Джеймс Уайтрайт (1846-1904) – ағылшын кәсіпкер, алаяқ. Әділет сарайында сотталғаннан кейін өмірден қол жұмды. Биографиясы, алдау жолдары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын алаяғы және кәсіпкер (1846–1904)
English fraudster and businessman (1846–1904)
Джеймс Уитакер Райт (9 ақпан 1846 – 26 қаңтар 1904) – компанияларды ұйымдастырушы және алаяқ, ол алдамшылық қылмысы үшін сотталғаннан кейін Лондонның Корольдік соттарында өз-өзіне қол жұмсады.
James Whitaker Wright (9 February 1846 – 26 January 1904) was a company promoter and swindler, who committed suicide at the Royal Courts of Justice in London immediately following his conviction for fraud.
Ерте өмір
Бес баланың ең үлкені, ол методист пасторы Джеймс Райт пен тігіншінің қызы Матильда Уитакердің ұлы болды. Ол Стаффордта дүниеге келді және балалық шағының алғашқы жылдарын әкесімен бірге Англияның түрлі аймақтарында өткізді. Әлдеқандай жаста, ол Стаффордширдің Сметвик қаласындағы Ширленд Холл мектебіне жіберілді – барлық конфессиялардың дін қызметкерлерінің ұлдарына арналған қайырымдылық қорларымен қаржыландырылатын пансион. Ол латын және грек тілдерін оқыды, сондай-ақ баспа машинасымен қалай жұмыс істеуді үйренді. 1861 жылғы халық санағы мәліметтері бойынша, ол Рипон қаласында баспагер болып жұмыс істеген. 1866-1868 жылдар аралығында ол әкесі сияқты методист уағыздаушысы болды, бірақ денсаулығының нашарлауына байланысты қызметтен шеттеді. Ол сонымен қатар, трамвай немесе троллейбус моторларына жоғарыдан тартылған сым арқылы электр қуатын жеткізетін айналмалы троллейбус осін ойлап тапқан Джон Джозеф Райттың ағасы болды. 1868 жылы ағайындылар Англияның Галифакс қаласында баспа және кеңсе тауарлары бизнесін бастады, бірақ келесі жылы ол банкротқа ұшырады.
The eldest of five children, he was the son of James Wright, a Methodist Minister, and Matilda Whitaker, a tailor's daughter. He was born in Stafford, and spent his early years in various parts of England with his father. At an early age he was sent to Shireland Hall School in the Staffordshire town of Smethwick, a boarding establishment funded by charitable donations which catered for the sons of clergymen of all denominations. He was instructed in Latin and Greek and was taught how to use a printing press. In 1861, according to the census of that year, he was a printer in Ripon. Between 1866 and 1868, he was a Methodist preacher like his father, but retired due to ill health. He was also the elder brother of John Joseph Wright, who invented the reversible trolley pole, transmitting electricity from an overhead wire to the motors of a tram or trolleybus. The brothers started a business as printers and stationers in Halifax, England in 1868 but it failed the following year.
Көшіп кету, неке және байлық
1870 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін отбасы Торонтоға (Онтарио, Канада) көшіп келді. Райт содан кейін Филадельфияға (АҚШ) сапар шекті, онда ол 1878 жылы Анна Эдит Вейтманмен танысып, үйленді. Райт Лидвилл, Колорадо және Нью-Мексикодағы Лейк-Вэллиде күміс кенін өндіруші компанияларды насияттау арқылы қор жеткізді, бірақ ешбір компания акционерлеріне пайда әкелген жоқ. Райт Англияға оралып, Лондон нарығында көптеген австралиялық және канадалық кен өндіру компанияларын насияттады.
On the death of his father in 1870, the family emigrated to Toronto, Ontario, Canada. Wright then travelled to Philadelphia, US where he met and married Anna Edith Weightman in 1878. Wright made a fortune by promoting silver mining companies in Leadville, Colorado, and Lake Valley, New Mexico, although none of the companies made money for the shareholders. Wright returned to England, and promoted a multitude of Australian and Canadian mining companies on the London market.
