Кіріспе

Семіздікті емдеуге арналған дәрі

Орлистат, басқа атауларының ішінде Ксеникал брендімен сатылады, семіздікті емдеу үшін қолданылатын дәрілік препарат. Оның негізгі функциясы – липаза ингибиторы ретінде әрекет ете отырып, адам организміне түсетін майдың сіңуін болдырмау, соның салдарынан калория мөлшерін азайту. Бұл препарат денсаулық сақтау маманы бақылауымен жүргізілетін төмен калориялы диетамен бірге қолдануға арналған. Дегенмен, орлистат липстатинге қарағанда салыстырмалы түрде қарапайым және тұрақты болғандықтан, семіздікке қарсы препарат ретінде дамыру үшін таңдалды. Орлистаттың салмақ жоғалтуға ықпал ету тиімділігі нақты, бірақ шамалы. Клиникалық сынақтардан алынған жиынтық деректерге сәйкес, диета мен жаттығулар сияқты өмір салтын өзгертумен қатар орлистат қабылдаған адамдар бір жыл ішінде дәрі ішпегендерге қарағанда көбірек салмақ жоғалтады. Орлистат сонымен қатар қан қысымын шамалы төмендетеді және салмақ жоғалту нәтижесінде немесе басқа да әсерлерінен туындаған 2-ші типті қант диабетінің пайда болуын болдырмайды. Бұл препарат семіз адамдардағы 2-ші типті қант диабетінің пайда болу жиілігін өмір салтын өзгертумен шамалас деңгейде азайтады. Бірақ, пайдалы қасиеттеріне қарамастан, орлистат асқазан-ішек трактының жанама әсерлерімен (кейде емдеу әсері деп те аталады) ерекшеленеді, оларға майлы, жұмсақ нәжіс (стеаторея) жатады. Алайда, уақыт өте келе бұл симптомдар азаяды және препараттың ең көп кездесетін жағымсыз әсерлері болып табылады. АҚШ-та рецептсіз босату мәселесі даулы болды, тұтынушылардың құқықтарын қорғаушы Public Citizen ұйымы қауіпсіздік және тиімділік тұрғысынан бірнеше рет қарсылық білдірді.

Сақтық шаралары

Майға еритін витаминдердің және басқа майға еритін қоректік заттардың сіңірілуі орлистатты қолдану арқылы тежеледі. Дәрілік заттар мен денсаулық сақтау өнімдерін реттеу агенттігі (MHRA) орлистаттың ВИЧ-қа қарсы ретровирустық препараттардың сіңірілуін төмендету мүмкіндігін айтты.

Әрекет ету механизмі

Орлистат асқазан және ұйқы безінің липазаларын тежеу арқылы әрекет етеді, бұл ферменттер ішекте триглицеридтерді ыдыратады. Липаза активтілігі бұғатталғанда, диетадан алынған триглицеридтер сіңірілетін бос май қышқылдарына гидролизденбейді, керісінше, өзгермеген күйде шығарылады. Орлистаттың жүйелік сіңірілуі өте аз мөлшерде ғана жүзеге асады; негізгі әсері – ауызға қабылдағаннан кейін асқазан-ішек жолында липазаны жергілікті түрде тежеу. Орлистаттың негізгі жолмен шығарылуы – нәжіс арқылы. Орлистат қатерлі жасушалардың көбеюіне қатысатын, бірақ қалыпты жасушаларға әсер етпейтін фермент – май қышқылы синтетазасының (FAS) тиоэстераза доменін тежейтіні де анықталды. Дегенмен, орлистаттың басқа жасушалық нысаналарды тежеуі немесе нашар сіңірілуі сияқты әлеуетті жанама әсерлері оның тиімді ісікке қарсы агент ретінде қолданылуына кедергі келтіруі мүмкін. Бір зерттеу химиялық протеомика тәсілін қолданып, орлистаттың жаңа жасушалық нысаналарын, соның ішінде оның мақсаттан тыс әсер ететін нысаналарын анықтауға тырысты. Орлистат Trypanosoma brucei паразитіне қарсы да белсенділік көрсетеді. Орлистат диеталық майдың шамамен 30% сіңірілуін қысқартады.

