Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Доминиканың тарихи дамуы
Historical development of Dominica
Доминика тарихының алғашқы жазбалары 1493 жылдың қараша айында Кристофер Колумб аралды көрген кезде басталды. Еуропалықтармен байланысқа дейін Доминикада аравактар қоныстанған. Доминика 1715 жылдан 1763 жылы Жеті жылдық соғыс аяқталғанға дейін француз колониясы болды, ал 1763 жылдан 1978 жылға дейін британ колониясы болды. 1978 жылы тәуелсіз мемлекетке айналды.
The first written records in the history of Dominica began in November 1493, when Christopher Columbus spotted the island. Prior to European contact, Dominica was inhabited by the Arawak. Dominica was a French colony from 1715 until the end of the Seven Years' War in 1763, and then became a British colony from 1763 to 1978. It became an independent nation in 1978.
Колонияға дейінгі кезең
Аравактар Оңтүстік Экваторлық ағым арқылы Ориноко өзені суларынан Доминикаға және Кариб теңізінің басқа аралдарына жетті. Бұл ерте тайнолардың ұрпақтары карибтердің Калинаго тайпасымен жеңіліп, биліктен құлатылды. 14 ғасырда осы жерге қоныс аударған карибтер аралды "Уайту кубули" деп атады, бұл "Оның денесі биік" деген мағынаны білдіреді.
The Arawak were guided to Dominica, and other islands of the Caribbean, by the South Equatorial Current from the waters of the Orinoco River. These descendants of the early Taínos were overthrown by the Kalinago tribe of the Caribs. The Caribs, who settled here in the 14th century, called the island Wai‘tu kubuli, which means "Tall is her body."
Еуропалық байланыстар
Кристофер Колумб аралды екінші сапарында 1493 жылдың 3 қарашасында көріп қалған күні – жексенбіге ("доминика" латын тілінде) байланысты атады. Карибтердің қатал қарсылығынан сескенген және алтынның табылмауынан көңілі қалып, испандықтар аралды қоныстандырмады. Кариб халқының көп бөлігі Доминиканың шығыс жағалауындағы Кариб ауданында тұрады. 1632 жылы француздық Compagnie des Îles de l'Amérique Доминиканы және басқа "Кіші Антиль аралдарының" барлығын өзіне қаратып алды, бірақ қоныстандыруға тырыспады. 1642-1650 жылдары француз миссионері Реймонд Бретон аралға тұңғыш рет ресми түрде келген еуропалық болды. 1660 жылы француздар мен ағылшындар Доминика мен Сент-Винсентті қоныстандырмауға келісті, оларды карибтерге бейтарап аймақ ретінде қалдырды. Доминика келесі ғасыр бойы ресми түрде бейтарап болды, бірақ оның ресурстарына деген қызығушылық сақталды; 18-шы ғасырдың басында ағылшын және француз орманшыларының бәсекелес экспедициялары ағаш жинаумен айналысты.
Christopher Columbus named the island after the day of the week on which he spotted it a Sunday ('Dominica' in Latin) which fell on 3 November 1493 on his second voyage. Daunted by fierce resistance from the Caribs and discouraged by the absence of gold, the Spanish did not settle the island. Many of the remaining Carib people live in Dominica's Carib Territory, a district on Dominica's east coast. In 1632, the French Compagnie des Îles de l'Amérique claimed Dominica along with all the other 'Petite Antilles' but no settlement was attempted. Between 1642 and 1650 a French missionary Raymond Breton became the first regular European visitor to the island. In 1660 the French and English agreed that both Dominica and St. Vincent should not be settled, but instead left to the Caribs as neutral territory. Dominica was officially neutral for the next century, but the attraction of its resources remained; rival expeditions of English and French foresters were harvesting timber by the start of the 18th century.
