Маренго шайқасы: Наполеонның Италиядағы жеңісі

Кіріспе

Екінші коалиция соғысының бөлігі (1800)

Маренго шайқасы 1800 жылғы 14 маусымда Италияның Пьемонт аймағындағы Алессандрия қаласының жанында, бірінші консул Наполеон Бонапарт басқаратын француз әскері мен австриялық әскерлер арасында болды. Күннің соңына қарай француздар генерал Михаэль фон Меластың күтпеген шабуылын тойтарды, австриялықтарды Италиядан ығыстырып, Бонапарттың саяси беделін нығайтты. Бонапарт 1800 жылғы сәуірдің ортасында Генуяға қарай жылжудағы австриялық әскерге таң қалды, мамырдың ортасында әскерін Альп таулары арқылы жылдам жеткізіп, 2 маусымда Миланға келді. По өзенін кесіп өтіп, Меластың байланыс жолын үзіп, 9 маусымда Монтебеллода фельдмаршал лейтенант (FML) Петр Карл Отт фон Баторкезді жеңгеннен кейін француздар Алессандрияда жиналған австриялық армияға жақындады. Жергілікті екі агенттің алдауына ілігіп, Бонапарт солтүстік және оңтүстікке ірі күштерді жіберді, бірақ австриялықтар 14 маусымда генерал Луи Александр Бертье басқаратын француз армиясына қарсы күтпеген шабуыл жасады. Бастапқыда олардың Фонтаноне ағысы арқылы Маренго ауылының жанындағы екі шабуылы тойтарылды, және генерал Жан Ланнес француз оң флангын нығайтты. Бонапарт жағдайды түсініп, сағат 11:00-де дивизия генералы Луи Десаиктің жасағын қайта шақыруға бұйрық берді, сондай-ақ өз резервін алға жылжытты. Австриялықтардың сол жағында Отттың колоннасы Кастель-Чериолоны басып алды, ал оның алдыңғы қарулы күштері Ланнестің флангына шабуыл жасау үшін оңтүстікке жылжыды. Мелас негізгі шабуылды қайта бастады, австриялықтар француздың орталық бөлігін бұзды. 14:30-ға қарай француздар шегініп, австриялық драгундары Маренго шаруашылығын басып алды. 1800 жылғы мамырдың ортасында Бонапарт өзінің Резервтік армиясымен (ресми түрде Луи Александр Бертье басқарды) өткелдер ашылғанға дейін Солтүстік Италиядағы Меластың байланыс жолына қауіп төндірді. Француз армиясы 2 маусымда Миланды басып алды, содан кейін Павия, Пьяченца және Страделла, Ломбардия қалаларын басып алып, По өзенінің оң жағалауымен Австрияның негізгі жабдықтау жолын кесті. Бонапарт Меластың Генуяны қоршауымен айналысуы, генерал Андре Массена басқаратын Генуя, австриялықтардың оның шабуылына жауап беруіне кедергі келтіреді деп үміттенеді. Алайда, Генуя 4 маусымда берілді, французға қарсы операциялар үшін көптеген австриялықтарды босатып алды. Бонапарт Оттың Алессандриядан қашып кетуге мүмкіндігі жоқ екенін білді, бірақ Меластың орналасқан жері туралы ешқандай ақпараты болмады. Шпионмен кездескеннен кейін және австриялық генерал қашып кетуге тырысуы мүмкін деп қорқып, Бонапарт әскерін кең желіге жайып жіберді, Луи