Кіріспе
Орхидеялар туысы. Микротис туысы, көбінесе пиязды орхидеялар немесе мигнонет орхидеялары деп аталады, орхидеялар тұқымдасына (Orchidaceae) жататын шамамен 20 түрді қамтитын туыс. Пиязды орхидеялар – өсімдіктің тамырында бір жапырағы болатын жер бетінде өсетін шөптесін өсімдіктер. Олар Prasophyllum туысына жататын орхидеяларға ұқсас, себебі оларда пиязға ұқсас жапырақтары болады. Гүлдері кішкентай, бірақ көбінесе иісті және оларды тозаңдандыратын жәндіктерге тартымды. Олар Азия, Австралия және Тынық мұхитының кейбір аралдарында кеңінен таралған.
the mollusc genus
Microtis, commonly known as onion orchids or mignonette orchids is a genus of about 20 species of plants in the orchid family, Orchidaceae. Onion orchids are terrestrial herbs with a single leaf at the base of the plant. They are similar to orchids in the genus Prasophyllum in that they have an onion like leaf. The flowers are small but often scented and attractive to their insect pollinators. They are widespread in Asia, Australia and some Pacific islands.
Сипаттама
Микротис тұқымдасына жататын орхидеялар – бірнеше көзге көрінбейтін, жіңішке тамырлары бар және жұмыртқа пішіндес немесе дерлік шар тәрізді түбіршекті, жер бетінде өсетін, көп жылдық, жапырақтары түсетін, симподиалды шөптер. Түбірше көп жағдайда ұзын, тамыр тәрізді столонның ұшында екі түбірше жасайды. Өсімдіктің тамыр бөлігінде бір сызықты, цилиндр пішіндес, пияз тәрізді жапырақ болады. Жапырағы Prasophyllum тұқымдасына жақын, бірақ толығымен жасыл (Prasophyllum тұқымдасында әдетте тамыр бөлігі қызыл түсті) және зақымданғанда мөлдір шырыш бөледі. Гүлшоғыры – гүлдейтін сабақта спираль бойынша орналасқан, бірнешеден көпке дейін жасыл, кері бұрылған гүлдері бар рацема. Әр гүлдің тамырында кішкентай гүлқалқаншасы бар қысқа сабағы болады. Кең арқалық жапырақшасы ұшы сүйір, төменгі жағы ойыс және бағананың үстінде көлденең қалқанша құрайды. Бүйірлік жапырақшалар арқалық жапырақшаға ұқсас, бірақ одан әлдеқайда тар. Гүлшоғыр жапырақшалары жапырақшалардан кішкентай, жұқа және арқалық жапырақшаның астында немесе төмен орналасқан. Орхидеялардағыдай, бір гүлшоғыр жапырақшасы орталық лабеллюмге айқайып өзгереді. Лабеллюм жұмыртқа пішіндес немесе сопақ, жұмыртқалыққа ілініп тұрады немесе оған қарай иілген. Гүлдің жыныс мүшелері жарты цилиндр пішіндес бағанаға біріккен. Гүлдеу мерзімі түрдің өсетін климаттық аймағына байланысты, ал гүлденгеннен кейін пайда болатын жеміс – 500-ге дейін тұқымды қамтитын, етсіз, ашылатын қапшық.
Таксономия және атау беру
Микротис туысы алғаш рет 1810 жылы Роберт Браун тарапынан ресми түрде сипатталды және оның сипаттамасы Prodromus Florae Novae Hollandiae басылымында жарияланды. Браун сол кезде бес түрді сипаттады (M. parviflora, M. rara, M. media, M. alba және M. pulchella), бірақ типтік түрін белгілемеді. Микротис атауы ежелгі грек сөздері микрос (μικρός) – "кішкентай" және ous, genitive ōtos (οὖς, genitive ὠτός) – "құлақ" сөздерінен шыққан, ол гүлдің тірегіндегі құлақ сияқты кішкентай мүшелерге сілтеме жасайды.
