Кіріспе
Африка тегіндес перуандар. Қара перуандар немесе афроперуандар – Африкадан шыққан, толығымен немесе ішінара тегі бар перуандықтар. Олардың көп бөлігі конкистадорлар келгеннен кейін Перуға әкелінген құл африкалықтардың ұрпақтары.
Black Peruvians or Afro Peruvians are Peruvians of mostly or partially African descent. They mostly descend from enslaved Africans brought to Peru after the arrival of the conquistadors.
Ерте тарих
1521 жылы жаулап алушылармен бірге алғашқы африкалықтар құл ретінде келді, ал кейбіреулері 1525 жылы отарлаушылармен бірге, ешқандай төлемсіз жұмыс істеуге мәжбүр болды. 1529 мен 1537 жылдар аралығында Франсиско Писарроға отарлық Перуға 363 африкалықты әкелуге рұқсат берілген кезде, үлкен топ африкалықтар қоғамдық құрылыстар, көпірлер мен жол жүйелерін салу үшін күшпен жұмыс күшін қамтамасыз ету мақсатымен тұтқындалды. Олар конкистадорлармен бірге жауынгер ретінде соғысып, жеке қызметшілер мен қауіпсіздік күзетшілері ретінде де жұмыс істеді. 1533 жылы құл афро-перуандықтар испандықтармен бірге Кусконы жаулап алуға қатысты. Перуға екі түрлі африкалықтар мәжбүрлі түрде әкелінді. Африкада туғандарды көбінесе «негрос бозалес» («жабайы қаралар») деп атады, бұл сөз кемсіту мағынасында да қолданылды. Бұл құлдар батыс немесе оңтүстік-батыс Африкадан тікелей тұтқындалып, жеткізілген немесе испандық Үндістаннан немесе басқа испандық колониялардан тасымалданған болуы мүмкін. Бұрын испан мәдениетіне бейімделуге мәжбүр болған және испан тілінде сөйлейтін афро-перуандықтар «негрос ладинос» («испандыққа айналған қаралар») деп аталды. Кейбіреулері – испандық ерлер мен африкалық әйелдердің ұрпақтары, мулаттар еді. Түсті терілі адамдар испан отарлауына үлес қосатын білікті және білікті емес жұмыстарды атқарды. Қалалық аймақтарда афро-перуандықтар аспаз, кір жуушы, қызметші, қолөнерші және бағбандар болды. Кейбір жағдайларда олар теңіз флотында, ауруханаларда, шіркеулерде және қайырымдылық мекемелерінде жұмыс істеді. 1587 жылы кеме жасау орындарында африкалық текті 377 адам жұмыс істеді. Өнеркәсіпте карьерлерде, пештерде және құрылыс жобаларында жұмыс істейтін қара нәсілділер көп болды. Колонияны салу үшін испан жұмысшылары жеткіліксіз болғандықтан, экономиканы қара нәсілділер иеленді. Бірте-бірте афро-перуандықтар өздерінің кең білімдері мен білікті қолөнер және ауыл шаруашылығындағы тәжірибесіне сүйене отырып, арнайы салаларда шоғырландырылды. Құлдық қабаттың әлеуметтік иерархиясында қара қолөнершілер өздерінің шеберліктеріне байланысты ең жоғары дәрежеге ие болды. Олар ағаш өңдеуші, киім тігуші, темір ұста, семсерші және күміс шеберлері болды. Бұл топ үлкен фермаларда немесе жеке үйлерде жұмыс істейтіндерге қарағанда көбірек еркіндікке ие болды. Испанияның шағын бизнес иелері өздеріне қызмет ететін қолөнершілердің толық командасын жұмыс істеуге жіберіп, содан кейін өз иелеріне қайтаратын. Қолөнершілерге деген баға өскен сайын қара қолөнершілер жақсы қарауға ие болды және кейде төменгі деңгейдегі қызметкер рөлін атқарды. Кәсіпкерлік кәсіптер қара нәсілділер үшін әлеуметтік прогрестің маңызды жолы болды. Жоғары біліктілігінің арқасында афро-перуандықтар испандық дворяндар арасында беделге ие болды. Олар салыстырмалы түрде төмен әлеуметтік қабатты иеленді, бірақ жергілікті тұрғындармен байланысты