Тұрин қамалы: Испан мұрагерлік соғысының батырлық шайқасы

Кіріспе

1706 жылғы Испан мұрагерлік соғысы кезеңіндегі шайқас

Турин қамалы 1706 жылдың маусымнан қыркүйекке дейін Испан мұрагерлік соғысы барысында өтті. Луи де ла Фейляд басқарған француз әскері Савойяның астанасы Турин қаласын қоршады, ал Савойялық Евгений ханзадасының қалаға көмек көрсетуі Италиядағы соғыстың ең сәттілігімен аталды. Қамал Пьемонттың батыры Пьетро Микканың қазасымен де әйгілі. 1706 жылға қарай Франция Савойя герцогтігінің көп бөлігін басып алды, тек оның астанасы Турин Виктор Амадей билеушісінің қолында қалды. 19 сәуірде Вендом герцогы Людовик Жозеф Кальцинато шайқасында жеңіске жетіп, Ломбардиядағы француз әскерінің орнын нығайтты. Одан кейін Евгений ханзадасы Солтүстік Италиядағы императорлық әскерлерге қайтадан басшылық етті, ал Вендом шілдеде Францияға шақырылып, Орлеан герцогымен алмастырылды. Де ла Фейльде 2 маусымда қамалға қатысты операцияларды бастады, бірақ көп нәтижеге жете алмады. Ал Евгений ханзадасы Орлеан басқаратын француз әскерін оқшаулатып, Виктор Амадей басқарған 7000 атты әскермен бірікті. Одақтастар жалпы саны жағынан кем болғанына қарамастан, күштерін шоғырландыра алды. 7 қыркүйекте олар Туриннің оңтүстігіндегі француз әскеріне шабуыл жасады және қатал шайқастан кейін олардың қатарын бұзды. Француздар Солтүстік Италиядан шегінуге мәжбүр болды, бұл Виктор Амадейге Пьемонттың көп бөлігін қайтаруға мүмкіндік берді, бірақ Альп тауларынан солтүстікке қарайғы оның иеліктері 1713 жылға дейін Францияның бақылауында болды. 1707 жылдың наурыз айында Франция, Савойя және император Иосиф Италиядағы соғысты аяқтаған Милан келісіміне қол қойды.

Өмірбаян

Испания мұрагерлік соғысы 1700 жылдың қараша айында баласыз дүниеден өткен Испания королі Карл II-нің қайтысымен басталды. Ол өзінің мұрагері ретінде Франция королі Людовик XIV-нің немересі Анжудың Филиппін тағайындады және 16 қарашада Испания империясының патшасы болды. Бұл империяға құрлықтағы Испаниядан бөлек, Испанияның Нидерландысы, Италияның көп бөлігі, сондай-ақ Орталық және Оңтүстік Американың үлкен бөлігі кірді. 1701 жылы аумақтық және сауда құқықтарына байланысты туындаған даулар Франция, Испания және Ұлы Одақ арасында соғысқа алып келді. Ұлы Одақтың үміткері – Киелі Рим императоры Леопольд I-нің кіші ұлы Карл болды. Солтүстік Италиядағы шайқастар негізінен Испанияның бақылауындағы Милан және Мантуя герцогтықтарында жүрді, олар Австрияның оңтүстік шекарасының қауіпсіздігі үшін өте маңызды деп есептелді. 1701 жылдың наурыз айында француз әскерлері екі қаланы да басып алды. Савойя герцогы Виктор Амадей II Франциямен одақтасты, ал оның қызы Мария Луиза Филипп V-ке үйленді. 1703 жылдың қазан айында Виктор Амадей өзінің мүдделеріне Ұлы Одаққа қосылудың көбірек пайдалы екеніне шешім келдірді. 1704 жылы де ла Фейляд басқаратын француз әскерлері Альпі тауларының солтүстігіндегі Савойя территорияларын, атап айталық, Вильфранш және Савойя графылығын басып алды. Вендом Пьемонтта бірдей шабуылға шықты, ал 1705 жылдың соңына қарай Турин Савойяның бақылауында қалған жалғыз маңызды қала болды. Ломбардиядағы императорлық әскерлердің араласуына жол бермеу үшін Вендом шабуылға көшті және 19 сәуірде Кальцинатодағы жеңісі оларды Трентино аңғарына ығыстырды. Австриялық қолбасшы Евгений ханзада Венадан оралып, жағдайды тез арада қалыпқа келтірді. Бұл Верона маңында 30 000 императорлық әскерді қалдырды, ал 40 000 француз әскері Минчо және Адиге өзендері арасында таралып орналасты. 12 мамырда де ла Фейлядтың 48 000 сарбазы Туринге келді, бірақ олар оны толық қоршауға 19 маусымға дейін дейін жете алмады. Алайда, 23 мамырда Фландриядағы Рамильдедегі ауыр жеңілістен кейін Людовик XIV Вендомды Францияға қайтаруға бұйрық берді және 8 шілдеде ол Италиядағы қолбасшылықты тәжірибесіз Филипп II Орлеан герцогына тапсырды. Бірақ, кейбір деректер бойынша, ол ханзада Евгений оның театр үшін нашар стратегиялық жоспарларын ашқанға дейін қайтарылып алуға лайық болды. Орлеанға Фердинанд де Марсин басты кеңесші ретінде берілді, және екеуі де ханзадаға тең келмегенімен, Вендом олардың Туринге араласуына тосқауыл қоя алатынына сенімді болды.

