Кіріспе

Канко Мару (観光丸) – Жапонияның алғашқы бу күшімен жүретін соғыс кемесі. Ол Бакумацу дәуірінде Жапонияны билеген Токугава шогунатына Нидерланды королі Вильгельм III-нің сыйы ретінде, Нидерланды сауда компаниясы (Nederlandsche Handel Maatschappij) басшысы Янус Хенрикус Донкер Куртиуске дипломатиялық қарым-қатынастарды орнатуға және жапон порттарын голландиялық сауда кемелері үшін ашуға көмектесу мақсатымен табыс етілді.

Өмірбаян

XVII ғасырдың басынан бастап Токугава шогунаты Жапонияны сыртқы ықпалдардан оқшаулау саясатын ұстанды. Шетелдік сауда тек голланд және қытай саудагерлерімен ғана жүргізіліп, қатаң мемлекеттік монополия аясында Нагасакиде ғана шектелді. Шетел азаматтарына Жапонияға кіруге, ал жапон азаматтарына шетелге шығуға рұқсат берілмеді. 1635 жылдың маусым айында үлкен, теңізге лайықты кемелерді салуға тыйым салатын заң қабылданды. Алайда, XIX ғасырдың басында оқшаулау саясаты күшін жойды. 1844 жылы Нидерланд королі Вильгельм II Жапонияға, сыртқы күштердің араласуына дейін, оқшаулау саясатын өз еркімен тоқтатуға шақыратын хат жіберді. 1853 жылдың шілдесінде коммодор Перридің келуінен кейін жапон үкіметі ішінде елдің қауіпсіздігіне төнген бұрын-соңды болмаған қатерді қалай тойтару керектігі туралы қызу пікірталас басталды. Барлық жапондық саясаткерлердің бірлескен пікірі – Жапонияның жағалау қорғанысын дереу күшейту қажеттігі болды. Үлкен кемелерді салуға тыйым салатын заң жойылды, көптеген феодалдық аймақтар әскери кемелерді салуға немесе сатып алуға бірден кірісті. Алайда, Жапонияда салынған кемелер ондаған жыл бұрынғы жобалардың кері инженериясы негізінде жасалғандықтан, аяқталған кезде ескірген болатын. Сыртқы "Қара кемелермен" теңдесе алатын бу кемелеріне зәрулік туды, сондықтан Токугава шогунаты осындай кемелерді жеткізу үшін голландтарға жүгінді. Кеме жасау немесе сатып алу үшін уақыт кететінін білген Донкер Куртиус Нидерланд Ост-Индиясында орналасқан Нидерланд Корольдік Әскери-теңіз күштерінің әскери кемелерінің біреуін Жапон үкіметіне сыйлауды сұрады. Явадағы жанартаудың атымен аталатын "Маунт Самбинг" (Соембинг) атты голланд соғыс кемесі 1854 жылы теңіз капитанымен бірге жапондықтарды навигация техникасымен таныстыру үшін жіберілді. 1855 жылы кеме Голландия королі Виллем III атынан Нагасакиде шогун Токугава Иэсада үкіметіне ресми түрде табыс етілді. Бұл сыйлық голланд үкіметінде қызу пікірталас тудырды, өйткені көптеген министрлер мұндай шығынның тым жоғары екенін ойлады. Кеме "I Ching" кітабындағы "Kankoku shi kō (觀國之光)" деген жол бойынша "Kankō Maru (観光丸)" деп аталды.

Дизайн

Ка́нко́ Мару – үш мачты жақсы жабдықталған, үш қанатты кеме, қосымша бір цилиндрлі, көмірмен қыздырылатын поршеньді бу машинасымен және бортындағы қалақ дөңгелегімен жабдықталған. Оның жалпы ұзындығы және суырылмалылығы 781 тоннаны құрады. Оның қару-жарағы алты оқтан атуға дайындалған зеңбіректерден тұрды.

Пайдалану тарихы

Канко Мару Нагай Наоюки басқаруымен жаңа құрылған Нагасаки әскери-теңіз оқу орталығының оқу кемесі ретінде тағайындалды. Осы кезде лейтенант Г. К. К. Пелс Райкен бастаған 22 голланд теңізшісі оқытумен айналысты, ал бұл оқытуды Канрин Мару кемесімен Жапонияға келген лейтенант Х. ван Каттендидже жалғастырды. Бұл жапондықтардың голландтықтардан алғаш рет ресми әскери білім алған сәті болды. 1857 жылдың сәуір айында ол Едодағы жаңа Цукидзи әскери-теңіз оқу орталығына ауыстырылды, экипажы 103 студенттен тұрды. Мейдзи қайта жаралуынан кейін, 1868 жылдың 28 сәуірінде Мейдзи үкіметі кемені қабылдап алды, ол Жапон императорлық әскери-теңіз күштерінің алғашқы кемелерінің біріне айналды. 1876 жылы кеме құрастын шығарылғанға дейін Цукидзидегі Жапон императорлық әскери-теңіз академиясында қызмет етті.

Көшірмесі

1987 жылы Нидерландыдағы Веролме кеме жасаушылығында Амстердамдағы Ұлттық теңіз мұражайында сақталған Соембингтің бастапқы жоспарлары негізінде түпнұсқа Канко Марудың дәл көшірмесі салынды. Ол Нагасакидегі Сасебо қаласындағы Huis Ten Bosch ойын-сауық паркінде туристік кеме ретінде пайдаланылды және содан бері Жапонияның жағалауында қатынайды. Кемені басқару үшін 14 адамдық экипаж қажет, және ол қысқа күндік саяхаттарда 300 жолаушыны тасымалдай алады.

Ғарыш кемесі жобасы

Канкох мару – сонымен қатар, ғарыш туризмі үшін ұсынылған жапондық ғарыш кемесінің жобалық атауы.