Кіріспе

Ресей ханшайымы Мария Илларионовна Васильчикова (Мария Илларионовна Васильчикова; 11 қаңтар 1917 – 12 тамыз 1978) – Берлиндегі бомбалаудың салдары мен 20 шілдедегі Адольф Гитлерді өлтіруге жасалған қастандыққа алып келген оқиғаларды сипаттаған «Берлин күнделіктері, 1940-1945» атты еңбектің авторы болған орыс ханшайымы.

Ерте өмір

Мария ("Мисси") Вассилтчикова 1917 жылғы 11 қаңтарда Ресей империясының Санкт-Петербург қаласында дүниеге келді. Ол Төртінші Думаның мүшесі, князь Иларион Васильчиков (1881–1969) пен оның әйелі, бұрынғы княгиня Лидия Вяземскаяның (1886–1946) төртінші баласы болды. 1919 жылы оның отбасы Ресейден қашып кетті, большевиктердің Қазан төңкерісінен кейін британдық флот эвакуациялаған Романовтар отбасының мүшелеріне қосылды. Мария Вассилтчикова босқын ретінде өмір сүрді, бастапқыда Францияның үшінші республикасында, содан кейін Веймар республикасы Германиясында және содан кейін Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Литвада тұрды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1940 жылы Васильщиков және оның әпкесі, ханшайым Татьяна Васильщикова (Татьяна фон Метерних Виннебург) (1915–2006) Берлинге сапар шекті, онда азаматтығы жоқ адамдар ретінде жұмыс рұқсаттарын алуға мүмкіндік алды. Радио хабарларын тарату қызметінде қысқа уақыт жұмыс істегеннен кейін, Васильщиков Auswärtiges Amt (AA) – Германия Сыртқы істер министрлігінің Ақпараттық кеңсесіне ауысты. Ол нацистік қарсылық қозғалысының белгілі бір өкілі, бұрынғы Родс стипендиаты және Американың негізін қалаушы әкесі Джон Джейдің ұрпағы доктор Адам фон Тротт зу Сольцтің көмекшісі болып жұмыс істеді. Васильщиков, қарызға алынған пәтерлерде тұратын және күнделік жазатын адам, өмірі туралы жазбаларын жұмыс орнында жасырып сақтады, сондай-ақ аристократтардың резиденцияларында өтетін шараларға қатысты. Олардың ішінде Нейшванштайн сарайында өткен патшалық той және Йоханнисберг (Рейнгау) мен Кенигсварт (қазіргі Чехиядағы Кинжварт сарайы) сарайларына бірнеше рет бару болды.

20 шілде Сюжеті

Васильщиковтың жұмыс орны, А. А., Адольф Гитлерді өлтіруге жасалған 20 шілделік қастандық жоспарының басшылары, соның ішінде Крейзау тобының мүшесі Адам фон Тротт зу Сольц сияқты, нацистерге қарсы күрескен азаматтардың жиналатын орны болды. Олар өз қызметтерін нацилік СС генералы Франц Зікстен жасыруға мәжбүр болды. Зікс, фон Тротт зу Сольцтың А. А.-дағы Рейх қауіпсіздік басқармасымен байланыс адамы, Нюрнберг процесінде адамзатқа қарсы қылмыстар жасағаны үшін сотталған және Смоленск облысындағы "Эйнзатцгруппен Б" тобының "Форкомандо Москва" бөлімінің басшыларының бірі болды. Васильчиков өзінің күнделігінде Зіксті жанында неміс овчаркасымен жүретін, қамшы ұстаған зұлым тұлға деп сипаттады және фон Тротт зу Сольцтің басқалардың онымен сөйлесуге мәжбүр болмауы үшін Зікспен жеке кездесуге тырысқанын айтты. Қастандыққа белсенді қатысқан деп есептелмейтін Васильчиков, күнделігінде фон Тротт зу Сольцпен осы жоспар туралы бірнеше рет сөйлескенін жазды, қастандық жасаушылардың өмірін стенографиямен жазып, күнделіктің жасырын сақталатын жерлерін ауыстырды. Гитлерді өлтіруге жасалған сәтсіз қастандықтан кейін Васильчиков пен ханшайым Элеонора (Лоремари) фон Шёнбург Гестапо штаб-пәтеріне барып, фон Тротт зу Сольц пен басқалардың өмірі үшін жалбарынып, күзетші қайта келмеуге ескерткенге дейін оларға азық-түлік пен жәрдемдік заттарды жеткізді.

Берлинді бомбалау

Васильтчиковтың күнделіктері Берлиннің бомбалануын, Берлин зообағының бомбалануын және соғысқа дейінгі Берлиннің әлемдік ақсүйектері мен зиялыларының қалдықтарының күнделікті хаостық өмірін толық сипаттайды.

Австрия

1944 жылы фон Тротт зу Сольц және тағы басқалар атқыланғаннан кейін Васильтчиков Берлиннен қашып, Венаға келді, онда ол медбике болып жұмыс істеді. Оның күнделігі ондағы өмірін жоғары дәрежеден өлімге қарай құлдырау деп сипаттайды. Соғыс аяқталған кезде, 1945 жылдың 4 мамырында, ол Австрияның Гмунден қаласының жанындағы концентрациялық лагерь сыртында азық іздеп жүрген Джордж С. Паттон басқаратын АҚШ-тың үшінші армиясының сарбаздарына тап болды.

Соғыстан кейінгі

Васильтчиков қызыл жегіге шалдығып, ауруханаға жатты, содан кейін АҚШ армиясында аудармашы болып жұмыс істеді, осы кезде ол әскери барлауда жұмыс істеген болашақ күйеуімен танысты. Васильтчиков 1946 жылы 28 қаңтарда АҚШ армиясының капитаны Питер Харденге (Лондон қаласында 1913 жылы 9 сәуірде туған) үйленді. Олар Парижге қоныс аударды, онда Харден сәулет фирмасын ашты. Харден 1971 жылы 15 қазанда Кадакесте қайтыс болғаннан кейін Васильтчиков Лондонға көшіп барды, онда ол соғыс жылнамаларын жазумен айналысты. Васильтчиков 1978 жылы 12 тамызда Лондонда лейкемиядан қайтыс болды, содан кейін оның ағасы Джордж Васильтчиков оның жылнамаларын редакциялады. Васильтчиковтың төрт баласы қалды: Марина Харден, 15 қыркүйек 1948 жылы туған, Энтони Харден, 13 ақпан 1951 жылы Парижде дүниеге келді, 4 қаңтар 1999 жылы Кадакесте қайтыс болды; Майкл Харден, 10 қазан 1954 жылы туған; Александра Харден, 18 наурыз 1956 жылы туған; оның ағасы, ханзада Юрий "Георгий" Васильтчиков; және оның қарындасы, ханшайым Татьяна фон Меттерних Виннебург, Клеменс Венцель фон Меттернихтің ұрпағы Пауль Альфонс фон Меттерних Виннебургке үйленген, соғыс жылнамалары туралы екі кітап жазды және Халықаралық Қызыл Крестпен жұмыс істеді. Васильтчиковтың жылнамалары 1985 жылы Ұлыбританияда Chatto and Windus, Ltd баспасы, 1987 жылы Random House баспасы, ал 1988 жылы Vintage Books баспасы тарапынан жарияланды.