Жарқыраған құрттар туысы

Кіріспе

Arachnocampa туысы – биолюминесценттік личинка сатысына ие, жарық құрт қоңыздарының личинка сатысына ұқсас тоғыз саңырауқұлақ кенесінің туысы. Arachnocampa түрлері Австралия мен Жаңа Зеландияға ендемик, олар үңгірлерде, қуыстарда немесе орманның қорғалған жерлерінде мекендейді. Бұрынғы синонимі – "Bolitiphila", яғни "саңырауқұлақты жақсы көретін" есімді болған. 1924 жылы атауы Arachnocampa деп өзгертілді, яғни "өрікші тор құрты" деген мағынаны білдіреді, себебі личинкалар жемтіктерін ұстау үшін жабысқақ жібек жіптермен іліп алады. Arachnocampa туысы Keroplatidae тұқымдасына жатады.

Ортақ белгілері

Арахнокампа түрлерінің жұмыртқа, дернәсіл, қуыршақ және ересек даму сатыларынан тұратын толық метаморфозы бар. Жеке дарақтар өмірінің көп бөлігін дернәсіл ретінде өткізеді. Бұл жәндіздер дернәсіл кезінде шамамен 6 айдан 12 айға дейін өмір сүреді, бұл қол жетімді азыққа байланысты. Жұмыртқадан шыққан дернәсілдің ұзындығы 3–5 мм шамасында болады, ал кейін 3 см-ге дейін өседі. Дернәсіл үңгірдің төбесінен жібек ұя салады, содан кейін ұяның маңынан 30–40 см-ге дейін созылған, сілекей тамшылары бар 70-ке дейін жібек жіп (тұрақ) іледі. Дернәсілдер желден қорғалған жерде ғана өмір сүре алады, себебі жел олардың жіптерін араластырып жіберуі мүмкін, сондықтан үңгірлер, жартастардың асты және тығыз жаңбырлы ормандар оларға қолайлы. Кейбір түрлерде жібек жіптеріндегі сілекей тамшылары улы болып келеді, бұл тұзақтың жемтікті жылдам бағындыру қабілетін арттырады. Дернәсілдің жарқырауы жемтікті өзіне тартады. Дернәсілдермен жабылған үңгірдің төбесі түнде көк жұлдызды аспанға ұқсайды. Аш дернәсіл, жаңа жегенінен гөрі, жарқырап шығады. Жемтіге кіретін жануарларға шыбықтар, көбелектер, құрғақтар, масалар, мольдар, тіпті кішкентай бұқақтар мен мыңжалдылар жатады. Тұраққа түскен жемтікті дернәсіл (секундына шамамен 2 мм жылдамдықпен) тартып алып, оны жейді. Арахнокампаның жемі қысқа болған кезде дернәсілдер басқа дернәсілдерді, қуыршақтарды немесе ересек жәндіздерді жеу арқылы каннибализмді көрсете алады. Жарқырау – люциферин (субстрат), люцифераза (люциферинге әсер ететін фермент), аденозин трифосфаты (энергия молекуласы) және оттегі қатысатын химиялық реакцияның нәтижесі. Бұл реакция ішектегі Малпиги түтікшелері деп аталатын өзгертілген экскреторлық органдарда жүзеге асады. Дернәсілдің денесі жұмсақ, ал бас капсуласы қатты. Дернәсіл бас капсуласынан үлкейген кезде, терісін шешеді. Бұл оның өмірінде төрт рет болады. Дернәсіл сатысының соңында ол үңгірдің төбесінен төңкеріліп ілінген қуыршаққа айналады. Қуыршақ сатысы шамамен 1-2 аптаға созылады және ол үзіліс-үзіліс жарқырайды. Еркек қуыршақтар шығуға бірнеше күн бұрын жарқырауын тоқтатады, ал аналық қуыршақтың жарқырауы күшейеді. Аналықтың жарқырауы жұптасу үшін серікті тартуға арналған деп саналады, ал еркектер оның шығуына дейін күтіп отыруы мүмкін. Екі жыныстың да ересектері тамақтана алмайды және қысқа ғана өмір сүреді. Олар жарқырайды, бірақ тек үзіліс-үзіліс. Олардың жалғыз мақсаты – жұптасу және аналықтың жұмыртқа салуы. Ересек жәндіздер нашар ұшады, сондықтан көбінесе бір жерде қалып, жарқырау құрттарының колониясын құрады. Аналық 40-50 жұмыртқадан тұратын топтамаларға бөліп, барлығы 130-ға жуық жұмыртқа салады және жұмыртқа салғаннан кейін көп ұзамай өледі. Жұмыртқалар шамамен 20 күннен кейін қақ шығады және цикл қайталанады. Дернәсілдер жарыққа және қозғалысқа сезімтал, егер олар немесе олардың тұрақтарына тиіс болса, ұяларына қайтып, жарқырауын тоқтатады. Көбінесе олардың көптеген жыртқыштары жоқ. Олардың ең үлкен қаупі – адамның араласуы.

Arachnocampa species have holometabolous metamorphosis with eggs, larvae, pupae, and adults. Individuals spend most of their lives as larvae. These flies live from about 6 through 12 months as larvae, depending on food availability. A larva is only about 3–5 mm long when it emerges from its egg, and can grow up to about 3 cm long. The larva spins a nest out of silk on the ceiling of the cave and then hangs down as many as 70 threads of silk (called snares) from around the nest, each up to 30 or 40 cm long and holding droplets of mucus. The larvae can only live in a place out of the wind, to stop their lines being tangled, hence caves, overhangs or deep rainforest. In some species, the droplets of mucus on the silk threads are poisonous, enhancing the trap's ability to subdue prey quickly. A larva's glow attracts prey into its threads. The roof of a cave covered with larva can look remarkably like a blue starry sky at night. A hungry larva glows brighter than one that has just eaten Prey include midges, mayflies, caddisflies, mosquitos, moths, and even small snails or millipedes. When a prey animal is caught by a snare, its larva pulls it up (at up to about 2 mm a second) and feeds on the prey. When Arachnocampa prey are scarce, larvae may show cannibalism, eating other larvae, pupae or adult flies. The glow is the result of a chemical reaction that involves luciferin, the substrate; luciferase, the enzyme that acts upon luciferin; adenosine triphosphate, the energy molecule; and oxygen. It occurs in modified excretory organs known as Malpighian tubules in the abdomen. The body of the larva is soft while the head capsule is hard. When it outgrows the head capsule it moults, shedding its skin. This happens four times throughout its life. At the end of the larva stage, it becomes a pupa, hanging down from the roof of the cave. The pupa stage lasts about 1 or 2 weeks and it glows intermittently. The male stops glowing a few days before emerging, the female's glow increases. The glow from the female is believed to be to attract a mate, and males may be waiting there when she emerges. The adults of both sexes cannot feed and live only a short time. They glow, but only intermittently. Their sole purpose is to mate, and for the female to lay eggs. Adult insects are poor fliers and so will often remain in the same area, building a colony of glowworms. The female lays a total of about 130 eggs, in clumps of 40 or 50, and dies soon after laying. The eggs hatch after about 20 days and the cycle repeats. The larvae are sensitive to light and disturbance and will retreat into their nests and stop glowing if they or their snares are touched. Generally they have few predators. Their greatest danger is from human interference.