The War of the Spanish Succession was triggered by the death in November 1700 of the childless Charles II of Spain. He named his heir as Philip of Anjou, grandson of Louis XIV of France, and on 16 November, he became king of the Spanish Empire. In addition to mainland Spain, this included the Spanish Netherlands, large parts of Italy, and much of Central and South America. In 1701, disputes over territorial and commercial rights led to war between France, Spain, and the Grand Alliance, whose candidate was Charles, younger son of Leopold I, Holy Roman Emperor. Fighting in Northern Italy centred on the Spanish held Duchies of Milan and Mantua, which were considered essential to the security of Austria's southern borders. In March 1701, French troops occupied both cities; Victor Amadeus II, Duke of Savoy, allied with France, in return for which his daughter Maria Luisa married Philip V.

In October 1703, Victor Amadeus decided his interests were better served by switching sides to join the Grand Alliance and during 1704, French armies under de la Feuillade captured Savoyard territories north of the Alps in Villefranche and the County of Savoy. Vendôme conducted a simultaneous offensive in Piedmont, and by the end of 1705 Turin was the only significant city still under Savoyard control. To prevent interference from Imperial forces in Lombardy, Vendôme took the offensive and his victory at Calcinato on 19 April drove them into the Trentino valley. The Austrian commander Prince Eugene returned from Vienna and quickly restored order; this left 30,000 Imperial troops around Verona facing 40,000 French spread between the Mincio and Adige rivers. On 12 May, 48,000 men under de la Feuillade arrived outside Turin, although they did not completely encircle it until 19 June. However, after a serious defeat at Ramillies in Flanders on 23 May, Louis XIV ordered Vendôme back to France and on 8 July he relinquished command in Italy to the inexperienced Philippe II, Duke of Orléans, although it has been argued he was fortunate to be recalled before Prince Eugene exposed his poor strategic planning for the theatre. Orléans was given Ferdinand de Marsin as his main advisor and while neither was a match for the prince, Vendôme was confident they could prevent him intervening at Turin.

