Кіріспе

Хром(III) пиколинаты – Cr(C5H4N(CO2H))3 формулалы химиялық қосылыс, көбінесе CrPic3 деп қысқартылады. Ол 2-типті диабетті емдеу және салмақ жоғалтуға көмектесу үшін тағамдық қосымша ретінде сатылады. Бұл жарқыраған қызыл түсті координациялық қосылыс хром(III) және пиколин қышқылынан алынған. Денсаулықтың қалыпты жағдайында инсулиннің глюкозаны пайдалануы үшін хромның шамалы мөлшері (25-35 мкг) қажет, бірақ оның жетіспеушілігі өте сирек кездеседі және көбінесе барлық қоректік заттарды тамырға салу арқылы алатын, яғни толық парентеральді тамақтану диетасындағы адамдарда байқалады. Хром инсулин рецепторларының сезімталдығын арттыру арқылы инсулиндеуді реттейді деп саналады. Осыған байланысты, хром(III) пиколинаты 2-типті диабетті емдеу үшін ұсынылған, бірақ адамдар арасында жүргізілген зерттеулердің нәтижелері әртүрлі болғандықтан тиімділігі әлі де даулы болып тұр.

Тарих

1989 жылы жүргізілген зерттеу хромы (III) пиколинатының салмақ жоғалтуға және бұлшық ет массасын арттыруға көмектесетінін көрсетті, бұл хромы (III) пиколинаты қоспаларын қолданудың өсуіне әкелді. Нәтижесінде, ол кальцийден кейін екінші ең көп қолданылатын қосымшаға айналды. Зерттеулер көрсеткендей, ол инсулинге сезімталдықты арттырады, оның активтілігін ұзарту арқылы немесе инсулин рецепторларын өндіру үшін мРНК өндірісін күшейту арқылы. Көшкінші металдардың ішінде Cr3+ қоректік құндылығы және уыттылығы тұрғысынан ең көп дау тудыратын элемент болып табылады. Бұл дау Cr3+ қандай да бір қоректік пайда әкеле ме деген сұраққа байланысты. Бұған қоса, Cr бар биомолекулалардың құрылымы анықталмаған және олардың әрекет ету механизмі белгісіз болғандықтан бұл дау одан әрі күшейеді. Глюкоза метаболизмінде Cr3+ ролінің ашылуына бастаған алғашқы тәжірибеде металдың биологиялық белсенді түрі глюкозаға төзімділік факторы деп аталатын белокта бар екені болжалды, бірақ жаңа деректер оның оқшаулау процесінде алынған артефакт екенін көрсетеді. Хром тапшылығының жалғыз қабылданған белгісі – хромы (III) қосымшаларын толық парентеральді тамақтанудағы адамдарға енгізген кезде симптомдардың кері қайтуы.