Десаикті дивизия генералы Жан Буде дивизиясымен (6000 адам) Нови Лигуреге, ал дивизия генералы Жан Франсуа Корну де Ла Пуайпты (3500 адам) По өзенінің екінші жағалауына солтүстікке жіберді. Солтүстікке қарай, Верчеллиден Маджоре көліне дейін Антуан де Бетенкур мен Жозеф Шабран дивизиялары орналасты, ал Пьяченцаның солтүстігіне қарай Жан Томас Гийом Лорж дивизиясы орналасты. Жабдықтар мен формалар жақсартылып, жаңартылды. Форма қарапайым болғанымен, былғары шлем мен кіші калибрлі мылтықтар енгізілді, бірақ 1800 жылға қарай майдан әскерлеріне көп жетпеді. Жабдықтарды стандарттауға тырысты, бірақ көптеген бөлімшелер түрлі мылтықтар мен қылыштарды қолданды. Мелас өзінің әскерін үш корпусқа бөліп, Бормидаға қарсы, Алессандрияның алдында орналастырды. Солтүстікте Отт Фридрих Генрих фон Готтесхаймнің алғы шебіне, сондай-ақ Джозеф фон Шелленберг пен Людвиг фон Фогельсанг дивизияларына қолбасшылық етті. Оңтүстікте фельдмаршал лейтенант Андреас О'Райли фон Балинлу дивизиясы орналасты. Мелас өзі Карл Иосиф Хадик фон Футак, Конрад Валентин фон Каим, Фердинанд Иоганн фон Морцин және Антон фон Элсниц дивизияларымен орталықты бақылауға алды. 1799 жылы Италиядағы 36000 француз әскері 1795 жылдың соңындағы жағдайға ұқсас, қиын жағдайда болды. Барлық түрдегі жабдықтау жеткіліксіз болды, тәртіп бұзылып, дезертирлердің саны көбейді, және бірнеше жағдайда азық-түлік іздеу үшін бүкіл бөлімдер артқа шегінді. Тірі қалғандардың жауынгерлік қабілеті шектеулі болады. Францияда Резервтік армияны құруда Бонапарттың алғашқы қадамы - әскерлерді тұрақты азық-түлікпен және лайықты формамен қамтамасыз ету үшін жабдықтау жүйесін қайта құру болды. Көптеген республикалық науқандарда пайдаланған жаяу әскер мен артиллериядағы үлкен басымдықтың болмауына байланысты, Бонапарттың резервінің негізгі бөлігі 30000 адамнан тұрды, олардың көп бөлігі Батавия Республикасынан шыққан және Вильдеңдегі бүліктерді басу үшін Гийом Мари Анн Брюн басқаруымен қолданылған. Қосымша тәжірибелі әскерлер бұрынғы Англия армиясының қалдықтарынан келді. Жаңа әскери доктрина шабуылға, жылдамдыққа және сызықтық атыстан гөрі найзаға басымдық берді. Австрия армиясының алдында Маренгоның оңтүстігінде және оның ішінде Виктордың корпусы (Жак Антуан де Шамбарлак де Лаубеспин және Гаспар Амеде Гарданн дивизиялары) орналасты, сол жағынан Франсуа Этьен де Келлерманның кавалериясымен, ал солтүстік-шығысқа қарай Ланнестің корпусы (Франсуа Ватрен дивизиясы, Майнони бригадасы) және екі кавалерия бригадасымен қолдау көрсетілді. Кастель-Чериолоның шығысына Жан Шарль Монньенің дивизиясы, резервтік гвардиямен орналасты. Виктор австриялық шабуылдың күшін көтеретін болды.