Автогамия
Автогамия бірнеше пияз орхидеяларында байқалды. Кейбір жағдайларда тозаң түйіршіктері жұмыршаға түсіп, өсіп шығады, ал басқаларында, соның ішінде M. parvifolia-ның кейбір популяцияларында, гүлдер өзара тозаңданбаса, жұмырша жоғары өсіп, pollinia-ға тиеді, нәтижесінде тұқым әрқашан түзіледі. Epipactis porrifolia Sw. (1800) және кейінірек авторлар осы атауды қолданды, бірақ қазір бұл Microtis media деп танылады. Гүлдердің кішкентай өлшемі және гербарийлік үлгілерде кепкен кезде олардың түсінің өзгеруі одан әрі шатасуға әкелді. Microtis alba R. Br. (1810) – ақ мигнонет орхидеясы (Оңтүстік-Батыс Австралия)
Microtis alboviridis R. J. Bates (2008) – иісті мигнонет орхидеясы (Оңтүстік-Батыс Австралия)
Microtis angusii D. L. Jones (1996) – Мона Вейл пияз орхидеясы (Жаңа Оңтүстік Уэльс)
Microtis arenaria Lindl. (1840) – ойысты пияз орхидеясы (Оңтүстік-Шығыс Австралия)
Microtis atrata Lindl. (1840) – батпақты мигнонет орхидеясы (Оңтүстік Австралия)
Microtis brownii Rchb. f. (1871) – тәтті мигнонет орхидеясы (Оңтүстік-Батыс Австралия)
Microtis cupularis (D. L. Jones & G. Brockman) A. P. Br. (2005) – тостаған мигнонет орхидеясы (Оңтүстік-Батыс Австралия)
Microtis eremaea R. J. Bates (1996) – жіңішке мигнонет орхидеясы (Оңтүстік-Батыс Австралия)
Microtis eremicola (R. J. Bates) D. L. Jones & M. A. Clem. (1996) – шөл мигнонет орхидеясы (Оңтүстік-Батыс Австралия)
Microtis familiaris R. J. Bates (1990) – жағажай мигнонет орхидеясы (Оңтүстік-Батыс Австралия)
Microtis globula R. J. Bates (1984) – шар тәрізді мигнонет орхидеясы (Оңтүстік-Батыс Австралия)
Microtis gracilenta R. J. Bates (2015) (Оңтүстік Австралия)
Microtis graniticola R. J. Bates (1984) – граниттік мигнонет орхидеясы (Оңтүстік-Батыс Австралия)
Microtis media R. Br. (1810) (Оңтүстік-Батыс Австралия)
Microtis media subsp. densiflora (Benth.) R. J. Bates (1990) – тығыз мигнонет орхидеясы (Оңтүстік-Батыс Австралия)
Microtis media subsp. R. Br. media – жалпы мигнонет орхидеясы (Оңтүстік-Батыс Австралия)
Microtis oblonga R. S. Rogers (1923) – сопақ пияз орхидеясы (Оңтүстік-Шығыс Австралия)
Microtis oligantha L. B. Moore (1968) – кішкентай пияз орхидеясы (Жаңа Зеландия)
Microtis orbicularis R. S. Rogers (1907) – дөңгелек мигнонет орхидеясы (Оңтүстік Австралия)
Microtis parviflora R. Br. (1810) – жіңішке пияз орхидеясы (Австралияның барлық штаттары)
Microtis pulchella R. Br. (1810) – әдемі мигнонет орхидеясы (Оңтүстік-Батыс Австралия)
Microtis quadrata (R. J. Bates) D. L. Jones & M. A. Clem. (1996) – Оңтүстік жағалау мигнонет орхидеясы (Оңтүстік-Батыс Австралия)
Microtis rara R. Br., Prodr. (1810) – иісті пияз орхидеясы (Австралияның барлық штаттары)
Microtis unifolia (G. Forst.) Rchb. f. (1871) – жалпы пияз орхидеясы (Қытай, Жапония, Филиппин, Индонезия, Австралия, Жаңа Зеландияда кең таралған)
Microtis alboviridis R. J. Bates (2008) – scented mignonette orchid (SW Australia)
Microtis angusii D. L. Jones (1996) – Mona Vale onion orchid (New South Wales)
Microtis arenaria Lindl. (1840) – notched onion orchid (south east Australia)
Microtis atrata Lindl. (1840) – swamp mignonette orchid (southern Australia)
Microtis brownii Rchb. f. (1871) – sweet mignonette orchid (SW Australia)
Microtis cupularis (D. L. Jones & G. Brockman) A. P. Br. (2005) – cupped mignonette orchid (SW Australia)
Microtis eremaea R. J. Bates (1996) – slender mignonette orchid (SW Australia)
Microtis eremicola (R. J. Bates) D. L. Jones & M. A. Clem. (1996) – desert mignonette orchid (SW Australia)
Microtis familiaris R. J. Bates (1990) – coastal mignonette orchid (SW Australia)
Microtis globula R. J. Bates (1984) – globular mignonette orchid (SW Australia)
Microtis gracilenta R. J. Bates (2015) (South Australia)
Microtis graniticola R. J. Bates, (1984) – globular mignonette orchid (SW Australia)
Microtis media R. Br. (1810) (SW Australia)
Microtis media subsp. densiflora (Benth.) R. J. Bates, (1990) – dense mignonette orchid (SW Australia)
Microtis media subsp. R. Br. media – common mignonette orchid (SW Australia)
Microtis oblonga R. S. Rogers (1923) – sweet onion orchid (SE Australia)
Microtis oligantha L. B. Moore, (1968) – small onion orchid (New Zealand)
Microtis orbicularis R. S. Rogers (1907) – dark mignonette orchid (southern Australia)
Microtis parviflora R. Br. (1810) – slender onion orchid (all Australian states)
Microtis pulchella R. Br. (1810) – beautiful mignonette orchid (SW Australia)
Microtis quadrata (R. J. Bates) D. L. Jones & M. A. Clem. (1996) – south coast mignonette orchid (SW Australia)
Microtis rara R. Br., Prodr. (1810) – scented onion orchid (all Australian states)
Microtis unifolia (G. Forst.) Rchb. f. (1871) – common onion orchid (widespread from China, Japan, Philippines, Indonesia, Australia, New Zealand)
Бағбандықта қолдану
Микротистердің көпшілігін өсіру өте оңай, және олар өздігінен басқа горшоктарға таралады. Пияз гүлді орхидеялар көбінесе Мельбурн маңындағы бақшаларда желмен келген тұқымдардан өседі.