Кіріспе
Франциядағы үңгір және археологиялық орын – Cro Magnon (/audio=Cro magnon. ogg//k//r//əʊ/'/m//æ//n//j//ən/, /US///'/m//æ//ɡ//n//ən/; kʁomaɲɔ̃) – Ауриньяк (Жоғарғы палеолит) дәуіріне жататын ескерткіш. Ол Лес-Эйзиес коммунасының Лес-Эйзиес-де-Таяк-Сиреуил кентіндегі тас үңгірінде орналасқан, Дордонь, Оңтүстік-Батыс Франция. Ең маңыздысы, осы орында анатомиялық жағынан қазіргі заманғы адамның қалдықтары табылды, бұл қалдықтар шамамен 28 000 жыл бұрын жерленген деп саналады. Археологиялық маңызы жоғары болғандықтан, Cro Magnon үңгірі ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне Везер аңғарының тарихи алдындағы орындары мен әсемделген үңгірлерінің бір бөлігі ретінде енгізілді.
Cro Magnon (/audio=Cro magnon. ogg//k//r//əʊ/'/m//æ//n//j//ən/, /US// /'/m//æ//ɡ//n//ən/; kʁomaɲɔ̃) is an Aurignacian (Upper Paleolithic) site, located in a rock shelter at Les Eyzies, a hamlet in the commune of Les Eyzies de Tayac Sireuil, Dordogne, southwestern France. Most notably, it is the site of the discovery of anatomically modern human remains, apparently buried at the site, dated to about 28,000 years ago. Because of its archeological importance, Abri de Cro Magnon was inscribed on the UNESCO World Heritage List as part of the Prehistoric Sites and Decorated Caves of the Vézère Valley site.
Адам қалдықтары
1868 жылы жұмысшылар тас қоршауда жануарлардың сүйектерін, кремний құралдарын және адам бас сүйектерін тапты. Француз геологы Луи Ларте қазба жұмыстарын жүргізу үшін шақырылды, ол төрт ересек адам мен бір нәрестенің жартылай қаңқаларын, әшекей ретінде пайдаланылған тесілген қабықшаларды, піл сүйегінен жасалған затты және өңделген бұғы мүйізін тапты. Бұл "Кро-Манон адамдары" 1856 жылы Германияда табылған Неандерталь 1 қазбасына сүйене отырып, бірнеше жыл бұрын Уильям Кинг сипаттаған Неандерталь адамынан ерекшеленетін, Еуропаның ежелгі адам түрі ретінде анықталды. Ларте 1869 жылы *Homo sapiens fossilis* деген қосымша атауын ұсынды. "Кро-Манон адамы" термині көп ұзамай Еуропадағы ең көне заманауи адамдарды сипаттау үшін кеңінен қолданыла бастады. 1970 жылдарға қарай, бұл термин Израильдегі алыс Жebel Qafzeh қалдықтары және Америкадағы түрлі Палеоүндістер сияқты, қайда табылса да, кез келген ерте заманауи адамды сипаттау үшін қолданылды. Cro Magnon 1 – шамамен 40 жастағы еркекке тиесілі бас сүйек пен жартылай қаңқа қалдықтарынан тұрады. Оның жасы 27 680 ± 270 жыл бұрынғы (Б.Т.Б.) шамамен есептелген. Ми қуысының сыйымдылығы қазіргі анатомиялық тұрғыдан дамыған ересек адамның ми қуысының сыйымдылығымен шамалас. Cro Magnon 2 – Младеч 2-ге ұқсас белгілі беттік ерекшеліктері бар, жартылай сақталған әйел бас сүйегі. Cro Magnon 3 – ересек еркекке тиесілі жартылай бас сүйегі. Қалдықтар қарттық шағында қайтыс болған ересектерді көрсетеді деп саналады, олар қабықшалар мен жануар тістерінен жасалған әшекейлер немесе алқалармен бірге қасақана жерленген. Алқалар мен құралдардың болуы қабірлік заттар концепциясын көрсетеді. Скелеттердің патологиясын зерттеу осы кезеңдегі адамдардың қиын физикалық жағдайда өмір сүргенін көрсетеді. Жұқпалы аурулармен қатар, панада табылған бірнеше адамның мойын омыртқалары біріккен, бұл травмалық жарақатты көрсетеді; панада табылған ересек әйел бас сүйегінің сынығымен біраз уақыт бойы тірі қалған. Мұндай жарақаттар тіпті бүгінде де өмірге қауіпті болғандықтан, Кро-Манон адамдары қоғамдық қолдауға сүйенген және бір-бірінің жарақаттарына күтім жасаған деген қорытындыға келуге болады. Неандертальдықтармен салыстырғанда, бұл скелеттерде қазіргі адамдарға тән биік маңдай, тік дене және нәзік (көктемді) құрылыс байқалды. Табылған басқа да үлгілер – Cro Magnon 2 әйел және Cro Magnon 3 еркек қалдықтары.
Cro Magnon 2 is a partially preserved female skull with marked facial similarities to Mladeč 2. Cro Magnon 3 is a partial skull of a male adult. The remains are thought to represent adults who died at an advanced age, who were placed at the site, along with pieces of shell and animal teeth in what appear to have been pendants or necklaces, in an apparent intentional burial. The presence of necklaces and tools suggests the concept of grave goods. Analysis of the pathology of the skeletons shows that the humans of this period led a physically difficult life. In addition to infection, several of the individuals found at the shelter had fused vertebrae in their necks, indicating traumatic injury; the adult female found at the shelter had survived for some time with a skull fracture. As these injuries would be life threatening even today, this suggests that Cro Magnons relied on community support and took care of each other's injuries. Compared to Neanderthals, the skeletons showed the same high forehead, upright posture and slender (gracile) skeleton as modern humans. The other specimens from the site are a female, Cro Magnon 2, and male remains, Cro Magnon 3.