Қатты іс-әрекеттер
Райттың алаяқ ретінде мансабы 1890 жылдары, ол Лондон және Глобус компаниясын құрған кезде, тау-кен өндірісімен айналысатын түрлі акциялар мен облигациялар шығарған кезде өрге жұқты. Райт осы акциялардың кейбіреулерін "консольдер" деп атады, бұл термин британ үкіметі мемлекеттік облигациялар үшін қолданған, олар тұрақты және сенімді болды. Ол компанияларының директорлық орындарын ақсүйектермен толтырды; мысалы, Лондон және Глобус компаниясының төрағасы Дюфферин және Ава маркизі, бұрынғы Үндістан вице-королі болды. Бұл халыққа әсер ету және бай инвесторларды тарту мақсатында жасалды. Райт сондай-ақ, кейінгі Виктория дәуіріндегі ағылшын қоғамында өз орнын табуға тырысты, Суррейдегі Лиа Парк иелігін сатып алып, оны Уитли Парк деп атады және ірі сарай салды. Райт сонымен қатар "Сибарита" яхтасына ие болды, ол Германия императоры Кайзер Вильгельм II-ге тиесілі "Метеор" яхтасын Корольдік яхталар эскадрильясынан бұрын жеңіп шықты. Райт, Виктория патшайымының жеке дәрігері сэр Джеймс Ридтің досы және қаржылық кеңесшісі болды. Рид, шын мәнінде, қаржыгердің өсиеті бойынша миссис Райттің сенімді тұлғасы болды; кейін бұл дәрігердің Райттың құлдырауына байланысты оқиғаларда оның мүдделерін назарда ұстамауына байланысты қаржылық қиындықтарға әкелді. Ақырында Рид миссис Райтке 5000 фунт төледі. 1900 жылы Райт Бейкер-стрит және Ватерлоо теміржолын салу үшін облигациялар шығаруға тырысқанда, оның империясындағы барлық нәрсе жақсы жұмыс істеп тұрғандай көрінді (қазіргі Лондон метросының Бейкерлу желісі). Бұл жолды салу қиын және қымбатқа түсті. Райт неліктен осы компанияға араласқандығы күмәнді; ол тау-кен инженері болған, құрылыс немесе теміржол инженері емес. Райт, егер ол қоғамдық қызметі үшін рыцарь атағын алса, қалалық қаржыдағы мансабын аяқтай алатынына сенген болуы мүмкін. Дегенмен, облигациялар мәселесі апатқа ұшырады – Райт өзінің ресурстарын тартып, көптеген адамдар оған жазылуға дайын болған жоқ. Бұл бүкіл Райт тобының құлдырауына бастама болды. Осы сәтте Райт өзінің қылмыстық қатесін жасады. Өзінің әлеуетті және табысты бейнесін сақтау үшін Райт бірнеше рет мыңдаған фунт стерлингті бір компаниядан екіншісіне "қарыз" түрінде аударды. Бұл баланстағы кейбір бұрмалауларға әкелді. Бірақ ол тобының өркендеп дамып жатқанын мәлімдегенімен, дивидендтер болмайтынын хабарлағанда, адамдар күдікке түсті. 1900 жылдың желтоқсан айында компаниялар құлдырады. Райт қашып кетті, бірақ сотқа тартылу үшін қайта әкелінді. Осы оқиғалар Лондон биржасында үрейге себеп болды. Басқа да шығындар болды. Ұятқа ұшыраған Дюфферин және Ава маркизі 1902 жылы тергеу кезінде қайтыс болды.