Француз отарлығы: 1715 1763
Испания Доминиканы отарлауда аз ғана сәттілікке жетті, ал 1690 жылы француздар Доминикада алғашқы тұрақты қоныстарын құрды. Мартиника мен Гваделупадан келген француз ағаш кесушілері француз аралдарын ағашпен қамтамасыз ету үшін ағаш лагерьлерін құрып, біртіндеп тұрақты қоныстанушыларға айналды. Олар Батыс Африкадан Доминикаға алғашқы құлдарды әкелді. 1715 жылы Мартиниканың солтүстігіндегі "кедей ақ" шағын шаруалардың Ла Гауле деп аталатын көтерілісі олардың оңтүстік Доминикаға қоныс аударуына себеп болды. Олар шағын шаруашылықтар құрды. Сол уақытта француз отбасылары мен Гваделупадан келгендер солтүстікке қоныстанды. 1727 жылы алғашқы француз командирі М. Ле Гранд француз үкіметімен аралды басқара бастады; Доминика ресми түрде Францияның колониясы болды, ал арал аудандарға немесе "кварталдарға" бөлінді. Француздар Мартиника мен Гваделупаға қоныс тепкен және қант құмырсын өсірген, Доминикада кофе өсіретін плантацияларды біртіндеп дамыды. Олар жұмыс күшін қамтамасыз ету үшін африкалық құлдарды әкелді. 1761 жылы Жеті жылдық соғыс кезінде Лорд Ролло бастаған Доминикаға қарсы британдық экспедиция сәтті аяқталды және арал басқа бірнеше Кариб аралдарымен бірге басып алынды. Жеті жылдық соғыста Франция Ұлыбританиядан жеңілгеннен кейін, ол Париж келісімі (1763) бойынша аралды британдықтарға берді. 1778 жылы Американдық төңкеріс соғысы кезінде француздар халықтың белсенді ынтымақтастығымен сәтті басып кірді. 1783 жылғы Париж келісімшартымен соғыс аяқталып, арал Ұлыбританияға қайтарылды. 1795 және 1805 жылдардағы француз шабуылдары сәтсіз аяқталды. 1763 жылғы Париж келісімі Жеті жылдық соғысты аяқтады. 1778 жылы Американың Тәуелсіздік соғысы кезінде француздар халықтың белсенді ынтымақтастығымен сәтті шабуыл жасады, олар негізінен француздар болды. 1783 жылғы Париж келісімшартымен соғыс аяқталып, арал Ұлыбританияға қайтарылды. 1795 және 1805 жылдары француздар басып кірген жерлер сәтсіз аяқталды. 1805 жылдың 22 ақпанындағы шабуыл Розоның көп бөлігін өрттеп жіберді. 1763 жылы британдықтар тек ақ нәсілді өкілдерден тұратын заң шығарушы жиналыс құрды. 1831 жылы ресми британдық нәсілдік көзқарастарды либерализациялауды бейнелейтін Браун артықшылықтары туралы заң еркін ақ еместерге саяси және әлеуметтік құқықтар берді. Келесі жылы үш қара нәсілді адам заң шығарушы жиналысқа сайланды. 1834 жылы құлдықты жою 1838 жылға қарай Доминиканы 19-ғасырда қара нәсілділер басқаратын заң шығарушы органға ие болған жалғыз британдық Кариб колониясына айналдырды. Қаралардың көпшілігі шағын шаруашылық иелері немесе саудагерлер болды, олар шағын, бай ағылшын плантаторлары класының мүдделеріне мүлдем қарама-қарсы экономикалық және әлеуметтік көзқарастарға ие болды. Бұл қауіптің алдын алу үшін плантаторлар британдықтардың тікелей басқаруын күшейтуді талап етті. 1865 жылы көптеген агитация мен шиеленістерден кейін отаршылдық кеңсесі сайлаулы жиналысты жартысы сайланған және жартысы тағайындалған мүшелерден тұратын бір адаммен алмастырды. Сайланған заң шығарушыларды көптеген жағдайларда колониялық әкімшілермен одақтасқан плантаторлар жеңіп шықты. 1871 жылы Доминика Левард аралдары федерациясының құрамына кірді. Қара халықтың күші біртіндеп төмендеді. Тақ колониясы 1896 жылы қайта құрылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін бүкіл Кариб аралдарында саяси сананың артуы өкілді үкіметтік қауымдастық құруға әкелді. Доминиканы басқаруда дауыссыздыққа байланысты қоғамдық ренжігендіктен, бұл топ 1924 жылы заң шығарушы жиналыстың халық сайлаған орындарының үштен бірін, ал 1936 жылы жартысын жеңіп алды. Көп ұзамай Доминика Ливард аралдары әкімшілігінен ауыстырылды және 1958 жылға дейін желдік аралдардың бөлігі ретінде басқарылды, содан кейін ол қысқа өмір сүретін Батыс Индия Федерациясына қосылды. 1961 жылы Эдвард Оливер ЛеБланк бастаған Доминиканың Еңбек партиясы үкіметі сайланды. Федерация тарағаннан кейін, 1967 жылдың 27 ақпанында Доминика Ұлыбританияның қауымдасқан мемлекеті болды және ресми түрде оның ішкі істеріне жауапкершілік алды. ЛеБланк 1974 жылы зейнеткерлікке шықты және оның орнына Патрик Джон аралдардың алғашқы премьер-министрі болды.