Физикалық-химиялық қасиеттері

Хром(III) пиколинаты – қызғылт қызыл түсті қосылыс, алғаш рет 1917 жылы сипатталған. Ол суда нашар ериді, нейтралды pH деңгейінде 600 мкМ ерігіштікке ие. pH төмен болғанда кешен гидролизденіп, пиколин қышқылы мен Cr3+ ионы бөлінеді. Хром(III) – қатты Льюис қышқылы, сондықтан карбоксилатты оттегімен жоғары, ал пиколинаттың пиридин азотымен орташа байланысқа түседі. Әр пиколинат лигандысы бидентатты келаттаушы агент ретінде әрекет етеді және Cr3+ ионының +3 зарядын бейтараптайды. Cr3+ орталығының пиридин азотымен координациялануын еркін пиколин қышқылының ИЖ спектріндегі C=N тербелісінің 1602,4 см−1-ден хром(III) пиколинаты үшін 1565,9 см−1-ге қарай ығысуынан көруге болады. Гидролизделген Cr3+ гексааква түрінде болады және жұқа ішектің сілтілік pH-ына жеткенде полимерленіп, ерімейтін Cr(III) гидроксид оксидін (оляция процесі) құрайды. Cr3+ ионының шамамен 2% аспап-ауырық арқылы хром(III) пиколинаты түрінде қабылданады, бұл пассивті тасымалдаудың қанықпаған түрі болып табылады. Бұл хром(III) пиколинатының басқа хром(III) қоспаларынан басты артықшылығы болып табылады. Органикалық көздер жақсы сіңіріледі, себебі оларда липофильді лигандтары бар, олар металл зарядын бейтараптайды және ішек қабығы арқылы оңай өтуге мүмкіндік береді. Шығарылу механизмі әлі толық анықталған жоқ, бірақ Fe3+ сияқты бір электронды тотығу арқылы жүрмейді, себебі Cr2+ өте тұрақсыз. Дегенмен, соңғы зерттеулер Cr3+ ионының трансферриннің металл иондарын тасымалдаушы ретінде әрекет ету қабілетін тежейтінін көрсетті. Трансферрин темір иондарына өте селективті болғанымен, қалыпты жағдайда трансферрин молекулаларының тек 30% темір иондарымен қаныққан, ал қалғандары үлкен заряд/өлшем қатынасына ие басқа металдарға да байланыса алады. Байланыс орындары C және N лобтарынан тұрады, олардың құрылымы дерлік бірдей. Cr3+ ионының C лобындағы қалыптасу константасы 1,41 x 1010 M−1, ал N лобындағы 2,04 x 105 M−1, бұл Cr3+ ионының C лобына артықшылықпен байланысатынын көрсетеді. Ол төрт аминқышқыл қалдықтарынан – аспартат, цистеин, глутамат және глицинден тұрады, олар төрт Cr3+ ионымен байланысқан. Ол инсулин рецепторымен өзара әрекеттесіп, тирозинкиназа жолын стимуляциялау арқылы киназа белсенділігін ұзартады, соның нәтижесінде глюкоза сіңуі жақсарады. Оны глюкозаға төзімділік факторымен шатастыру орын алған. Хромодулинді сипаттауға бағытталған соңғы күш-жігерге қарамастан, оның нақты құрылымы әлі толық анықталған жоқ. Хромодулиннің инсулин рецепторына қатысты әрекет ету механизмі әлі белгісіз болғанымен, ең көп қабылдауға ие болған механизм төменде келтірілген. Бұл ұсынылған механизм хромодулинге қатысты жүргізілген түрлі эксперименттермен сәйкес келеді. IRS 1 фосфорилирленуінің артуы инсулин рецепторларының сезімталдығын арттырды, ал Akt және PI3 K GLUT4 транслокациясын жасуша бетіне күшейтіп, глюкозаның көп мөлшерде сіңуіне әкелді. Эксперименттік зерттеулер хромның ЭР стрессін тежейтінін және инсулин сигналдарын басуды жеңілдететінін көрсетті. Бұл процесс тирозин қалдықтарынан фосфат тобын алып тастап, Cys–S–PO32− тобын құрайды, ол кейін сумен гидролизденіп, цистеин қалдықтарын қалпына келтіреді, соның нәтижесінде келесі цикл іске қосылады. Дегенмен, бұл тек мүмкін механизм, және бұл гипотезаны растайтын тікелей дәлелдер жоқ. немесе 12 аптадан астам уақытқа созылған сынақтарда салмақтың шамамен 1,1 кг (2,4 фунт) төмендеуі байқалады.

Диабет

Хромды қосымша ретінде қабылдаудың пиколинат түрі инсулинге қарсы тұруды азайтуға және глюкоза метаболизмін жақсартуға көмектеседі деген пікірлер бар, әсіресе 2-типті диабетпен ауыратын адамдарда. Бірақ шолулар диабеті жоқ адамдар үшін хром мен глюкоза немесе инсулин концентрациясы арасында байланыс жоқ екенін көрсетсе, ал диабетпен ауыратын адамдар үшін нәтижелер нақты емес болды. Екінші шолудың авторлары хромий пиколинаты 2-типті қант диабетімен ауыратын науқастарда HbA1c деңгейін 0,7%-ға төмендеткенін атап өтті, сонымен қатар, төмен сапалы зерттеулер жоғары сапалы зерттеулерге қарағанда жағымды нәтижелерді көп көрсеткенін байқады. Екі шолу хромы бар пиколинаттың басқа хромды қоспаларға қарағанда қандағы глюкоза деңгейін төмендетуде тиімдірек болуы мүмкін деген қорытындыға келді. 2005 жылы АҚШ-тың Тамақ және Дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) хромий пиколинаты үшін диеталық қосымша ретінде инсулинге қарсы тұру және 2-типті диабет қаупіне қатысты білікті денсаулық туралы мәлімдемені бекітті. Мұндай мәлімдеме жасағысы келетін компания нақты мына сөздерді қолдануы керек: "Бір шағын зерттеу хромий пиколинаты инсулинге қарсы тұру қаупін азайтуға және демек, 2-типті диабет қаупін азайтуға көмектеседі. Алайда, FDA-ның пікірінше, хромий пиколинаты мен инсулинге қарсы тұру немесе 2-типті диабет арасындағы байланыстың болуы өте күмәнді". Өтінішті қарау процесінің бөлігі ретінде FDA қандағы қанттың қалыптан тыс жоғарылауын, жүрек-қан тамырлары ауруларының, ретинопатияның немесе бүйрек ауруларының қаупін азайту туралы басқа да талаптарды қабылдамады. 2006 жылы FDA "хром(III) пиколинатын қабылдау мен инсулинге қарсы тұру арасындағы байланыс өте белгісіз" деп қосты.