Wright's career as a swindler peaked in the 1890s, when he formed the London and Globe Company which floated a variety of stock and bond issues dealing with mining. Wright called some of these stocks "consols", the term used by the British government for state bond issues that were solid and reliable. He loaded the directorships of his companies with Peers of the Realm; for instance, the Chairman of the London and Globe Company was the Marquess of Dufferin and Ava, a former Viceroy of India. This served the purpose both of impressing the public and attracting wealthy investors. Wright also sought to make a place for himself in late Victorian English Society, buying the Lea Park estate in Surrey, which he renamed Witley Park, and building a large mansion. Wright also owned the yacht Sybarita which beat the yacht Meteor (which belonged to Kaiser Wilhelm II of Germany) before the Royal Yacht Squadron. Wright became a friend and financial adviser to Sir James Reid, the personal physician to Queen Victoria. In fact Reid became the trustee for Mrs. Wright in the financier's will; later this would lead to financial difficulties for the physician for neglecting her interests in the events connected to Wright's fall. Reid eventually had to pay Mrs. Wright £5,000. Everything was apparently working well in Wright's empire, when in 1900 he sought to float a bond issue for the building of the Baker Street and Waterloo Railway (now the London Underground's Bakerloo line). The line had been difficult and costly to construct. Why Wright sought to get involved in the company is contentious; he was a mining engineer, not a construction or railroad engineer. It is likely that Wright believed he would be able to cap his career in City finance if he were knighted for his public spirited activity. In any case the bond issue was a disaster — Wright found it strained his resources, and few people were willing to subscribe. It started the collapse of the entire Wright group. At this point Wright made his criminal error. To maintain an image of solvency and success, Wright kept pushing thousands of pounds from one of his companies to another in a series of "loans". This led to some misrepresentations on balance sheets. But when he announced that, despite the apparent prosperity of his group, there would be no dividends, people became suspicious. In December 1900, the companies collapsed. Wright fled, but was brought back to stand trial. The shock waves led to a panic in London's exchange. There were other losses. The humiliated Marquess of Dufferin and Ava died in 1902 in the midst of the investigation.
Сот және өлім
Сот 1904 жылдың қаңтар айында судья Бигхэм мырзаның төрағалығымен өтті; айыптауды сол кездегі ең білікті адвокаттардың бірі – Руфус Айзекс жүргізді. Бигхэм Англиядағы корпоративтік құқық саласындағы ең зерек сарапшылардың бірі болды, ал Айзекс бұрын брокер болып жұмыс істегендіктен, қор биржасының процедураларын жақсы білетін маман еді. Үкімет Райттың құжаттарындағы шатастықты зерттегенде, мемлекеттік қудалаудың сәтті болатынына көз жеткізе алмады; оның орнына, қудалауды акционерлер бастады. Прокурор қазылар алқасына Райт жасаған түрлі қаржылық алаялықтарды ашты, ал судья қаржы мәселелерін түсіндіріп берді, нәтижесінде Райттың жасыру әрекеттері сәтсіз аяқталды. 1904 жылдың 26 қаңтарында Райт Патшалық соттарында алаяқтық жасағаны үшін кінәлі деп танылып, жеті жылға бас бостандығынан айырылды. Ол дереу сот үйінің дәліздерінде цианид ішіп, өз-өзіне қол жұмсады. Сотта сараптама жүргізу кезінде оның қалтасынан револьвер табылғаны анықталды, бұл, әлдеқайда қауіпсіздік үшін алып жүрген болуы мүмкін; Корольдік соттарында, азаматтық соттар болғандықтан, қауіпсіздік шаралары нашар болғандықтан, оны тексермеген. Сот осы жерде өткізілуіне себеп, қазылар алқасының айыпталушыға қатысты қаладағы Олд-Бейли қылмыстық сотындағы қарапайым қазылар алқасынан гөрі бейтарап болуы мүмкін деген болжам болды. Оның қаржылық тәртіпсіздіктеріне қарамастан, оның Уитлидегі жерлеу рәсімі кезінде зор қайғы-қасірет болды, осы жерде ол жерленген.