Құқықтық мәртебе

Орлистат рецепт бойынша да, рецептсіз де қолжетімді.

Австралия мен Жаңа Зеландия

Австралия мен Жаңа Зеландияда орлистат "дәріханадан ғана сатылатын дәрі" ретінде қолжетімді. 2007 жылы Комитет орлистатты 3-ші тізімдегі дәрі ретінде сақтап қалу туралы шешім қабылдады, бірақ тұтынушыларға тікелей Xenical жарнамалауға рұқсатты кері қайтарды, осылай деп мәлімдеді: "Бұл фармацевттерге тұтынушыларға орлистат беруге қысымды күшейтіп, одан әрі дұрыс емес қолдануға алып келуі мүмкін".

Америка Құрама Штаттары

1999 жылдың сәуірінде АҚШ-тың Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы орлистатты тек рецепт бойынша сатылатын дәрі ретінде мақұлдады. 2006 жылдың 23 қаңтарында FDA консультативтік комиссиясы 11 дауысқа 3 қарсы дауыспен GlaxoSmithKline компаниясының Alli сауда белгісімен сатылатын орлистаттың рецептсіз формасын мақұлдауды ұсынды. 2007 жылдың 7 ақпанында мақұлдау алынды, соның нәтижесінде Alli АҚШ үкіметі ресми түрде санкциялаған салмақ жоғалтуға арналған алғашқы препарат болып табылды, оны рецептсіз алуға болады. Тұтынушылардың құқықтарын қорғау ұйымы Public Citizen орлистатты рецептсіз сатуға қарсы болды. Alli 2007 жылдың маусым айында АҚШ-та қолжетімді болды. Ол 60 мг капсулалар түрінде сатылады – рецепт бойынша сатылатын орлистаттың дозасының жартысы. 2017 жылдың қыркүйегінен бері швейцариялық дәріханаларда 60 мг орлистатты қамтитын таблеткаларды бос сатуға болады. 120 мг орлистатты қамтитын препараттарға рецепт қажет, бірақ оларды дәріханаларда рецептсіз де сатуға болады, бұл оңай диагностикаланатын аурулар тізіміне негізделген ерекше ережеге сәйкес.

Жалпылама пішіндер

Xenical үшін АҚШ-тың патенттік қорғанысы, бастапқыда 2004 жылдың 18 маусымында аяқталуға тиіс болған, АҚШ-тың Патент және Сауда белгілері кеңсесімен бес жылға (2009 жылға дейін) ұзартылды. Ұзарту 2002 жылдың 20 шілдесінде мақұлданды және 2009 жылдың 18 маусымында күші жойылды. Жалпы орлистат Иранда Venustat таңбасымен, ал Үндістанда Aburaihan Pharmaceutical Co. компаниясы Orlean (Eris), Vyfat, Olistat, Obelit, Orlica және Reeshape таңбаларымен шығарылады. Ресейде орлистат Xenical (Hoffmann–La Roche), Orsoten/Orsoten Slim (KRKA d. d.) және Xenalten (OBL Pharm) таңбаларымен қолжетімді. Австрияда орлистат Slimox таңбасымен сатылады. Малайзияда орлистат Cuvarlix таңбасымен қолжетімді және оны Pharmaniaga компаниясы таратады. Филиппинде орлистат RedoXfat Plus таңбасымен ATC Healthcare компаниясы өндіреді.

Құны

Кейде, мысалы 2012 жылдың көктемінде, орлистат тапшылыққа ұшырады, нәтижесінде дәрінің бір компонентінің болмауына байланысты бағасы өсті.

Жалған өнімдер

2010 жылдың қаңтар айында АҚШ-тың Тамақ және Дәрі-дәрмек басқармасы ескерту жариялады, онда Интернетте сатылатын Alli-нің кейбір жалған түрлерінде орлистат жоқ екені, ал оның орнына салмақ жоғалтуға арналған сибутрамин дәрісі бар екені айтылды. Бұл жалған өнімдердегі сибутраминнің мөлшері салмақ жоғалту үшін ұсынылған дозадан кем дегенде екі есе көп.