Кіріспе
Бельгиядағы археологиялық орын. Шпий үңгірі Валлонияда, Шпий қаласының жанында, Жемепп-сюр-Самбр муниципалитетінде, Намюр провинциясында, Орно өзенінің сол жағасында орналасқан. Валония аймағының ең маңызды мұрасы ретінде танылған бұл орын, Еуропадағы ең маңызды палеолиттік орындардың бірі болып саналады. Үңгір көптеген шағын бөлмелер мен дәліздерден құралған.
Spy Cave is located in Wallonia near Spy in the municipality of Jemeppe sur Sambre, Namur Province, Belgium above the left bank of the Orneau River. Classified as a premier Heritage site of the Walloon Region, the location ranks among the most significant paleolithic sites in Europe. The cave consists of numerous small chambers and corridors.
Қазба жұмыстары
19 ғасырдың соңында алғашқы әуесқой зерттеулер жүргізілгеннен бері көптеген әуесқой және кәсіби археологтар қазба жұмыстарын жүргізіп, үңгірдегі барлық шөгінділерді алып тастады. 1886 жылы өте жақсы сапалы неандертальдық қаңқа қалдықтары табылды, бұл 19 ғасырғы ғылыми қауымда парадигмалық өзгеріске алып келді, сондай-ақ Энгис 2 және Неандерталь 1 қаңқаларын мойындауға және эволюциялық контексте түрлердің өзгеруі мүмкін деген ұғымды қабылдауға ықпал етті. Қазба жұмыстарын Льеж қаласындағы археолог Марсель де Пюйдт және геолог Макс Лохест жүргізді. Палеонтолог және зоолог Джулиен Фрейпонт бұл үлгінің сипаттамасын "Американ антрополог" журналында жариялады. Ең алғашқы қазбалардан алынған жиынтықтар шатастырылған, бұл палеоортаны түсіндіруді қиындатады. Сонымен қатар, де Пюйдт, Лохест және Фрейпонттың жарияланымдары ұшты кремнездің қабаттарының саны туралы келіспейді. Дегенмен, палеолиттік кезеңде кемінде жеті, мүмкін одан да көп, адамдар қоныстанған орындар болған деп есептеледі: үшеуі Неандертальдықтар мен Мустьер мәдениетіне, ал төртеуі – қазіргі заманғы адамның Жоғарғы палеолитке жатады. Алғашқы қазба кезінде табылған гоминидтердің қаңқалары әйел болған I Шпион және жас еркек болған 2 Шпион деп аталды. Бұл шамамен 36 000 жыл бұрынғы (34 000 ж.б.д.) кезге жатса да, 2014 жылғы Байес талдауы олардың жасы 40 000 жылдан асып түсетінін көрсетті. 2010 жылы Неандерталь баласының қалдықтары – Spy VI анықталды. Анықтама төменгі жақ сүйектерінің талдауынан жасалды және бала шамамен 18 айлық кезінде қайтыс болған деп есептеледі, бұл «Шпион неандертальдықтарының Солтүстік-Батыс Еуропада тікелей даталанған ең жас қалдықтарын» құрайды. Anthropologica et Præhistorica журналындағы бір мақалада Спайдағы алғашқы қазбашылардың қалдықтардың қасақана жерленгеніне сенбегені, бірақ бұл гипотеза «қазір кеңінен қабылданғаны» айтылады.
remains the youngest ever directly dated in northwest Europe." A paper in Anthropologica et Præhistorica states that the original excavators at Spy did not believe that the remains were deliberately buried in graves but that this hypothesis is "now
widely accepted".
Археогенетика
2018 жылы зерттеушілер Spy94a-дан ДНК-ны алуға қол жеткізді, ол тікелей 39 150–37 880 жыл бұрынғы шамамен дауланған оң жоғарғы азу тісі. Зерттеушілер Spy94a-ның Spy 1-ге жататынын санайды. ДНК талдауы Spy94a-ның еркек екенін көрсетті. Ядролық ДНК-сы алынған басқа неандертальдықтармен салыстырғанда, Spy94a генетикалық жағынан Гойет үңгірлерінен алынған Гойет Q56 1-ге ең жақын, сондай-ақ басқа кейінгі Еуропалық неандертальдықтармен жақын топқа жатады.
Мамонттардың тұтынуы
Плейстоцен дәуіріне жататын шамамен 12 000 жануар қалдықтары табылды, оның ішінде мамонт, жылқы, үңгір гиенасы, жүнді мүйізбұғы, бұғы және үңгір аюының сүйектері.
Анатомиялық тұрғыдан қазіргі адамдар
Спайда жоғары палеолитке тән анатомиялық тұрғыдан заманауи адамдардың қоныстанғанын көрсететін дәлелдер табылды. 2013 жылы жарияланған бір есепте былай делінген: "Тілінген сүйектер, охр іздері және ауриньяк найза ұшының қалдықтары негізінде, заманауи адамдар кем дегенде үш рет Спайға келген болуы мүмкін: шамамен 34 500 жыл бұрын, 33 000 жыл бұрын және 26 000 жыл бұрын." Үңгірден мамонт сүйегінен жасалған, әдетте заманауи адамдар жасаған деп есептелетін, әшекейлер мен тесіктелген моншақтар табылған.