The Battle of Marengo was fought on 14 June 1800 between French forces under the First Consul Napoleon Bonaparte and Austrian forces near the city of Alessandria, in Piedmont, Italy. Near the end of the day, the French overcame General Michael von Melas' surprise attack, drove the Austrians out of Italy and consolidated Bonaparte's political position in Paris as First Consul of France in the wake of his coup d'état the previous November. Surprised by the Austrian advance toward Genoa in mid April 1800, Bonaparte hastily led his army over the Alps in mid May and reached Milan on 2 June. After cutting Melas's line of communications by crossing the river Po and defeating Feldmarschallleutnant (FML) Peter Karl Ott von Bátorkéz at Montebello on 9 June, the French closed in on the Austrian Army, which had massed in Alessandria. Deceived by a local double agent, Bonaparte dispatched large forces to the north and the south, but the Austrians launched a surprise attack on 14 June against the main French army, under General Louis Alexandre Berthier. Initially, their two assaults across the Fontanone stream near Marengo village were repelled, and General Jean Lannes reinforced the French right. Bonaparte realized the true position and issued orders at 11:00 am to recall the detachment under Général de Division (GdD) Louis Desaix while he moved his reserve forward. On the Austrian left, Ott's column had taken Castel Ceriolo, and its advance guard moved south to attack Lannes' flank. Melas renewed the main assault, and the Austrians broke the central French position. By 2:30 pm, the French were withdrawing, and Austrian dragoons seized the Marengo farm. with his Army of the Reserve (officially commanded by Louis Alexandre Berthier) in mid May 1800 almost before the passes were open, Bonaparte (who crossed on a mule) had threatened Melas' lines of communications in northern Italy. The French army then seized Milan on 2 June, followed by Pavia, Piacenza and Stradella, Lombardy, cutting the main Austrian supply route eastward along the south bank of the Po. Bonaparte hoped that Melas' preoccupation with the Siege of Genoa, held by Gen. André Masséna, would prevent the Austrians from responding to his offensive. However, Genoa surrendered on 4 June, freeing a large number of Austrians for operations against the French. Bonaparte knew that Ott had no way out from Alessandria, but he had no idea of Melas' position. Following his meeting with the spy and fearing that the Austrian general might try to escape, Bonaparte spread his army out in a wide net by sending Louis Desaix with Divisional General Jean Boudet's division (6,000 men) south to Novi Ligure and Divisional General Jean François Cornu de La Poype (3,500 men) north on the other bank of the Po. Further north, from Vercelli to Lake Maggiore, were stationed the divisions of Antoine de Béthencourt and Joseph Chabran and, further to the rear, north of Piacenza, Jean Thomas Guillaume Lorge's division. Equipment and uniforms were improved and updated. Although a simpler uniform, with a leather helmet and smaller caliber muskets, was introduced, little had reached the field armies by 1800. Efforts were made to standardize equipment, but many units used a variety of musket and saber patterns. Melas split his army into three corps facing the Bormida, in front of Alessandria. In the north Ott commanded Friedrich Heinrich von Gottesheim's advance guard plus Joseph von Schellenberg and Ludwig von Vogelsang's divisions. In the south was Feldmarschallleutnant Andreas O'Reilly von Ballinlough's division. Melas himself took control of the center, with the divisions of Karl Joseph Hadik von Futak, Konrad Valentin von Kaim, Ferdinand Johann von Morzin and Anton von Elsnitz. In 1799 the 36,000 French troops in Italy were in a desperate state similar to that at the end of 1795. Supplies of all sorts were inadequate, discipline was breaking down, desertion was increasing and, on a few occasions, whole formations marched to the rear in search of food. The
survivors would be of limited combat value. In establishing the Army of the Reserve in France, Bonaparte's first move was to overhaul the supply system to provide the troops with regular food and decent uniforms. Lacking the large superiority in infantry and artillery enjoyed in many
Republican campaigns, the core of Bonaparte's reserve was 30,000 men, mostly from the Batavian Republic, who had been used under Guillaume Marie Anne Brune to crush the rebellion in the Vendée. Additional veteran troops came from the remains of the former Army of England. The new military doctrine emphasised the offensive, mobility and the bayonet over linear firepower. In front of the Austrian army were stationed, in and to the south of Marengo, the corps of Victor (Jacques Antoine de Chambarlhac de Laubespin and Gaspard Amédée Gardanne's divisions), supported on the left by François Étienne de Kellermann's cavalry and, further to the northeast, by the corps of Lannes (François Watrin's division, Mainoni's brigade) together with two cavalry brigades. To the east of Castel Ceriolo took position Jean Charles Monnier's division, supported by the Guard, which formed the reserve. Victor was the one who would bear the brunt of the Austrian attack.