белгілі бір мәртебеге ие болды және метистердің (туған халықтар мен испан отаршылдарының ұрпақтары) пайда болатын класынан жоғары саналды. Метиздер саны өскен сайын, афро-перуандықтардың жергілікті тұрғындар мен испандықтар арасындағы делдал ролі азайды. Метиздер саны испандықтар мен Перудің жергілікті тұрғындары арасындағы байланыс арқылы өсті. Испания элитасы өздерінің артықшылықтарын және испандық және метиз балаларын қорғау үшін нәсілдік тегі мен түсіне негізделген касталық жүйе жасады. Бұл жүйеде испандықтар – жоғарғы, метиздер – ортаңғы, ал африкалықтар мен жергілікті халықтар – төменгі сатыда тұрды. Метиздерге ел басқаруда испандықтарға көмектесу құқығы берілді. Испаниядан Перуға көшіп келген иммигранттар көбейген сайын, метиздер ең көп табыс әкелетін жұмыс орындарын өздері үшін ұстап қалуға тырысты. Колониялық дәуірдің басында африкалық испандар мен африкалық перуандар алтын кен орындарында жұмыс істеген, өйткені олар техникамен таныс болған. Алтын өндіру мен темір жасау батыс Африканың кейбір жерлерінде кем дегенде IV ғасырдан бастап кең тараған. Бірақ, ерте колониялық кезеңнен кейін, афро-перуандықтардың аз ғана саны алтын және күміс шеберлері болды. Соңында афро-перуандықтар солтүстік жағалаудағы қант құмырасы мен күріш плантацияларында немесе оңтүстік жағалаудағы жүзімдіктер мен мақта далаларында ауыр жұмыс істеуге мәжбүр болды. Ауылда олар бала емізуге, үй шаруасына, үй шаруасына, ковбойлық, мал бағушылық және т.б. қызметтерге қатысты. Индейлер фермаларда жұмыс күшін табуға қиын болғандықтан, түсті терілі адамдар «янакуна» деген аталымға ие болды, бұл аталым бұрын тек жергілікті қызметшілерге ғана беріліп, жердің бір бөлігіне және оны өңдеуге бір күнге құқық берген. Афро-перуандықтар жиі өздерінің еркімен фермалардан қашу (huido) арқылы және өздерінің иелерін ауыстыру арқылы немесе «симаррон» (қоршаған орманда шағын қоғамдар құрып, сауда керуендеріне шабуыл жасайтын қашқан құлдардың қарулы топтары) қосылу арқылы өздерінің ықпалын көрсетті. Күміс кендерінде жұмыс істеуге жергілікті халықтар көбірек білімді болды, тіпті Колумбтан бұрынғы дәуірде де батыс африкалықтар мен испандықтардан гөрі олардың білімі артық болды.
Афро-перуандық музыка
Афро-перу музыкасының тамыры Перу жағалауындағы кендерде жұмыс істеу үшін әкелінген африкалық құлдардың қауымдастықтарында жатыр. Сондықтан, ол мәдени және географиялық тұрғыдан Анд тауларынан қашық жатыр. Бірақ, дамыған сайын, әсіресе 20 ғасырда, Анд, испан және африкалық дәстүрлеріне сүйенді, ал оның қазіргі заманғы өкілдері Андтың "нуэва кансьон" музыкалық стилімен де байланысты. Осының нәтижесінде, афро-перуандық музыканың орталығы Перу астанасы Лимадан оңтүстікке қарай орналасқан Чинча және Канете сияқты шағын жағалау қалалары болып табылады. Бұл музыка Перуде 1950 жылға дейін көп танылмаған, бірақ Жозе Дюран, Порфирио Васкес, Никомедес Санта Круз және Виктория Санта Круз оны танымал етті, ал 1970 жылдары Peru Negro тобы олардың еңбектерін одан әрі дамытты. Халықаралық деңгейде бұл музыка түрі Дэвид Бёрннің Luaka Bop музыка лейблі арқылы Perú Negro тобының жинағы және Сусана Баканың альбомдары арқылы жарияланды. Перудің орталық жағалауындағы қалаларда Рождество уақытында дамыған "Danza de Negritos y Las Pallitas" сияқты әлі де сақталған дәстүрлер бар.
