Кіріспе

Инкрустацияланған мәрмәрдің күрделі геометриялық үлгісі Cosmatesque немесе Cosmati - бұл Орта ғасырлық Италияның, әсіресе Рим мен оның айналасындағы сәулет өнерінің типтік геометриялық сәндік инкрустациялық тас жұмыстарының стилі. Ол көбінесе шіркеу едендерін безендіру үшін, сонымен қатар шіркеу қабырғаларын, амплитудаларды және епископтың тақтарын безендіру үшін пайдаланылды. Атауы Cosmati-ден алынған, бұл Римдегі қолөнершілердің жетекші отбасылық шеберханасы, олар осындай геометриялық мәрмәр әшекейлерді жасады. Бұл стиль Еуропаға тарады, онда ол ең беделді шіркеулерде қолданылды; мысалы, Вестминстер аббатшылығының бас құрбандық шалыны Косматеске мәрмәр еденмен безендірілген.

Сипаттамасы мен ерте тарихы

Косматикалық стиль өзінің атауын XII - XIII ғасырларда Римде гүлденген және мозаика өнерімен айналысқан Космати отбасынан алады. Косматидің жұмысы ерекше, өйткені ол мәрмәрмен үйлесімде шыны мозаикадан тұрады. Кейде ақ мәрмәрден жасалған есіктердің, монастырлардың фриздері мен бағаналардың бедерлеріне, сондай-ақ зират ескерткіштеріне орнатылған. Ол тағы да порфир немесе мәрмәрден жасалған панельдерді, амвоналарды, епископтық орындықтарды, экрандарды және т.б. қоршайды немесе өзі панель ретінде қолданылады. Түсі өте жарқын, алтын тесералар еркін пайдаланылады. Римде Италияның басқа жерлеріне қарағанда жиірек кездесетін болса да, оны тек Римде ғана қолданбайды. Басқа орындармен қатар, ол Палермодағы Каппелла Палатинада кездеседі. Оның оңтүстік Сицилия өнерімен қандай байланысы бар екені әлі анықталмаған. ХІІ ғасырдағы Римдегі Косматилер осы стильдің епонимді шеберлері болса да, олар өнерді алғаш дамытқан сияқты емес. Монте-Кассинодағы (10661071) бенедиктиндік аббатхананың тас төсеміне ұқсас стильді байқауға болады, ол Константинополден келген жұмысшыларды қолдана отырып салынған, сондықтан геометриялық стиль Византияның еден мозаикасына қатты әсер еткен болуы мүмкін. Алайда, техника ерекше, өйткені Cosmati едендері әртүрлі пішіндер мен өлшемдердегі тастан жасалады, бұл модельдер бірдей өлшемді және пішінді кішкентай бірліктерден жасалған opus tessellatum мозаикасынан мүлдем өзгеше. Космати суретшілері қолданған тас көбінесе құтқарылған материал болды (сағ. upcycling) ежелгі римдік ғимараттардың қираған жерінен алынған, үлкен дөңгелектер Рим бағаналарының мұқият кесілген қималары болып табылады. Католик энциклопедиясында айтылғандай, осы сәнді мозаика стилін "Еуропаның сәндік өнеріне 12 ғасырда Римнен оңтүстік-шығысқа қарай 60 шақырым қашықтықта орналасқан Анагни деген шағын төбелі қаладан шыққан Лауренций [сонымен қатар "Лоренцо Космати" деп те аталатын] деген мармаршы енгізді. Лаврентий өзінің шеберлігін грек шеберлерінен үйреніп, біршама уақыт олардың жұмыс әдісін ұстанды, бірақ мансабының басында өзіндік стильді дамытты. Өзін Византиялық дәстүрлер мен әсерлерден босатып, Лоранций стилі сәндік сәулет мозаикасына айналды, ол қарапайым немесе оюлы мәрмәр беттермен бірге қолданылған түсті және дизайнын күшті етті. "Ереже бойынша, ол өзінің фондары үшін ақ немесе ашық түсті мәрмәрлерді қолданды; оларды түстелген және алтын шыны тезереден жасалған мозаика ленталарымен қоршап, қара мәрмәр, порфир немесе серпентиннен жасалған квадраттар, параллелограммалар және шеңберлермен қаптады. Ол бұл арлекинадтарды мәрмәрден жасалған қалыптар, оюлар және жалпақ жолақтармен бір-бірінен бөліп, мозаикамен одан әрі байытты. Оның ең алғашқы жазылған жұмысы 1190 жылы Фабиеридегі шіркеу үшін орындалды, ал ең көне үлгісі Римдегі Ара Коэли шіркеуінде көрінеді. Ол хат пен ізгі хабардың амбонасынан, креслодан, экраннан және асфальттен тұрады. "Оның көп жұмысына оның ұлы Якоб көмектесті, ол мүсінші және мозаикашы ғана емес, сонымен қатар қабілетті сәулетші болды, бұл туралы оның Сивита Кастеллана соборында жасаған сәулетшілдік өзгерістері дәлелдейді, бұл Ренессанстың алдын ала көрінісі. Бұл кәсіпке оның отбасы мүшелері де араласты, олардың барлығы төрт ұрпақтан бері осы кәсіпті қолға алып келеді. Өз өнерінде беделге ие болғандардың есімдері келесі генеалогиялық эпитомда аталады: Лоранций (11401210); Якоб (11651234); Лука (12211240); Якоб (12131293); Деодат (12251294); Иоганн (12311303). Алайда, 12 ғасырдағы крестоносцы кезеңіндегі тік бас құрбандық үстелінің панелі Иерусалимдегі Киелі қабір шіркеуінде қайтадан табылды, ол 1187 жылға дейін крестоносцының билігі астында болды (содан кейін 13 ғасырда кейде).