Австриялық шабуыл

Австрия әскерлері Александриядан шығысқа қарай Бормида өзенінің екі көпірі арқылы өзеннің тар бұрылысына қарай жылжыды (өзеннің басқа жерлерінен кесіп өту қиын болды). Австрия штабының нашар жұмысы шабуылдың жылдамдамауына себеп болды және бүкіл әскер тар көпір басы арқылы өтуге мәжбүр болды. Қозғалыс таңғы сағат 6-да басталды, алғашқы оқтар шамамен сағат 8-де атылды, бірақ шабуыл толыққанды сағат 9-ға дейін дамыған жоқ. Австрияның сол жағында 7500 сарбаз, FML Петер Отт басшылығымен, француз позицияларының солтүстігіндегі Кастель-Сериоло ауылына жол ашылғанша күтіп отырды. Бұл әрекет француздың оң жағын қоршауға алу немесе Миланмен француз байланысын үзу мақсатымен жасалды. Гарданның әскері жақсы қарсылық көрсетіп, австриялықтардың орналасуын ұзақ уақыт тоқтатты. Гардан дивизиясы шаршаған соң, Виктор оны Фонтанонеден артыққа тартып алып, екінші дивизиясын GdD Чамбарлакқа тапсырды (осы офицер көп ұзамай батылдығын жоғалтып, қашып кетті). Француздар Маренго ауылы мен Фонтаноне бағытын шамамен түске дейін ұстады, екі жағы да қауіпті жағдайда болды. Біріншіден, сағат 8-де Мелас ФМЛ Карл Йозеф Хадик фон Футак дивизиясын (төрт батальон) Виктордың қорғанысына жіберді, олар Фримонттың алдыңғы қадам батареясымен қолдау көрсетілді. Мелас сондай-ақ бірқатар тактикалық қателіктер жасады, генерал-майор (GM) Нимпчтың 2300 гусардан және екі артиллерия батареясынан тұратын бригадасын Бормида көпірі арқылы генерал Луи Габриэль Суше корпусын тоқтату үшін жіберді, олар шамамен сағат 9-да Акви Термеден Алессандрияға оңтүстіктен жақындап келе жатқаны туралы қате хабарланды. Бұл австриялық сол қанаттың өтуін кешіктіргеннен басқа, 30 шақырым қашықтықта болғандықтан Нимпч бригадасы шайқасқа қатыспайтынын білдірді.

Австрияның Фонтаноне өзенінен өтуі

12:30-ға қарай Ланнес өзінің қалған күштерін Готтесхаймға қарсы тұру үшін жаңа пішінде орналастырды, ал Каим тағы бір шабуыл жасады, бірақ бұл жолы Виктордың қанаттарына. Лауфбрюке (кішкентай көпір) Фонтаноне арқылы салынып, резервтік артиллериямен нығайтылды. Генерал-майор Кристоф фон Латтерманның гранадерлері Оливье Маку Риво де ла Раффинеренің Маренго ауылын қорғап тұрған екі демибригадасымен шайқасу үшін өтті, ал Беллегард пен Фримонттың төрт эскадрильясы Уотринды бөліп алды. Риво ауылды қайта басып алғанмен, О’Райли сағат 14:00-ге дейін Стортильонеді жаулап алды, ал солтүстікте Отт Готтесхаймға көмек үшін генерал-фельдмаршал Джозеф фон Шелленбергтің колоннасын жіберуге дайындалды. Фонтаноне көпіріне бақылау орнатылғаннан кейін Пилаттидің кавалериясы өтті, бірақ олар тағы да Келлерманнан шабуылға ұшырап, жеңіліске ұшырады. Алайда Виктор өз позицияларын ұстай алмады және оңтүстік-шығысқа қарай, мұрт ағаштары арасында жүзім лозаларының белдеуіне шегінді, Ланнес оның қимылын қайталады. Маренго шаруашылығындағы гарнизон тасталып, шамамен 14:30-да Мелас оларды тұтқындау үшін екі кавалериялық эскадрильяны жетекке алды. Австриялық әскерлер Фонтаноне арқылы өтіп бара жатқанда, олардың артиллериясы жүзімдіктегі француз жаяу әскерін бомбалады. Шелленбергтің ілгерілеуін одан әрі кешіктіру үшін Бонапарт өзінің негізгі гвардиялық батальонын және артиллериясын қолданды, олар колоннаны айналып өту үшін жылды. Австриялық драгундарды генерал де Бригад Шампоның қалған кавалериясының (Жоахим Мураттың басқаруымен) көмегімен ығыстырғаннан кейін, олар колоннаның алдыңғы қатарына шабуыл жасады. Сағат 16:00 шамасында 15 минуттық атысқаннан кейін гвардия Фримонттың кавалериясынан күтпеген шабуылға ұшырап, жойылды. Австриялық сол жақта Отт француздық күштерге қарсы күшті қысым көрсетуге асықпады, өйткені генерал де Бригад Жан Ривоның француз кавалериясының шағын бригадасы солтүстікке қарай орналасқан еді.