Бүгінгі афро-перуандықтар
Афро-перу халқы негізінен екі аймақта кездеседі: солтүстік жағалау (Ламбайке мен Пиура арасында); және оңтүстік-орталық жағалау (әсіресе Лима, Каллао және Канете, Чинча, Писко және Наска округтерінде). Елдегі афро-перулықтардың ең көп шоғырланған жері – Моропон (Пиура) округіндегі Япатера, шамамен 7000 фермерден тұрады, олардың көпшілігі бұрынғы африкалық құлдардың ұрпақтары, және олардың арасында "малагаси" немесе "мангаче" (Мадагаскардан) тегі бар адамдар көптеп кездеседі. Моропон округі Моропон қаласының өзінде және Чуллуканас маңындағы қара қауымдастықтарымен танымал. Япатерадан басқа, Чапика-дель-Кармело, Салитрал, Буэнос-Айрес, Ла-Мантаса (Хасиенда-Пабур), Сан-Хуан-де-Мусташе және Канчаке де бар. Аябака және Суллана округтері арасында Лас-Ломас, Ла-Тина (шекараға жақын) және Пакайпампа сияқты қара қауымдастықтарын табуға болады. "Солтүстік аңғарлар" термині юнгада орналасқан аңғарларды білдіреді. Ламбайкедегі танымал колониялық қала – Зана, Перудің солтүстігіндегі екінші ең маңызды афро-перу қаласы ретінде ерекшеленеді. Ламбайке департаментіндегі Туман, Батан-Гранде, Кайалти және Капоте қалалары да афро-перулықтардың көптігімен белгілі. Лима қаласында Серкадо, Бреня, Суркильо, Сан-Мартин-де-Поррес, Барранко, Сурко, Чоррильос, Римак және Ла-Виктория аудандары афро-перулықтардың тұрақты түрде қоныстанған жерлері ретінде танымал, сондай-ақ Каллао да. Хуарал округіндегі Аукаллама қаласы да белгілі. Орталық және оңтүстік аймақтардың жағалау қалалары, қара халықтарымен танымал – Канете, Чинча, Писко, Ика және Наска. Бұрын Лимадан оңтүстікке қарай орналасқан қауымдастықтар афро-перулықтардың ең жоғары концентрацияланған жерлері ретінде белгілі болған, бірақ африкалық ұрпақтар мен Анд мигранттары арасындағы белсенді араласу салдарынан афро-перулық тамырлар жоғалды. Сонымен қатар, олардың көпшілігі жақсы мүмкіндіктерді іздеп Лимаға көшіп кетті. Дегенмен, афро-перулықтардың дәстүрлі түрде қоныстанған маңызды елді мекендер әлі де бар: Чинча округіндегі Эль-Кармен және Эль-Гуаябо, Хулио "Шоколад" Альгендонес және дәстүрлі Баллумброзио отбасының туған жері; сондай-ақ Канете округіндегі Сан-Луис, Каитро Сото, Коко Линарес және Роналдо Кампостың жері. Оңтүстікке қарай, Наска округіндегі Эль-Индженьо ауданында және Арекипа департаментінің солтүстігіндегі Карави округіндегі Акари қаласында афро-перулық қауымдастықтары бар. Қызығы, бұрынғы африкалық құлдар Серро-де-Паско және Уанукодағы орталық жоғары таулы аймақтың шағын аңғарларына келген. Африкалық белгілері бар шағын топтар әлі де кездеседі.