The trial took place in January 1904, before Mr. Justice Bigham; the prosecution was led by one of the best barristers of the day, Rufus Isaacs. Bigham was one of the most astute corporate law experts in England, and Isaacs was an expert in stock market procedure, having previously worked as a broker. The government, when studying the confusion of Wright's paper trail, could not see a successful government prosecution; instead the prosecution was brought by the stockholders. With a prosecutor exposing the various financial tricks that Wright pulled for the jury, and a jurist patiently explaining points about finance, Wright's attempts at obfuscation were defeated. On 26 January 1904, Wright was convicted of fraud at the Royal Courts of Justice and given a seven year prison sentence. He committed suicide by swallowing cyanide in a court anteroom immediately afterward. The inquest also revealed that he had been carrying a revolver in his pocket, presumably as a backup; he was never searched, as the security was weaker at the Royal Courts, which were Civil Courts. The trial was held there as it was deemed likelier that the special jury required would be less prejudiced against the accused than a normal jury at the Old Bailey criminal court, which was in the city. In spite of his financial misconduct, there was a great outburst of grief at his funeral at Witley, where he is buried.
Уитли саябағы
1890 жылы Райт Дерби графынан Годалминг пен Хаслемер арасындағы Суррейдегі Лиа Парк атты меншікті және оған жапсарлас Саут Парк фермасын сатып алды. Бұл меншіктерге ие болу Райтқа хандық құқығын және Хиндхед Коммон мен Дьяволдың панч боулын басқару құқығын берді. Уитакер Райт өзінің жаңа меншіктерін біртұтас Витли Парк иелігі ретінде дамыта бастады, үш көл жасады, олардың ең ірісі елу акр егістік жерді алып жатты. Райттың ауқымды ландшафтық жұмыстары жергілікті экономика мен табиғи ландшафтқа тигізетін әсері туралы жергілікті халықтың алаңдаушылығын тудырды. Ол Тёрсли көлінде төбесінде аквариум орналасқан су астында темекі шегу бөлмесін салдырды. Оның қайтысынан кейін Витли Паркті Уильям, лорд Пирри сатып алып, иелікті одан әрі кеңейтті. Меншіктің қалған бөлігі сатуға арналған учаскелерге бөлінді, ал жергілікті жиналған қаражат Хиндхед Коммонды сатып алуға мүмкіндік берді, ол Ұлттық сенім қорына (National Trust) тапсырылды.
In 1890 Wright purchased an estate named Lea Park between Godalming and Haslemere, Surrey, and the adjacent South Park Farm from the Earl of Derby. Ownership of these properties granted Wright Lordship of the Manor and control of Hindhead Common and the Devil's Punch Bowl. Whitaker Wright began to develop his new properties as a single estate, Witley Park, creating three lakes, the largest of which covered fifty acres of farmland. Wright's wide ranging landscaping works raised local concerns of their impact on the local economy and the natural landscape. In Thursley Lake he had an underwater smoking room built beneath a roof aquarium. Following his death, Witley Park was purchased by William, Lord Pirrie who extended the estate further. The remainder of the estate was divided into lots for sale, and funds raised locally enabled the purchase of Hindhead Common, which was transferred to the National Trust.
Танымал мәдениетте
Уитакер Райт 2006 жылы "Хастл" телесериалының "Бізді байланыстыратын байланыстар" атты эпизодында, өзінің көркем әкесімен бірге танымал болды. Г. Уэллс Райттың құлдырауына қызығушылық танытты, және бұл жазушының "Тоно Бунгей" және "Уильям Клиссольдтың әлемі" атты романдарына әсер етті.
Whitaker Wright was popularised along with his fictional great grandson in a 2006 episode of Hustle titled "Ties That Bind Us". H. G. Wells was fascinated by the fall of Wright, and it influenced the writer's novels Tono Bungay and The World of William Clissold.