Құқықтағы «non liquet» ұғымы және заңдағы олқылықтар
Non liquet
Құқықтағы "non liquet" – заңда белгісіздік жағдайы. Римдік құқықтан келген бұл термин, істің шешілмейтінін көрсетеді. Заңдағы олқылықтар туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Латын заң термині
Latin legal term
Заңда "non liquet" (көбінесе "заңдағы лакуна" деп аталады) – қолданылатын заң жоқ кез келген жағдай. "Non liquet" латын тілінен ағылшын тіліне "нақты емес" деп аударылады. Цицеронның айтуынша, бұл термин Рим республикасы кезінде айыпталушының кінәлі екені немесе кінәсіз екені "нақты болмаса", "дәлелденбеген" үкім шығару үшін қолданылған. Қатаң айтқанда, "non liquet" шешімі мәселенің ешқашан сот қарауына алынбайтынына алып келуі мүмкін, бірақ лакуна осы ұғымда кемшілік бар екенін көрсетеді, сондықтан мәселе болашақта заңмен реттелуі тиіс. Заңдағы тесіктер – лакуналардың бір бөлігі. Лакуна – бұл заң жоқ, бірақ қоғамдық пікір, сот жүйесі немесе ғалымдар белгілі бір мәселені шешу үшін заң болуы керек деп санайтын нақты жағдай (көбінесе "реттелмеген" немесе "толыққанды реттелмеген" қызмет немесе сала ретінде сипатталады). Ал дұрыс анықталған заңдағы тесік, керісінше, белгілі бір мәселені реттейтін заңдар жиынтығы бар екенін, бірақ заңдағы техникалық кемшілікке байланысты оны айналып өтуге болады (немесе оны пайдалануға болады) дегенді білдіреді.
In law, a non liquet (commonly known as "lacuna in the law") is any situation for which there is no applicable law. Non liquet translates into English from the Latin as "it is not clear". According to Cicero, the term was applied during the Roman Republic to a verdict of "not proven" if the guilt or innocence of the accused was "not clear". Strictly, a finding of non liquet could result in a decision that the matter will always remain non justiciable, but a lacuna denotes within that concept a lacking and so that the matter should in future be governed by law. Loopholes are a subset of lacunae. A lacuna is any specific matter about which no law exists, but a body of public, judicial or academic opinion believes it should exist to address a particular issue (often described as "unregulated" or "wholly inadequately regulated" activities or areas). A loophole where properly defined, by contrast, denotes that a set of laws addressing a certain issue exists but can be circumvented (or is being exploited) because of a technical defect in the law.
Құқықтық түсіндірудің тиісті ережелері
Қатысты құқықтық түсіндіру ережелеріне, Англия мен Уэльс заңдары сияқты кейбір Достастық елдеріндегі мақсатты ереже және зиянды ереже кіреді, бұл ережелер бұрыс түсіндірілген немесе анық емес заңнамаға (Заңдар немесе Ережелер) қатысты қолданылады. Қысқасы, заңдағы кемшіліктерді мемлекеттік құралдың (немесе шешімнің) мақсатына сәйкес толтыруға сөздіктер мен грамматика мүмкіндік берсе, мәтін осылай түсіндіріледі.
Related legal interpretative rules include the purposive rule and the mischief rule of some Commonwealth countries such as in the law of England and Wales as to decidedly unclear legislation (Acts or Regulations). In short, the wording will be interpreted if dictionaries and grammar allow to plug the gaps in the law as the state instrument (or ruling) intended.
Жалпы құқық дамуына қатынасы
Жаңа ереже немесе ерекшелік орнатылған барлық жағдайлар қолданыстағы заңдағы бос орындарды толтырады. Егер шешім осы құзыраудағы жоғары соттан шығарылса, онда әрбір шешімнен кейін міндетті прецедент ретінде қарастырылады. Англия мен Уэльсте, егер шешім Жоғары соттың бөлімдерінде немесе одан төменгі соттарда қабылданса, ол ықпалды прецедент болып есептеледі.
All cases that establish a new rule or exception fill lacunae in the existing law. If it is in a higher court in the jurisdiction, each of the decisions is thereafter considered to be a binding precedent. In England and Wales, if the decision is in or below the various divisions of the High Court, it is of persuasive precedent value.
Халықаралық құқық форумдары
Қолданыстағы құқық жүйесінде жауап жоқ фактілерге "non liquet" қағидасы қолданылады. Халықаралық құқықта, Халықаралық сот және Біріккен Ұлттар Ұйымының арнайы трибуналдары сияқты жаһандық форумдарда бұл қағида кеңінен танымал, себебі олар моральдық-құқықтық кемшіліктерді жою үшін жаңа заң ойлап табуға немесе заңды күшпен өзгертуге құлшынбайды. Дауды мәні бойынша шешудің соңғы амалы – жүйеге беделді (ең төменгі ортақ деңгейдегі) процедуралық немесе цивилизацияланған елдердің даусыз заңдарын қабылдауды іздеу болып табылады. Мысалы, "Барселона тракция, жарық және электр компаниясы" ісінде эстоппл доктринасы халықаралық құқыққа енгізілді. Мұндай шектеусіз (ex aequo et bono) юрисдикция көптеген шарт жасасушы тараптар тарапынан олардың мазмұндық міндеттемелеріне қатысты қатты шектелген немесе толығымен жойылған. "Сотта қарауға жатпайды" деген терминді пайдаланудың орнына, форум болашақта мұндай мәселелерді шешу үшін нақтылық қажет екенін білдіре алады, яғни "non liquet" деп мәлімдейді. Луманн мұндай шешімсіздікті заңның толыққанды (және автономды) жүйе болу парадигмасына қарсы тұрғандықтан сынға алады. Англиялық сот практикасы бойынша, халықаралық құқықты қолдануға міндетті жергілікті соттар белгілі бір мәселені "non liquet" деп жариялауға міндетті емес.
A non liquet applies to facts with no answer from the governing system of law. It is prominent in international law as global forums such as the International Court of Justice and United Nations ad hoc tribunals, which are reluctant to invent or to mould law heavily to redress a moral legal lacuna. One last resort in substantively deciding disputes is to seek the system to embrace accepted (lowest common denominator) procedural or non controversial law of civilized nations. An instance is the Case Concerning Barcelona Traction, Light, and Power Company, Ltd, which took the doctrine of estoppel into international law. Such out of constrained confines (ex aequo et bono) jurisdiction has been heavily limited or ruled out by most treaty contracting parties as to their substantive obligations. Rather than use the term non justiciable, the forum may flag up that it would like the clarity to decide on such matters in future by stating it is non liquet. Luhmann criticises such indecision as opposed to the paradigm of law being a complete (and autonomous) system. English jurisprudence holds that municipal courts enforcing international law are not constrained to declare an area non liquet.