Зерттеулердің өзгермелілігі

Хром(III) пиколинаты 2-типті қант диабетін емдеуге қатысты клиникалық нәтижелерде тұрақтылық байқалған жоқ. Бұл клиникалық зерттеулерге қатысқан пациенттердің глюкозаға төзбеушілігінің деңгейіне байланысты. Бірақ бұл нәтижелер де күмәндануда. Бұл алаңдаушылықтар, ішінара, жеміс шыбындары (fruit flies) жүргізген зерттеулерге негізделген, онда хром(III) пиколинатымен толықтыру хромосомалық аберрацияларды тудырады, ұрпақтың дамуын тежейді және сүйексіздік пен өлімге әкелетін мутацияларды қоздырады. Cr(III) пиколинатының адамдарға уытты әсерін бағалау үшін зерттеу жарияланды. Бұл зерттеуді жүргізген ғалымдар бұрыннан белгілі болғандай, Cr(III) жасушалық редукторлар, мысалы NADH немесе цистеин арқылы Cr(II) дейін тотығып кетеді. Осыны ескере отырып, зерттеушілер он әйелге сегіз апта бойы күніне 400 мкг хром(III) пиколинатын берді. Бұл төмен уыттылық әдетте, Cr(III)-нің өкпе, тері және асқазан-ішек жолдары арқылы организмге нашар сіңуімен және жоғары деңгейде шығарылуымен байланысты. Әдетте, қабылданған хромның 99%-ы пайдаланушының фекалиясында табылады. Хром(III) қосымшасын қабылдаудың бүйрек жеткіліксіздігіне әкелген жекелеген жағдайлар болды, бірақ бұл байланыс нақты емес және әлі зерттелмеген.

Хром пиколинатының (III) реттеуі

2004 жылы Ұлыбританияның Тамақ стандарттары агенттігі Мутагендік комитетінен мамандардың кеңесі алынғанша, тұтынушыларға хром (III) пиколинатына қарағанда үш валентті хромының басқа түрлерін пайдалануды ұсынды. Бұл, Витаминдер мен минералдар жөніндегі сарапшылар тобы хром (III) пиколинатының генотоксикалық (қатерлі ісік тудыруы мүмкін) болуы мүмкін деген алаңдаушылық білдіргеніне байланысты болды. Комитет сондай-ақ осы қосымшаның салдарынан бүйрек жетіспеушілігіне ұшыраған екі жағдай туралы хабарламаларды атап өтті және оның қауіпсіздігін анықтау үшін қосымша зерттеулер қажет екенін мәлімдеді. 2004 жылдың желтоқсан айында Мутагендік комитеті өз қорытындыларын жариялады, онда «жалпы алғанда, қолда бар мәліметтер хром (III) пиколинатын *in vitro* жағдайында мутагенді емес деп санауға негіз береді» және «хром (III) пиколинаты бар сүтқоректілерде жүргізілген *in vivo* сынақтарының нәтижелері теріс» делінген. Осы қорытындылардан кейін Ұлыбританияның Тамақ стандарттары агенттігі хром (III) пиколинатына қатысты алдыңғы кеңесін кері қайтарып алды, бірақ хром қоспалары туралы кеңесін үнемі қарап отыруды жоспарлап отыр. 2010 жылы Канаданың Денсаулық сақтау министрлігі хром (III) пиколинатын диеталық қоспа ретінде пайдалануға рұқсат берді. Мақұлданған таңбаламалар: жақсы денсаулықты сақтау факторы, дені сау глюкоза метаболизмін қолдайды, денедегі көмірсулар мен майлардың метаболизміне көмектеседі.