Spain had little to no success in colonizing Dominica and in 1690, the French established their first permanent settlements in Dominica. French woodcutters from Martinique and Guadeloupe begin to set up timber camps to supply the French islands with wood and gradually become permanent settlers. They brought the first enslaved people from West Africa to Dominica. In 1715, a revolt of "poor white" smallholders in the north of Martinique, known as La Gaoulé, caused an exodus of them to southern Dominica. They set up smallholdings. Meanwhile, French families and others from Guadeloupe settled in the north. In 1727, the first French commander, M. Le Grand, took charge of the island with a basic French government; Dominica formally became a colony of France, and the island was divided into districts or "quarters". Already installed in Martinique and Guadeloupe and cultivating sugar cane, the French gradually developed plantations in Dominica for coffee. They imported African slaves to fill the labor demands replacing the indigenous Caribs. In 1761, during the Seven Years' War a British expedition against Dominica led by Lord Rollo was successful and the island was conquered along with several other Caribbean islands. After France was defeated by Britain in the Seven Years' War, it ceded the island to the British under the Treaty of Paris (1763). In 1778, during the American Revolutionary War, the French mounted a successful invasion with the active cooperation of the population. The 1783 Treaty of Paris, which ended the war, returned the island to Britain. French invasions in 1795 and 1805 ended in failure.]] As part of the 1763 Treaty of Paris that ended the Seven Years' War, the island became a British possession. In 1778, during the American War of Independence, the French mounted a successful invasion with the active cooperation of the population, which was largely French. The 1783 Treaty of Paris, which ended the war, returned the island to Britain. French invasions in 1795 and 1805 ended in failure. The 22 February 1805 invasion burned much of Roseau to the ground. In 1763, the British established a legislative assembly, representing only the white population. In 1831, reflecting a liberalization of official British racial attitudes, the Brown Privilege Bill conferred political and social rights on free nonwhites. Three Blacks were elected to the legislative assembly the following year. The abolition of slavery in 1834 enabled Dominica by 1838 to become the only British Caribbean colony to have a Black controlled legislature in the 19th century. Most Black legislators were small holders or merchants who held economic and social views diametrically opposed to the interests of the small, wealthy English planter class. Reacting to a perceived threat, the planters lobbied for more direct British rule. In 1865, after much agitation and tension, the colonial office replaced the elective assembly with one composed of one half elected members and one half appointed. The elected legislators were outmaneuvered on numerous occasions by planters allied with colonial administrators. In 1871, Dominica became part of the Leeward Island Federation. The power of the Black population progressively eroded. Crown Colony government was re established in 1896. Following World War I, an upsurge of political consciousness throughout the Caribbean led to the formation of the representative government association. Marshaling public frustration with the lack of a voice in the governing of Dominica, this group won one third of the popularly elected seats of the legislative assembly in 1924 and one half in 1936. Shortly thereafter, Dominica was transferred from the Leeward Island Administration and was governed as part of the Windwards until 1958, when it joined the short lived West Indies Federation. In 1961, a Dominica Labor Party government led by Edward Oliver LeBlanc was elected. After the federation dissolved, Dominica became an associated state of the United Kingdom on February 27, 1967 and formally took responsibility for its internal affairs. LeBlanc retired in 1974 and was replaced by Patrick John who became the islands' first Prime Minister.
Тәуелсіздік: 1978 жылдан бүгінгі күнге дейін
