Кіріспе

Сент-Винсент пен Гренадин аралдарының түпкі тұрғындары әртүрлі американдық тайпалар болды. 16 ғасырдың басында еуропалықтардың келуі ұзақ мерзімді қоныстануға әкелмеді, тек 1717 жылы француздар Барруаллиде аралды басып алды, алайда ағылшындар 1627 жылы Сент-Винсентке құқық талап етті. 1763 жылғы Париж шарты бойынша Сент-Винсент Ұлыбританияға өткізілді. Британдықтармен болған шиеленістер 18 ғасырдың ортасы мен соңында Бірінші және Екінші Кариб соғыстарына әкелді, бірақ британдықтар аралдарды өз бақылауында ұстады. 1877 жылы тәждік колония үкіметі құрылды, 1925 жылы Заң шығару кеңесі құрылды және 1951 жылы ересектердің барлық сайлау құқығы берілді. 1979 жылы өткізілген референдумнан кейін Сент-Винсент пен Гренадиндер 1979 жылғы 27 қазанда тәуелсіздік алған Желді аралдардың соңғысы болды.

Колонияға дейінгі тарих

XVI ғасырда еуропалықтар мен африкалықтар келгенге дейін Сент-Винсент және Гренадин аралдары арқылы әртүрлі үнді тайпалары өтіп, немесе сонда қоныстанған, олардың ішінде цибоней, арауак және кариб тайпалары болды. Бұл тайпалар Оңтүстік Американың Ориноко алқабынан шыққан болуы мүмкін және Тринидад және Кіші Антиль аралдары арқылы солтүстікке көшіп келген. 1498 жылы Христофор Колумб үшінші саяхатында Сент-Винсент аралынан өтіп бара жатқанда, карибтер арауактарды бірнеше ғасыр бұрын ығыстырып, аралды мекендеген.

Еуропалық байланыстар

Колумб пен испан конкистадорлары Сент-Винсентке және жақын маңдағы Гренадин аралдарына көп көңіл бөлмеді, керісінше Орталық және Оңтүстік Америкадағы алтын мен күміс іздеуге күш салды. 1511 жылы корольдік рұқсатынан кейін Сент-Винсент және оның төңірегінде құл сату экспедицияларын ұйымдастырды, бұл Кариб халқын қиын-қайдағы ішкі аймақтарға ығыстырды, бірақ испандықтар аралды мекендеуге тырыспады. Кариб үндістері 18 ғасырға дейін Сент-Винсентте еуропалықтардың қоныстануына белсенді түрде қарсылық көрсетті. Кемеден құлаған немесе Сент-Люсия мен Гренададан қашып, Сент-Винсентте пана тапқан африкалық құлдар Карибтермен араласып, «қара карибтер» деп аталды. Бүгінде африкалық-кариб тегі бар адамдар гарифуна деп танылады.