Қоршау

Туриннің қорғанысы сыртқы қалаға бөлінді, онда тұрғын және сауда аудандары орналасқан, ал оның орталық бөлігінде нығайтылған Цитадель тұрды; әдеттегі тәжірибе – алдымен қаланы басып алу, содан кейін қоршаушыларға цитадельді жақыннан бомбалауға мүмкіндік беру еді. Операцияны жылдамдатуды үміттене отырып, Ла Фейльде қаладан 300 метр қашықтықта құрылған артиллериялық позициялардан цитадельге мүмкіндігінше ертерек оқ атуды бастауға шешім қабылдады. 1696 жылдан бері цитадель француз әскери инженері Вобан ұсынған жобалар негізінде күрт жақсартылған, оның көп бөлігі, соның ішінде қарсы қазба жұмыстары үшін пайдаланылатын туннельдер, жер астында орналасқан. Вобан бұл қашықтықтан оқ ату қабырғаның жоғарғы бөлігін ғана нысанаға алатынын, негізін емес екенін көрсетті және егер Турин осы тәсілмен алынса, оның өзінің мойнын кесуге дайын екенін айтты. Австриялық генерал Филипп фон Даунды гарнизон басшылығына қалдырып, Виктор Амадей 17 маусымда 7000 атты әскермен қаладан қашып кетті. Принц Евгенийге уақыт беру үшін ол келесі екі айды француздық жабдықтау жолдарына шабуыл жасауға жұмсады, ал Ла Фейльде қоршау операцияларын «жетістікке қарағанда жанталасумен» жалғастырды. Вобан болжағандай, бомбалау айтарлықтай зиян келтірді, бірақ цитадель көбінесе зақымсыз қалды, ал француздық қазба әрекеттері сәтсіз аяқталды. 15 тамызда Принц Евгений Туринге шабуыл жасауды бастады, Орлеанның тығырылған күштерінен оңай қашып өтті; 29-ы күні ол Туриннің оңтүстігіндегі Карманьолаға жетті, онда Виктор Амадей оған қосылды. Көптеген жағдайларда назардан тыс қалған бұл жетістік, Marlborough-ның Дунайға жасаған жорығымен салыстыратын шеберлік пен орындалу деңгейіне ие болды. Желкеу және жеңілген армияны қолға алып, Принц Евгений оны қайта ұйымдастырды, содан кейін 24 күнде 320 шақырымды (200 миль) басып өтті, төрт ірі өзеннен өтті, таулар мен теңіз арасындағы жаудың қозғалысын тоқтатуға арналған шекараны бұзып, қарсыластың көптеген күштерін жеңді. Орлеан оның жақындап келе жатқанын білген соң Ла Фейльдеге қосылды, және олардың біріккен күштері 27 тамыз бен 3 қыркүйек аралығында үш шабуыл жасады. Барлығы ауыр шығындармен кері қайтарылды; Пиетро Микка 31 тамызда цитадельдің астындағы туннельдердің біріне француздардың кіруіне жол бермеу үшін минаны жарылтып, қаза тапты. Аурудан болған өлімдерді қоса алғанда, ұзақ қоршау кезінде француздар 10 000, гарнизон 4 500 адамнан зардап шекті.

Turin's defences were divided into the outer city, containing the residential and commercial areas, with a fortified Citadel at its core; normal practice was to take the city first, allowing the besiegers to bombard the citadel from close range. Hoping to speed up operations, La Feuillade decided to begin firing on the citadel as soon as possible, from gun positions constructed 300 metres outside the city. Since 1696, the citadel had been significantly improved based on designs provided by the French military engineer Vauban, and much of it was now underground, including of tunnels used for counter sapping operations. Vauban pointed out firing from that distance meant they could only target the higher part of the walls, not the base, and allegedly offered to have his throat cut if Turin was captured using this approach. Leaving the Austrian general Philipp von Daun in command of the garrison, Victor Amadeus escaped from the city on 17 June with 7,000 cavalry. Attempting to buy time for Prince Eugene, he spent the next two months attacking French supply lines, while La Feuillade continued siege operations 'with more obstinacy than success.' As Vauban predicted, the bombardment inflicted considerable damage, but the citadel remained largely intact, and French mining attempts proved unsuccessful. On 15 August, Prince Eugene began his advance on Turin, easily evading Orléans' covering force; on 29th, he reached Carmagnola south of Turin, where he was joined by Victor Amadeus. Often overlooked, this was a considerable achievement, comparable in skill and execution to Marlborough's march to the Danube. Taking over a battered and defeated army, Prince Eugene first reorganised it, then marched 200 miles in 24 days crossed four major rivers, pierced lines drawn between the mountains to the seas to stop him and drove superior numbers of the enemy before him. Aware of his approach, Orléans joined La Feuillade, and their combined force made three assaults between 27 August and 3 September. All were repulsed with heavy loss; Pietro Micca was killed on 31 August, after exploding a mine to prevent the French breaking into one of the tunnels underneath the citadel. Including deaths from disease, the leading cause during a prolonged siege, the French suffered losses of 10,000, the garrison 4,500.