Терминология

Косматикалық шығармалар "Опус Александринум" деп те аталады. Бұл терминнің анықтамасы және оның opus sectile арасындағы айырмашылық біршама өзгеше. Кейбіреулер opus alexandrinum-ды әдеттегі үлкен үлгілерге, әсіресе едендерге, кішкентай бөлшектер арқылы түстелген үлгілерде дөңгелектермен және жолақтармен толтырылған ақ гильошь үлгілерін қолданады. Басқалары төмендегі Spoleto (оң жақ) суреттегідей, үлкен бөлшектерді қоса алғанда, кез-келген геометриялық дизайнды қамтиды, ал opus sectile сонымен қатар сол техникада жасалған бейнелі дизайндарды қамтиды. Opus alexandrinum - бұл opus sectile-дің басқа түрі, онда тек бірнеше түстер қолданылады, мысалы, ақ және қара, немесе қызыл түстегі қара жасыл немесе керісінше. Бұл термин, әсіресе, геометриялық мозаика түрін белгілеу үшін қолданылады, ол ортағасырлық рим шіркеулерінің және тіпті Ренессанс дәуірінде, мысалы, Сикстин шіркеуінің және Станза-делла-Сегнатураның асфалтінде көп қолданылған мәрмәрдің үлкен плиталарымен бірге кездеседі.

Римдегі мысалдар

Римдегі косматикалық стильде безендірілген шіркеулер арасында ең танымалдары - Трастевередегі Санта-Мария, Сент-Джон Латеран, Сан-Лоренцо-франьо-ле-Мура, Сан-Саба, Сан-Паоло-франьо-ле-Мура, Аракоэлидегі Санта-Мария, Космединдегі Санта-Мария, Санта-Мария-Маджоре, Сан-Кризогоно, Сан-Клементе, Иерусалимдегі Санта-Кроче және Сикстин капелласы және Ватикандағы Станца-делла-Сегнатура. Римнен тыс жерлерде Тиволи, Субиако, Анагни, Ферентино, Террачина және Таркинияда ғажайып косматикалық туындылар бар. Сондай-ақ, Космати Civita Castellana соборына инновациялық безендіру жасады.