Кіріспе

Солтүстік Рейн-Вестфалия, Германиядағы аңғар, Германиядағы аңғар

Неандерталь (/n//i/'/æ//n//d//ər/,/t//ɑː//l/, сондай-ақ /US// /,/t//ɔː//l/, ; кейде ағылшын тілінде "Неандер аңғары" деп аталады) – Германияның Солтүстік Рейн-Вестфалия штатындағы Дюссель өзенінің шағын аңғары, Солтүстік Рейн-Вестфалияның астанасы Дюссельдорфтан шамамен шығысқа қарай орналасқан. Аңғар Еркрат және Меттман қалаларының шегінде жатыр. 1856 жылдың тамызында бұл аймақ Неандерталь 1-нің табылуымен танымал болды, ол Homo neanderthalensis-тің алғашқы үлгілерінің бірі еді. Неандерталь бастапқыда кеңінен танымал болған қалың пейзаж, сарқырамалар мен үңгірлері бар әктас каньоны болды. Алайда, 19 және 20 ғасырлардағы өнеркәсіптік карьерлердің қазу жұмыстары әктастың көп бөлігін алып тастап, аңғардың пішінін күрт өзгертті. Осындай карьер жұмыстары кезінде Неандерталь адамының сүйектері Kleine Feldhofer Grotte деп аталатын үңгірде табылды. Үңгір де, сүйектер табылған жар да қазір жоқ. 19 ғасырда аңғар Неандерхоле (Неандер аңғары) деп, ал 1850 жылдан кейін Неандерталь деп аталды. Ол 17 ғасырдың неміс пасторы және әнұран жазушысы Иоахим Неандердің құрметіне аталған. Неандер – оның Нейман фамилиясының грек-римдік аудармасы; екі аталым да "жаңа адам" дегенді білдіреді. Нейман жақын жердегі Дюссельдорфта тұрды және өзінің шығармаларына шабыттандырған аңғарды жақсы көрді. Бұрынғы атаулары: Das Gestein (Тастар) және Das Hundsklipp (Иттің жары, мүмкін "Жануарлардың жары" мағынасында). 1901 жылы Германиядағы орфографиялық реформада Thal (аңғар) сөзінің жазылуы Tal деп өзгерді. Homo neanderthalensis және Homo sapiens neanderthalensis сияқты ғылыми атаулар өзгеріссіз қалды, өйткені таксономия заңдары атау кезінде бастапқы жазылымды сақтайды. Алайда, Неандерталь станциясы жаңа неміс орфографиясына сәйкес атын өзгертпеді және қазіргі Неандерталь мұражайы бастапқы жазылымды сақтайды.

Қазба жұмыстары

Өзендегі үлгі алғаш рет табылғаннан бері қосымша қазба жұмыстары жүргізіліп, олар барысында көптеген артефакттар мен адам қаңқасының сынықтары табылды. Қазба жұмыстары нәтижесінде түпнұсқа Неандерталь 1 калоткесіне (бас сүйегі қабырғасының сүйектері) сәйкес келетін екі бас сүйегінің бөлігі табылған. 1997 және 2000 жылдары жүргізілген қазба жұмыстары жаңа адам қаңқасының бөліктерін тапты. Бұл қалдықтардың Неандертальдерге тиесілі ме екені әлі де сұрақ тудырады. Екі бас сүйегінің бөлігі қазылып алынды: біреуі – сол жақ скулалық сүйек және оның бір бөлігі, екіншісі – оң жақ уақ сүйектің бөлігі. Бұл бөліктер Неандерталь 1 калоткесіне өте жақсы сайып келеді, бірақ олар міндетті түрде Неандертальдерге жата бермейді. Бұл жаңа табыстар Неандертальдерге тиесілі болуы мүмкін, бірақ олармен ұқсас белгілерге ие.