Кіріспе

1797 жылғы Бірінші коалиция соғысының шайқасы

Риволи шайқасы (14 қаңтар 1797) – Бірінші коалиция соғысы кезінде Венеция Республикасының құрамында болған Риволи ауылы маңында өткен маңызды әскери қақтығыс. Генерал Наполеон Бонапарт басқарған Италия армиясы, Мантуя қамалын жеңілдету үшін төртінші және соңғы рет оңтүстікке қарай жылжыған артиллерия генералы Жозеф Альвинчи басқарған австрия армиясын шешуші түрде жеңді. Риволи шайқасы Наполеонның әскери қолбасшы ретіндегі қабілетін және шеберлігін тағы да көрсетті, ақпан айында Австрияның Мантуяны тапсыруына және Солтүстік Италияның француз билігіне бірігуіне әкелді, нәтижесінде Франция сол жылы Австрияны жеңіп шықты.

Қуаттар

Риволи 1797 жылғы науқанның ұрыс ретін қараңыз.

Кіріспе

Альвинцидің жоспары Гарда көлінің шығысындағы тауларда 28 000 саяқты әскерді бес жеке колоннаға шоғырландырып, Бартеломи Жуберді жеңіп, басып алу болды. Осы арқылы Мантуяның солтүстігіндегі ашық далаға қол жеткізіп, австриялық әскерлердің көптігі Бонапарттың Италия армиясын жеңуге мүмкіндік беретін еді. 12 қаңтарда Альвинци Жубердің 10 000 саяқты әскеріне шабуыл жасады. Бірақ Жубер қарсы тұрып, кейін Луи Александр Бертье оған қосылды. 14 қаңтарда таңғы сағат 2-де Андре Массенаның бөлімшесінен әскер келген Бонапарт, Жубердің Риволидің солтүстігіндегі қолайлы жерде қорғаныс шебін құруына көмектесті. Бұл шайқас Альвинцидің тараған колонналарын шоғырландыру әрекеті мен француз күштерінің келуі арасындағы күрес болмақ.

Шайқас

14 қаңтарда таңертең Альвинци Жобер дивизиясымен шайқасты. Ол оң жақтағы Каприно мен сол жақтағы Сан-Марко шіркеуі арасында үш австриялық колоннаны біріктірді; Франц-Иосиф де Лузиньян бригадасы Монте-Бальдоның солтүстігіне қарай жылжыды; ал Петр Витус фон Квосданович пен Йозеф Филипп Вукассович әскерлері Адидже өзенінің екі жағындағы жолдармен шапқындады. Таң атпай француздар Риволиден Инканалеге қарай қозғалғанда, Жубер австриялықтарға шабуыл жасап, Сан-Марко шіркеуінен ығыстырды. Сағат 9-да Самуэль Коблос пен Антон Липтайдың австриялық бригадалары француз күштеріне Трамбасор биіктіктерінде қарсы шабуыл жасады. Реус-Плауеннің князі Генрих басқаратын тағы бір колонна француздардың оң жақ флангын Риволи шатқалы арқылы айналып өтуге тырысты. Осы уақытта француздың оң флангында Вукассович Адидже өзенінің шығыс жағалауымен төменге жылжып, Остерияға қарсы батареялар орнатты. Оның артиллериясының атысы мен Квосдановичтің қысымы француздарды Остерия ауылынан Риволи үстіртке шығаруға мәжбүр етті. Сағат 11-ге қарай Бонапарттың жағдайы қиын бола бастады: Лузиньянның австриялық колоннасы Риволиден оңтүстікке қарай шегінуін кесіп тастады. Бонапарт шегіну жолын ашу үшін Гарда көлінен жаңа келген Массенаның 18-ші жартылай бригадасына («Батыл») жүгінді. Сол кезде Альвинци Трамбасор биіктіктерінде жеңіске жеткен батальондарын алға жылжытуға шақырды, бірақ олар шайқас пен қиын жерлерден шаршаған еді. 18-ші бригада Лузиньянды тексеруге жіберілген соң, Бонапарттың бар назары Квосдановичке ауды. Ол осы колоннаны жеңу шайқастың кілті екенін түсінді. Алайда француздың резерві өте аз болды және олар көбінесе қолда бар күштермен орындауға мәжбүр болды. Ішкі желілерді және артиллериядағы басымдығын пайдаланып, Бонапарт Жубердің Трамбасор биіктіктерінде австриялықтарға қарсы тұрған қатарларын мүмкіндігінше жұқартты және оларды шатқалдың алдында шоғырландырды. 15 француздық зеңбірегі жиналып, шатқалдан шығып келе жатқан австриялық колоннаға жақыннан оқ жаудырды. Бұл құрылыс австриялық драгундарына бірінші болып тиді, олар бұзылып, өз жаяу әскерлерінің арасынан шапқанда үлкен дүрлік тудырды. Осы сәтте Шарль Леклерк бригадасы колоннаға фронталды шабуыл жасады, ал Жубер Сан-Маркодан қалың фланктік от ашты. Онда Антуан Шарль де Ласалль 22-ші атқыштар полкінің 26 аттысымен шайқасқа араласты. Ласалдің жасағы бүкіл австриялық батальонды тұтқынға алып, 5 жау туын тартып алды. Орталықта шайқас әлі жеңілмеген еді; Жозеф Оцкай Сан-Маркодан қайта шабуыл жасап, Оноре Виал бригадасын кері қайтарды. Бірақ түскі уақытта Жоахим Мурат басқаратын француз кавалериясы Оцкай әскерлерінің флангдарына шабуыл жасады, олар таңертеңгі орнына қайтарылды. Квосданович шатқалды бұра алмағанын түсініп, әскерлеріне артиллерияның жете алмайтын жерге шегінуге бұйрық берді. Темірқазық, Лузиньян Гвийом Брун бригадасымен шайқасқанда, Кастельнуоводан келген Габриэль Рей дивизиясы мен Клод Виктор бригадасы (резерв) келе бастады. Олар Лузиньянның австриялық колоннасын талқандап, 2000-ға жуық адамы қалған күйі батысқа қашты. Француздар 3200 қаза тапқан және жарақат алған, 1000 тұтқынға алынған, ал австриялықтар 4000 қаза тапқан және жарақат алған, сонымен қатар 8000 адамы мен 40 зеңбірегі тұтқынға алынған. Бір дерек бойынша француздың шығыны 5000, ал австриялықтардың шығыны 14000 адамды құрады.