Француздар қарсы шабуыл жасады

Десекс, Бонапарттың оңтүстікке қарай жіберген күштерін басқарып, шабуылын жеделдетіп, Каскина Гроссаның солтүстігіндегі шағын жол торабына жетті (Сан-Джулианодан батысқа қарай 3 км). Француздар жаңа күштерді Сан-Джулианоның алдына жылдам жеткізіп, орналастырды, ал австриялықтар шабуылға көтерілуге кешікті. Будет және 9ème Légère (9-шы жеңіл жаяу әскер полкі) тез арада жүзімдіктің басты белдеуінен шығуға көшіріліп, Сен-Жулиен колоннасының алғы шебін кенеттен шабуылдады. Австриялық жаяу әскер жолдың оңтүстік жағына орналасқанда, 9ème Légère 30 минут бойы Desaix позициясына қарай жүйелі түрде шегінді. Ол солтүстікке GdB Louis Charles de Guénand бригадасын орналастырды, ал қалған француз армиясының көп бөлігі (Monnier және Lannes) солтүстікте жиналды. Австриялықтар жолдың солтүстік жағында үш артиллериялық батареяны, оларды драгун полкі қолдап орналастырды. Мурат пен Келлерман дереу Лихтенштейн драгундарына шабуыл жасады, олар жауап беруге кешігіп, оларды жеңіске жеткізді. GM Карл Филиппи фон Вайденфельд басқаратын екінші гранадерлік бригада және бірқатар үрейленбеген атты әскер Будеттің ілгерілеуін О’Райли атты әскері қайтып келгенше ұстап тұрды, ал Фримонтпен бірге түн құрғанда Маренго ауылының маңында соңғы қорғаныс шебін құрды, бұл австриялық орталықтың Бормида артына қауіпсіз өтуіне мүмкіндік берді. Отт австриялық сол қанатын араластыруға тырыспады және Кастель-Чериоло арқылы шегінуге тырысқанда француз әскерлері орталықтан солтүстік-батысқа қарай жылжуына кедергі келтірді, бірақ Бормида көпір басына қайта оралуға үміттенді. Австриялықтар күштерінің жартысын жоғалтып, Александрияға қайта шегінді. 12 сағаттық шайқаста австриялықтар ауыр шығынға ұшырады: 15 ту, 40 зеңбірек, 8000-ге жуық тұтқынға алынды, 6500 адам қаза тапты немесе жараланды. Француздардың жоғалғандары (өлгендер мен жараланғандар) шамамен 4700 адамды құрады, 900 адам жоғалып немесе тұтқынға алынды, бірақ олар майданды және стратегиялық басымдықты сақтап қалды.

However, Desaix, in charge of the force Bonaparte had detached southwards, had hastened his advance and reached a small road junction north of Cascina Grossa (3 km west of San Giuliano). The French were fast to bring up and deploy the fresh troops in front of San Giuliano, and the Austrians were slow to mount their attack. Boudet and the 9ème Légère (9th Light Infantry Regiment) were quickly moved on to the exit from the main vine belt, where they surprised the head of Saint Julien's column. As the Austrian infantry deployed on the south side of the road, the 9ème Légère conducted a steady withdrawal for 30 minutes back to Desaix's position. There he had placed GdB Louis Charles de Guénand's brigade on the north side while most of the remaining French army (Monnier and Lannes) were forming up north from there. The Austrians deployed three artillery batteries on the north side of the road supported by a dragoon regiment. Murat and Kellermann immediately pounced on the supporting Liechtenstein Dragoons who were too slow to respond and routed them as well. The second grenadier brigade under GM Karl Philippi von Weidenfeld and some unpanicked cavalry delayed Boudet's advance long enough for O’Reilly's cavalry to return, and together with Frimont, they mounted a last defense around Marengo village as night fell, allowing the Austrian centre to reach safety behind the Bormida. Ott with the Austrian left failed to intervene and found his retreat through Castel Ceriolo blocked by French troops advancing northwest from the centre, but managed to fight his way back to the Bormida bridgehead. The Austrians fell back into Alessandria, having lost about half the forces they had committed. The Austrians had lost heavily in the 12 hours of fighting: 15 colours, 40 guns, almost 8,000 taken prisoner, and 6,500 dead or wounded. French casualties (killed and wounded) were on the order of 4,700 and 900 missing or captured, but they retained the battlefield and the strategic initiative.

