақтаңыз.

Жұмыс орындарында тазалықты сақтаңыз.

Кез келген ақаулықты дереу хабарлаңыз.

Тарихи дереккөздер

Бланк, Жона. "Кашмирдегі фундаментализм тамыр жаяды", Сыртқы істер, 78.6 (қараша/желтоқсан 1999): 36–42. Дрю, Федерик. 1877. Үндістанның солтүстік шекарасы: Жамму және Кашмир аумақтарының суреттерімен танымал есеп; 1-басылым: Эдвард Стэнфорд, Лондон. Қайта басылым: Light & Life Publishers, Джамму. 1971. Эванс, Александр. Неліктен Кашмирде бейбітшілік орнамайды, Current History (100 том, No 645) 2001 жылғы сәуір, 170–175 беттер. Хусейн, Ижаз. 1998. "Кашмир дауы: халықаралық құқық тұрғысынан", Пәкістан зерттеулер ұлттық институты. Ирфани, Суруш (ред.). "Кашмир дауының елу жылы": 1997 жылғы 24-25 тамызда Азат Джамму және Кашмирдің Музаффарабад қаласында өткен халықаралық семинар материалдары негізінде: Азат Джамму және Кашмир университеті, Музаффарабад, АЖК, 1997. Джоши, Манодж. Жоғалған көтеріліс: Кашмир 1990-жылдары (Penguin, Нью-Дели, 1999). Хан, Л. Али. Кашмир дауы: аймақтық ынтымақтастық жоспары, 31 Columbia Journal of Transnational Law, 31, 495 бет (1994). Найт, E. F. 1893. Үш империяның кездескен жері: Кашмир, Батыс Тибет, Гилгит және ілеспе елдерге жасалған саяхаттар. Лонгманс, Грин және компаниясы, Лондон. Қайта басылым: Ch'eng Wen Publishing Company, Тайбэй. 1971. Найт, Уильям Генри. 1863. Кашмир және Тибеттегі жаяу саяхатшының күнделігі. Ричард Бентли, Лондон. Қайта басылым 1998: Asian Educational Services, Нью-Дели. Кёхлер, Ханс. Кашмир мәселесі: құқық пен саяси реализм арасында. "Кашмир бойынша жаһандық дискурс 2008" сөйлеген сөзінде келіссөздер арқылы шешім табу туралы ойлар. Еуропалық парламент, Брюссель, 2008 жылғы 1 сәуір. Муркрофт, Уильям және Требек, Джордж. 1841. Гималайдың үнді және Пәкістан провинцияларындағы саяхаттар; Ладакх және Кашмирде, Пешаварда, Кабулда, Кундузда және Бохарада 1819–1825 жылдар аралығында, 2 том. Қайта басылым: Нью-Дели, Сагар Публикациялар, 1971. Нев, Артур. (Күні белгісіз). Кашмир, Ладакх, Скардо және басқаларға туристік нұсқаулық. 18-басылым. Civil and Military Gazette, Ltd., Лахор. (Бұл басылымның күні белгісіз – бірақ 16-басылым 1938 жылы жарық көрді). Штейн, М. Аурель. 1900. Калхананың "Раджатарангини" – Кашмир патшаларының жылнамасы, 2 том. Лондон, A. Constable & Co. Ltd. 1900. Қайта басылым, Дели, Motilal Banarsidass, 1979. Янгхазбенд, Фрэнсис және Молино, Эдвард. 1917. Кашмир. A. & C. Black, Лондон. Норелли Бачелет, Патриция. "Кашмир және уақыт, кеңістік және тағдырдың үйлесуі", 2004; алғаш рет 2002 жылғы наурыздан 2003 жылғы сәуірге дейін "Prakash" журналында төрт бөлімнен тұратын серия ретінде жарияланды, Джагат Гуру Бхагаван Гопинатх Джи қайырымдылық қорының шолуы. Кашмир және уақыт, кеңістік және тағдырдың үйлесуі Патриция Норелли Бачелет. Мухаммед Айюб. Армия; оның рөлі және басқаруы (1947–1999 жылдар аралығындағы Пәкістан армиясының тарихы). Питтсбург: Rosedog Books, 2005.