Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Атропат (орта парсы тілінде; б.з.д. 370 ж. шамамен – б.з.д. 321 ж. соңында) – Дарий III-ке, содан кейін Ұлы Александрға қызмет еткен парсы ақсұлы. Ол өз атымен аталатын тәуелсіз мемлекет және әулет құрды. Диодор (18.4) оны (Ἀτράπης) деп атаса, Квинт Курций (8.3.17) оны жаңылысқан түрде 'Арсак' деп атаған.
Atropates ( and Middle Persian ; [[wiktionary:Ἀτροπάτης ; c. 370 BC – after 321 BC) was a Persian nobleman who served Darius III, then Alexander the Great, and eventually founded an independent kingdom and dynasty that was named after him. Diodorus (18.4) refers to him as (Ἀτράπης), while Quintus Curtius (8.3.17) erroneously names him 'Arsaces'.
Өмірбаян
Ахеменид империясының соңына қарай Атропат Ахеменидтердің Мидия провинциясының әкімі (сатрапы) болды. Дарий мен Александр арасындағы Гаугамела шайқасында (б.з.д. 331 жылдың қазаны) Атропат Мидия және Сакасен әскерлеріне басшылық етті. Сол шайқаста жеңілгеннен кейін Дарий Мидияның астанасы Екбатанаға қашып, Атропаттың қонақжайлылығына ие болды. Дарий жаңа әскер жинауға тырысты, бірақ 330 жылдың маусым айында Екбатанадан қашуға мәжбүр болды. Бір айдан кейін Дарий Бессустың қолынан қаза тапқаннан кейін Атропат Александрға бағынды. Александр бастапқыда Оксидатты Мидияның сатрапы етіп тағайындады, бірақ 328-327 жылдары екі жылдан кейін Оксидаттың адалдығына сенімсіздік танытты және Атропат бұрынғы лауазымына қайта оралды. 325-324 жылдары Атропат аймақта ізделіп жүрген бүлікші Бариаксты Александрға тапсырды, ол Пасаргадада болды. Александрдың әкімге деген құрметі артып, көп ұзамай Атропаттың қызы Александрдың сенімді серігі және атты әскердің қолбасшысы Пердиккаға 324 жылдың ақпанында Сузада өткен әйгілі жаппай тойда үйленді. Сол жылы Александр жақын досы және екінші қолбасшысы Гефестионмен бірге Екбатанадағы Атропатқа барды, ол ауырып, 324 жылдың қазан айында қайтыс болды. Осы кезде "кейбір авторлар Атропат бірде Александрға жүз әйелді, олардың амазонкалар екенін айтқан, бірақ Арриан ([Анабасис] vii. 13) бұл әңгімеге сенбеді". Александр өзі сегіз айдан кейін, б.з.д. 323 жылдың 10 маусымында қайтыс болды, ал Атропаттың жаңа күйеу баласы Пердикка Александрдың жартылай бауыры Филипп III-нің регенті болып тағайындалды. 323 жылы "Вавилонның бөлінуінен" кейін Мидия екі бөлікке бөлінді: оңтүстік-шығыстағы үлкен бөлігін Пердикканың генералы Пейтон басқарды, ал солтүстік-батыстағы кіші бөлігі (көбінесе Аракс өзенінің бассейні маңында) Атропатқа берілді. Кейін Атропат диадохияға бағынудан бас тартып, Мидияның бір бөлігін тәуелсіз мемлекетке айналдырды, ал оның күйеу баласы Пердикканы Пейтон 320 жылдың жазында өлтірді.