Салдары

Бонапарт Парижге шұғыл аттануы керек болды, және ертесі күні таңертең Бертьеді австриялық штаб-пәтеріне жасырын сапармен жіберді.

Насихаттау

Шын мәнінде соңғы деммен жеңіске жеткен Маренго Бонапарттың билігі кезінде әскерлік бюллетеньде және үш, көбірек әдемілендірілген "Ресми есептерде" мифке айналды. Оның тікелей бақылауында болған Гвардия және 72-ші жартылай бригада туралы әңгімелер құрастырылды. Осы уақытта Мурат Бертьеге былай деп жазды: "Келлерман туралы сізге әсіресе айтуым керек; ол күшті шабуыл арқылы жағдайды біздің пайдамызға өзгерте алды". 1804 жылы жарық көрген Бертьедің Relation de la bataille de Marengo еңбегі, кері шегіну маневрын ақтауға және оны жоғары стратегиялық есептеу ретінде көрсетуге бағытталған тағы бір тыраныс болды. Бертье Дезек пен Буде дивизияларына өз орналасуын иелену үшін уақыт беру қажеттігін айтады: "Дұшпан генералы бұл маневрді дұрыс түсінбеді және армия толыққанды шегініп жатыр деп ойлады, ал шындығында ол тек қайта бағытталды".

Маренго мұражайы

"Museo della Battaglia di Marengo" Маренго шайқасы мұражайы Александрияның Шпинетта Маренго қаласындағы Виа делла Барботта көшесінде орналасқан. Осы жерде француз және австрия армиялары арасындағы шайқастардың көп бөлігі өтті. Бұл Вилла Делавоның бір бөлігі, ал мұражай саябағы Маренго ауылын қоршап тұр.

Есте сақтау

Наполеон өзінің жеңісі ұмытылмасын үшін, үгіт науқанынан өзге, шайқас орнында пирамида салуды генерал Шаселупаға тапсырды. 1805 жылғы 5 мамырда Маренго алаңында салтанатты шара өтті. Наполеон, императрица Жозефинамен бірге шатыр астына орнатылған таққа отырып, әскери шеруді қадағалады. Содан кейін Шаселупа Наполеонға негізгі тасты табыс етті, онда: «Франция императоры және Италия королі Наполеон, Маренго күнінде қаза болған отанын қорғаушылар рухына» деген жазу ойылған еді. Бұл пирамида, шын мәнінде, Бонапарттың Италиядағы басып алуларын дәріптеуге бағытталған аса ірі жобаның бір бөлігі болды. Маренго алаңы «Жеңістер қаласына» айналуы тиіс еді, оның бульварлары итальяндық шайқастардың құрметіне аталғанда, пирамидаға жиналатын еді. Алайда, 1815 жылы жоба тоқтатылып, тастар шаруаларға қайтарылды. 1801 жылы орнатылған колонна да бұзылып, тек 1922 жылы қайта орнатылды. Сонымен қатар, Наполеонның шайқас кезіндегі сүйікті аты Маренго деп аталды және императорды Аустерлиц шайқасында, Йена-Ауэрштедт шайқасында, Ваграм шайқасында және Ватерлоо шайқасында алып жүрді. Наполеонның құлауынан кейін, Алабама штатының Маренго округіне алғашқыда Наполеоннан қашқандар мен олардың жүзім және зәйтүн шаруашылықтары қоныстанды, бұл округ осы шайқастың құрметіне аталды. Содан бері Канада мен АҚШ-та көптеген елді мекендер Маренго деп аталады (Маренго деп аталған жерлерді қараңыз). Қазіргі таңда Александрия қаласының шетінде шайқасқа арналған мұражай бар. Сондай-ақ, жыл сайын осы оқиғаны еске алу үшін қайта жандандыру шаралары ұйымдастырылады.

Маренго тауығы

Француз тағамы – Маренго тауығы Наполеонның жеңісінің құрметіне аталған.