Салдары

Келесі күні Жобер мен Рей Альвинчиді сәтті қуып, оның колонналарын жартылай жойды, қалдықтары шатасумен солтүстікке Адиге алқабына қашты. Риволи шайқасы – Бонапарттың сол кездегі ең үлкен жеңісі болды. Содан кейін ол Джованни ди Провераға назарын аударды. 13 қаңтарда оның корпусы (9 000 адам) Легнанодан солтүстікке өтіп, Жан Серюрье басқаратын француз әскерлерінің қоршауындағы Мантуяны азат ету үшін тікелей бет алды. 15 қаңтар күні түні Провера Дагоберт Зигмунд фон Вурмсерге бірлескен шабуыл жасау туралы хабар жіберді. 16 қаңтарда Вурмсер шабуыл жасағанда, Серюрье оны Мантуяға кері қайтарды. Австриялықтарға Массена (Риволиден жылдам марш жасаған) алдыңғы жағынан, ал Пьер Ожере дивизиясы арт жағынан шабуыл жасады, осылайша олар бүкіл әскерін тапсыруға мәжбүр болды. Солтүстік Италиядағы австрия армиясы жойылды. 2 ақпанда Мантуя 16 000 сарбаздан тұратын гарнизонымен, 30 000 сарбаздық армиядан қалғанның бәрімен берілді. Әскерлер «соғыс құрметтерімен» шығып, қаруларын тастады. Вурмсерге штабымен және сүйемелдеушілермен бірге бос жүруге рұқсат берілді. Қалғандары бір жыл бойы француздарға қарсы қызмет етуге ант бергеннен кейін Австрияға жіберілді, қамалдан 1500 мылтық табылды. 18 ақпанда Бонапарт 8000 адаммен Римге бет алды, Италияның тағдыры белгісіз болған кезде жасырын жаушылық көрсеткен Папа мемлекеттерімен келісімге келуді көздеді. Бірақ Мантуяның құлауымен австриялықтар Италия жерінен толығымен қуылды, ал Папа Пий VI Толентинода Бонапарт диктат еткен бітімге келісті. Альпі тауларындағы өткелдер қармен жабылды, бірақ Австрия Бонапартпен бейбіт келісімге қол қоюдан әлі де бас тартты. Ол Австрияның орталық аймағына, тіпті Вена қақпаларына дейін соңғы жорығын дайындады.

Мұра

Париждің орталық бөлігіндегі Риволи көшесі осы шайқастың құрметіне аталған.