Француз және британ отарлауы және Кариб соғыстары

Сент-Винсентті алғаш қоныстанған еуропалықтар француздар болды. Дегенмен, бірнеше соғыс пен бейбітшілік шартынан кейін аралдар ақырында британдықтарға өткізілді. 1627 жылы Сент-Винсентке алғаш талап қойғандар ағылшындар болса, 1719 жылы Сент-Винсенттің Леуард жағында Барруаллиде алғашқы колониясын құрған француздар (Мартиника аралына негізделген) аралдағы алғашқы еуропалық қоныс салушылар болды. Француз отаршылары африкалық құлдар еңбек еткен плантацияларда кофе, темекі, индиго, жүгері және қант өсірді. Сент-Винсент 1763 жылғы Париж шарты бойынша Ұлыбританияға берілді. 1763 жылдан тәуелсіздікке дейін Сент-Винсент британдық колониялық мәртебесінің әртүрлі кезеңдерінен өтті. Британдықтар мен карибтер арасындағы шиеленіс Бірінші кариб соғысына әкелді. Бірінші кариб соғысы (1769–1773) британдықтардың колониялық қоныстарын Қара карибтердің жеріне кеңейту әрекеттерімен күресті және нәтижесінде тоқталды, бірақ қанағаттанарлық емес бейбіт келісімге келді. Бастысы Қара кариб басшысы Жозеф Шатоердің басшылығымен карибтер 1769 жылы аралдың жел жағын әскери сараптама экспедициясынан қорғады және британдық отаршылдық үкімет өкілдерінен жерлерін сату туралы қайта-қайта талаптарды қабылдамады. Олардың ымыраға келмейтіндігіне көңілі қалған британдық комиссарлар 1772 жылы карибтерді бағындырып, аралдан депортациялау мақсатымен толыққанды әскери шабуылға кірісті. Британдықтардың аралдың желдік аймақтарымен таныс болмауы және карибтердің аралдың қиын таулы жерін тиімді қорғауы британдықтардың ілгерілеуіне кедергі келтірді, ал Лондондағы экспедицияға қарсы саяси оппозиция тергеуді және оны тоқтатуды талап етті. Әскери мәселелер тоқтап тұрғандықтан, 1773 жылы британдық және карибтердің аймақтары арасындағы шекараны белгілейтін бейбіт келісімге қол қойылды. 1776 жылы британдықтар өкілдік жиналыс құруға рұқсат берді. Франция 1779 жылы Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде Сент-Винсентті басып алды, бірақ ол 1783 жылғы Версаль шарты бойынша Ұлыбританияға қайтарылды. Екінші кариб соғысы 1795 жылдың наурыз айында британдық отаршылдық әкімшілігіне қарсы ұзақ уақыт бойы наразылық білдірген карибтер басталды және оларды француз революциялық кеңесшілер, соның ішінде радикал Виктор Гюг қолдады. Карибтер Кингстаунның айналасындағы аумақтан басқа аралдың көп бөлігін иеленді, ол бірнеше рет британдық күшейткіштердің уақтылы келуінен тікелей шабуылдан құтқарылды. Британдықтардың аралдың ішкі және желдік аймақтарына ену және оларды бақылауға тырысуы қабілетсіздік, аурулар және карибтердің тиімді қорғанысымен бірнеше рет сәтсіз аяқталды, содан кейін Мартиникадан француз әскерлерінің келуімен күшейді. 1797 жылы генерал Ральф Аберкромбидің ірі әскери экспедициясы ақырында карибтердің қарсылығын жеңді. Сент-Винсенттен 5 мыңнан астам қара карибтер депортацияланды, алдымен Бекианың жанындағы Балисео аралына, онда олардың жартысы концлагерлерде қайтыс болды, содан кейін қазіргі Гондурас жағалауындағы Роатан аралына, онда олар кейін Гарифуна халқы ретінде танылды. Француздар сияқты, британдықтар да африкалық құлдарды қант, кофе, индиго, темекі, мақта және какао плантацияларында жұмыс істеуге пайдаланды. Гаити революциясының табысынан кейін ондаған жылдар өткен соң, 1834 жылы британдықтар құлдықты жойды, ал 1838 жылы толық бостандыққа қол жеткізілді. Содан кейін экономика құлдырау кезеңіне түсті, көптеген жер иелері өздерінің иеліктерін тастап, жерді босатылған құлдар өңдеуге қалдырды. Плантациялардағы жұмыс күшінің жетіспеушілігі 1840 жылдары португал иммигранттарын, ал 1860 жылдары Шығыс үндістерін жұмысшылар ретінде тартты. Бұрынғы құлдар мен иммигрант шаруалар үшін жағдай қиын болды, өйткені әлемдегі қант бағасының төмендеуі экономиканы 20 ғасырдың басына дейін тұрақтандырды. 1877 жылы Таж колониясы үкіметі орнатылды, 1925 жылы Заң шығару кеңесі құрылды және 1951 жылы ересектердің жалпы сайлау құқығы берілді. Осы кезеңде британдықтар Сент-Винсентті басқа жел жағалауы аралдарымен біріктіруге бірнеше рет сәтсіз әрекет жасады. Ең танымал - 1962 жылы тарап кеткен Вест-Индия Федерациясы. Ла Суфрие вулканы 1812 және 1902 жылдары аралдың көп бөлігін қиратып, көптеген адамдардың өміне салды. 1979 жылы қайтадан атқылады, бірақ бұл жолы ешкім қаза болған жоқ. Сол жылы Сент-Винсент пен Гренадиндер Ұлыбританиядан толық тәуелсіздік алды, бірақ Ұлттар Достастығының мүшелігін сақтап қалды.

Өзін-өзі басқару және тәуелсіздік

Сент-Винсентке 1969 жылғы 27 қазанда серіктес мемлекет мәртебесі берілді, бұл оған өз ішкі істерін толық бақылауға мүмкіндік берді. 1979 жылғы референдумнан кейін Сент-Винсент және Гренадиндер 1979 жылғы 27 қазанда тәуелсіздік алған соңғы Желді аралдардың бірі болды. 2020 жылдың қараша айында 2001 жылдан бері Сент-Винсент және Гренадиндердің премьер-министрі Ральф Гонсалвс жалпы сайлауда Біріккен Еңбек партиясының (БЕП) бес мәрте тікелей жеңіске жетіп, тарихқа енді.

Табиғи апаттар

Табиғи апаттар 20 ғасыр бойы елге азап келтірді. 1902 жылы Суфриер жанартауы жарылып, 2000 адам қаза тапты. Көптеген егістік жерлер зардап шекті, экономика нашарлады. 1979 жылдың сәуірінде Ла-Суфриер тағы да атқылады. Ешкім қаза таппаса да, мыңдаған адамдар эвакуацияланды, ал ауыл шаруашылығына кең ауқымды зиян келтірілді. Арал сонымен қатар дауылдардан да зардап шегеді. 1898 жылдың 11 қыркүйегінде алты сағатқа созылған қорқынышты дауыл Барруаллиді қиратты, ол жартылай дерлік толыққанды жойылды. Жақында, 1980 және 1987 жылдары, дауылдар банан және кокос плантацияларын қиратты; 1998 және 1999 жылдары да өте белсенді дауыл маусымдары болды, 1999 жылы Ленни даулымы аралдың батыс жағалауына кең ауқымды зиян келтірді. 2021 жылы 9 сәуірде Ла-Суфриер жанартауы жарылып, атмосфераға бірнеше мильге дейін күл шашырады. Жарылысқа дейін күндері шамамен 16000 адам эвакуацияланды.