Towards the end of the Achaemenid Empire, Atropates was governor (satrap) of the Achaemenid province of Media. In the decisive Battle of Gaugamela (October 331 BCE) between Darius and Alexander, Atropates commanded the Achaemenid troops of Media and Sacasene. Following his defeat in that battle, Darius fled to the Median capital of Ecbatana, where Atropates gave him hospitality. Darius attempted to raise a new army but was forced to flee Ecbatana in June 330 BCE. After Darius' death a month later at the hands of Bessus, Atropates surrendered to Alexander. Alexander initially chose Oxydates as satrap of Media, but in 328 327 BCE after a period of two years Alexander lost trust in Oxydates' loyalty, and Atropates was reinstated to his old position. In 325 324, Atropates delivered Baryaxes (a sought after rebel of the region) to Alexander while the latter was at Pasargadae. Alexander's esteem for the governor rose so high that soon afterwards Atropates' daughter was married to Alexander's confidant and cavalry commander Perdiccas at the famous mass wedding at Susa in February 324 BCE. Later that year, Alexander visited Atropates in Ecbatana with his good friend and second in command Hephaestion, who fell ill and died in October 324 BCE. At this time, "[i]t was related by some authors, that Atropates on one occasion presented Alexander with a hundred women, said to be Amazons; but Arrian ([Anabasis] vii. 13) disbelieved the story." Alexander himself died eight months later on June 10, 323 BCE, and Atropates' new son in law Perdiccas was named regent of Alexander's half brother Philip III. Following the "Partition of Babylon" in 323 BCE, Media was divided into two parts: the greater portion in the south east was to be governed by Peithon, a general of Perdiccas, while a smaller portion in the north west (principally around the Araxes River basin) was given to Atropates. At some point thereafter, Atropates refused to convey allegiance to the diadochi and made his part of Media an independent kingdom, while his son in law Perdiccas was eventually murdered by Peithon in the summer of 320 BCE.
Мұра
Атропаттар құрған әулет бірнеше ғасыр бойы патшалықты биледі, бастапқыда тәуелсіз немесе Селевкидтердің қарауында, кейін Арсакидтердің қарауында болды, олардың әулетіне жегілгендері айтылады. Атропаттың патшалығын қамтыған аймақ гректерде Атропаттың есімімен "Медиа Атропатен" деп, ал соңынан жай ғана "Атропатен" деп аталды. Арсакидтер оны парсы тілінде "Атурпатакан" деп атады, олардан кейін билікке келген Сасанидтер де осылай атады. Соңында, орта ирандық "Атурпатакан" жаңа парсы тілінде "Азарбайган" және "Азарбайжан" болып өзгерді, осыдан қазіргі Әзірбайжан мемлекеті мен Иранның Әзірбайжан аймағының атаулары шықты (бұл аймақ көбінесе ежелгі Атропатеннің шекараларымен сәйкес келеді). Орта ғасырлық араб географтары осы атаудың басқа түсіндірмелерін келтірді, мысалы, "от ғибадатханасы" немесе "отты сақтаушы", парсы тіліндегі "āzar" – "от" және "pāyegān" – "сақтаушы/қорғаушы" сөздерінен туындаған.
The dynasty Atropates founded would rule the kingdom for several centuries, at first either independently or as vassals of the Seleucids, then as vassals of the Arsacids, into whose house they are said to have married. The region that encompassed Atropates' kingdom come to be known to the Greeks as "Media Atropatene" after Atropates, and eventually simply "Atropatene". The Arsacids called it 'Aturpatakan' in Parthian, as did also the Sassanids who eventually succeeded them. Eventually, Middle Iranian Āturpātakān became Āzarbāygān and Āzarbāyjān in New Persian, whence the names of the modern nation of Azerbaijan and the Iranian region of Azerbaijan (which is largely contiguous with the borders of ancient Atropatene). Medieval Arab geographers came up with other explanations of the name, such as 'fire temple' or 'guardian of the fire', from the Persian words āzar 'fire', and pāyegān 'guardian/protector'.
Ежелгі шығармалар
Юстин, Помпей Трогустың Филипп тарихының тұжырымы. Страбон, География.
Justin, Epitome of the Philippic History of Pompeius Trogus. Strabo, Geographica.