1978 жылдың 3 қарашасында Доминика Ұлыбританиядан тәуелсіздік алды. 1979 жылдың тамызында «Давид» дауылы, желдің күші [мәлімет жоқ], аралды қирату күшімен соқты. Нәтижесінде 42 адам қаза тауып, арал тұрғындарының 75 пайызының үйлері қирады немесе ауыр зақымдалды. Тәуелсіздік ғасырлар бойы қалыптасқан экономикалық кемістіктерден туындаған мәселелерді шешуге көмектеспеді. 1979 жылдың ортасында саяси наразылық Оливер Серафин басқаратын уақытша үкімет құрылуына әкелді. 1980 жылғы сайлаудан кейін, Доминиканың бостандық партиясы Евгения Чарльз басшылығымен үкімет құрды, ол Кариб теңізі елдерінің алғашқы әйел премьер-министрі болды. Ол қызметке келгеннен кейін бір жыл ішінде екі сәтсіз төңкерістен аман қалды. 1983 жылдың қазанында Шығыс Кариб мемлекеттері ұйымының төрағасы ретінде АҚШ-тың Гренадаға жасаған шабуылын қолдады. 1979 және 1980 жылдары болған дауылдардың салдарынан созылмалы экономикалық проблемалар одан да ушықты. 1980 жылдардың соңында экономика жақсарып, бірақ 1990 жылдары банан бағасының төмендеуіне байланысты әлсіреген. 1995 жылы Эдисон Джеймстің басқаратын Біріккен жұмысшылар партиясы сайлауда жеңіске жетті. Джеймс 2000 жылдың ақпан айындағы сайлауға дейін премьер-министр болып қызмет етті, онда Доминиканың Біріккен жұмысшылар партиясы (DUWP) Доминиканың жұмысшы партиясымен (DLP) жеңілді, оған Рози Дуглас жетекшілік етті. Ол бұрынғы социалистік белсенді болғандықтан, оның саяси көзқарастарының тәжірибелік еместігінен қорқыныш туды. Алайда, ол консервативті Доминика бостандық партиясымен коалиция құрғанда бұл алаңдаушылықтар азайып, біраз уақытқа тоқтады. Дуглас 1999 жылдың 1 қазанында қызмет еткеннен кейін сегіз айдан кейін күрт қайтыс болды, оның орнына Пьер Чарльз келді, ол да DLP мүшесі болды. 2003 жылы Николас Ливерпуль президент болып сайланды және Вернон Шоудың орнына ант берді. 2004 жылдың 6 қаңтарында жүрек ауруынан зардап шегіп жүрген премьер-министр Пьер Чарльз қайтыс болды. Ол Доминика премьер-министрлерінің қатарынан екіншісі болып, қызмет барысында жүрек шабуынан көз жұмды. Сыртқы істер министрі Осборн Ривьер дереу премьер-министр болды, бірақ білім министрі Рузвельт Скеррит оның орнына премьер-министр болып, Доминиканың жаңа басшысы атанды. 2005 жылдың 5 мамырында сайлау өтті, нәтижесінде биліктегі коалиция билігін сақтап қалды. 2017 жылы «Мария» дауылы Доминиканы шарлады, бұл Доминика тарихында тіркелген ең күшті және қиратушы дауыл болды. Президент Шарль Анжело Саварин 2018 жылы қайта сайланды. 2019 жылғы жалпы сайлауда Доминиканың жұмысшы партиясы (DLP) бес жылдық мерзімге бес мәрте рекордтық мандат алды. Партияның харизматикалық, бірақ көбінесе сынға ұшырайтын басшысы Рузвельт Скеррит Доминиканың премьер-министрі ретінде жаңа бес жылдық мерзімге кірісті.
On November 3, 1978, the Commonwealth of Dominica was granted independence by the United Kingdom. In August 1979, Hurricane David, packing winds of , struck the island with devastating force. Forty two people were killed and 75% of the islanders' homes were destroyed or severely damaged. Independence did little to solve problems stemming from centuries of economic underdevelopment, and in mid 1979, political discontent led to the formation of an interim government, led by Oliver Seraphin. It was replaced after the 1980 elections by a government led by the Dominica Freedom Party under Prime Minister Eugenia Charles, the Caribbean's first female prime minister. Within a year of her inauguration she survived two unsuccessful coups and in October 1983, as chairperson of the Organisation of East Caribbean States, endorsed the US Invasion of Grenada. Chronic economic problems were compounded by the severe impact of hurricanes in 1979 and in 1980. By the end of the 1980s, the economy had made a healthy recovery, which weakened in the 1990s due to a decrease in banana prices. In 1995 the government was defeated in elections by the United Workers Party of Edison James. James became prime minister, serving until the February 2000 elections, when the Dominica United Workers Party (DUWP) was defeated by the Dominica Labour Party (DLP), led by Rosie Douglas. He was a former socialist activist, and many feared that his approach to politics might be impractical. However, these were somewhat quieted when he formed a coalition with the more conservative Dominica Freedom Party. Douglas died suddenly after only eight months in office, on October 1, 2000, and was replaced by Pierre Charles, also of the DLP. In 2003, Nicholas Liverpool was elected and sworn in as president, succeeding Vernon Shaw. On January 6, 2004, Prime Minister Pierre Charles, who had been suffering from heart problems since 2003, died. He became the second consecutive prime minister of Dominica to die in office of a heart attack. The foreign minister, Osborne Riviere immediately became prime minister, but the education minister, Roosevelt Skerrit succeeded him as prime minister and became the new leader of the Dominica Labour Party. Elections were held on May 5, 2005, with the ruling coalition maintaining power. In 2017, Hurricane Maria struck Dominica and was the most powerful and devastating hurricane ever recorded in Dominica. President Charles Angelo Savarin was re elected in 2018. In the 2019 general elections The Dominica Labour Party (DLP) was given another overwhelming mandate – for a record fifth consecutive five year term. The party’s charismatic but often maligned leader, Roosevelt Skerrit, will serve a new five year term as the Prime Minister of Dominica.