Шайқас

Жоғалтуларға қарамастан, Турин маңындағы француз күштері императорлық Савойялық 30 000 әскерінен көп болды, бірақ олар қорғаныс бойымен тарап кеткендіктен, ал сәтсіз және қымбат шабуылдардан кейін мораль төмен еді. 5 қыркүйекте Савойя империясының әскері Дора Рипария және Стура ди Ланцо өзендері арасында, француз желісінің нашарлау жеріне жақын Коллегнода шоғырланды. 7 қыркүйекте Евгений князі әскерін сегіз колоннаға бөлді, әрқайсысы екі қатарға бөлінді, артиллерия үшін олардың арасында кеңістік қалдырды. Иоганн Саксен-Готский (1677-1707) оң жаққа, Карл Вюртембергский сол жаққа, ал Леопольд Ангальт-Дессауский орталыққа басшылық етті. Шабуыл артиллериялық атыспен басталды, бірақ императорлық артиллерия француз бекіністеріне көп әсер етпеді, шамамен сағат 11:00-де Евгений князі жалпы шабуылға бұйрық берді. Карл Вюртембергский сол жақтағы қатарды бұзғанмен, Леопольдтың қайта-қайта шабуылдарынан бұрын, фон Даун бастаған шабуыл француздарды шегінуге мәжбүр етті. Орлеан жараланды, Марсин тұтқындалды және келесі күні қайтыс болды; француз әскерінің жоғалтуы 7000-ден 9000-ға дейін (оның ішінде 3200-ден 6000-ға дейін тұтқын), одақтастардың жоғалтуы 3500-ден 4800-ге дейін болды. Француздар Туриннен шегініп, өздерінің артиллериясын тастап кетті және Пинеролоға қарай жол тартты; Виктор Амадей сол күні өзінің астанасына қайта кірді.

Салдары

8 қыркүйекте Ломбардияда граф Медави бастаған француз отряды Кастильонеде гессен корпусын жеңді, бірақ бұл стратегиялық жағдайға әсер етпеді. Пинероло мен Сузадағы француз гарнизондары шығарылды, ал форттарды Савойя қайта басып алды. 1708 жылы Виктор Амадей Монферраттың шағын герцогтығын алды, бірақ Ницца мен Савой графтығы Франция тарапынан 1713 жылға дейін қайтарылмады. Савойяның Миланды басып алу ниеті тағы 150 жыл бойы орындалмады. 1707 жылдың наурыз айында император Иосиф Франциямен Милан келісімін жасады, осымен Солтүстік Италиядағы соғыс аяқталды. Милан мен Мантуяны Австрияға беру шартымен француз және испан әскерлері барлық жабдықтарымен елдеріне қайтарылды; олардың көп бөлігі Оңтүстік Францияға жіберілді, онда шілде айында Тулон портына жасалған одақтастардың шабуылын жеңуге көмектесті. Сәуір айында Иосиф испан билігіндегі Неаполь патшалығын басып алды, осылайша Австрия екі ғасырдан бері алғаш рет Италиядағы үстем күшке айналды. 19 ғасырда Италия біріккеннен кейін Пьетро Микка жаңа итальян мемлекетіне деген патриотизм мен адалдықтың символына айналды. Ол 1938 жылғы «Пьетро Микка» фильмінің басты кейіпкері болды. Оның қайтыс болуының 300 жылдығы 2006 жылы тойланды, осы оқиғаға арналған көптеген зерттеулер жарияланды, соның ішінде «Le Aquile e i Gigli; Una storia mai scritta». 2004 жылы Витторио Венето алаңындағы жер асты паркингін салу кезінде 18 ғасырдың басына жататын 22 қаңқа табылды. 2019 жылы жарияланған зерттеу нәтижесінде бұл қаңқалардың 1706 жылғы қоршау кезінде қаза тапқандарға тиесілі екені анықталды.