Кіріспе
Қытай философы және аудармашысы Му Цонсан (; 19091995) - қытайлық философ және аудармашы. Ол Шандоң провинциясында дүниеге келген және Пекин университетінде білім алған. 1949 жылы Тайваньға, кейін Гонконгқа көшіп барып, өмірінің қалған бөлігінде Қытайдан тыс жерде тұрды. Оның ойлауына Іммануил Кант қатты әсер етті, оның үш сынын ол ағылшын тілінен қытай тіліне аударды, ең алдымен Тиантай буддалық философия. Өмірінің соңғы 40 жылында Моу "Неодаоист", конфуций және будда философиясының тарихын жазды (жалпы алғанда алты том), бұл 1985 жылы шыққан "Суммум бонум" атты еңбегінде аяқталған, онда ол Кант жүйесіндегі проблемаларды конфуцийдік философия арқылы қайта қарастырып, Тиантай буддизмінен алынған ұғымдар жиынтығымен түзетуге тырысады. Қытай Халық Республикасында Му өзінің мәдени дәстүрлілігі және демократияны дәстүрлі қытай құндылығы ретінде қорғауымен ерекше танымал.
Mou Zongsan (; 1909–1995) was a Chinese philosopher and translator. He was born in Shandong province and graduated from Peking University. In 1949 he moved to Taiwan and later to Hong Kong, and he remained outside of mainland China for the rest of his life. His thought was heavily influenced by Immanuel Kant, whose three Critiques he translated from English, possibly first, into Chinese, and above all by Tiantai Buddhist philosophy. Over the last 40 years of his life, Mou wrote histories of "Neo Daoist," Confucian, and Buddhist philosophy (totaling six volumes) a group of constructive philosophic treatises, culminating in his 1985 work, On the Summum Bonum , in which he attempts to rectify the problems in Kant's system through a Confucian based philosophy reworked with a set of concepts appropriated from Tiantai Buddhism. In the People's Republic of China, Mou is especially famous for his cultural traditionalism and his defense of democracy as a traditional Chinese value.
Өмірбаян
Моу Зонгсан Шандоңның Цисиа қаласында қонақүй иесінің отбасында дүниеге келген. Пекин университетінде колледжге дайындық курстарын (1927) және бакалавриат курстарын (1929) оқыды. Сол уақытта ол Шиоң Шилидің ізбасары болды, ол "Жаңа сана туралы" трактаттың авторы болды және көп ұзамай Қытайдың ең танымал философы болды, бірақ Моу оны өзінен кейін қалдырды. 1933 жылы бітіргеннен кейін Му бүкіл елде орта мектеп мұғалімі және түрлі университеттерде оқытушы болып жұмыс істеді. 1949 жылы ол Тайваньға ұлтшыл үкіметпен бірге барды. Тунхай университетінде оның студенті Ту Вейминг болды. 1960 жылы Гонконгқа көшіп барып, Гонконгтағы New Asia College-де (қазіргі Гонконгтың Қытай университетінің бөлігі) қызмет атқарады және New Asia Middle School-ді құруға көмектеседі. Өмірінің соңғы 20 жылында Моу белгілі бір интеллектуалды тұлға болды. Ол Гонконг университетінде, Ұлттық Тайвань университеті мен Ұлттық Тайвань университетінде конфуцийшіл, буддашыл, даошыл және кантиан философиясы бойынша жиі дәріс берді. Ол 1995 жылы Тайбэйде қайтыс болды, Тайвань мен Гонконгтағы жоғары академиялық лауазымдарда ондаған шәкірт қалдырды.
Шығармалары
Моудың толық шығармалары шамамен 60 жыл ішінде жазылған 30 томнан астам жинақты қамтиды. Діни зерттеулер мен философия бағдарламаларында көбінесе оның соңғы 30 жылдағы шығармашылығына назар аударылады. Бұларды қытай философиясының тарихы және философиялық трактаттарға бөлуге болады.
Философия тарихы
Физикалық табиғат және болжамды ақыл-ойы 才性與玄理 (1963). Бұл Муның "Нео-Даоизм" немесе "шуаньсуэ 玄學" туралы негізгі трактаты. Бұл Вэй Цзинь (220-420 жж.) династиясының интеллектуалдық дамуын талдау, ол кейінгі қытай философиясының көп бөлігінің күн тәртібін белгіледі және Буддизм философиясының дамуын болжады, кейіннен Му Соң Мин конфуциандығының негізгі желісінің негізі ретінде түсінді. Ақыл-ойдың субстанциясы және Адам табиғатының субстанциясы 心体與性體 (19681969). Бұл Моудың ең көп оқылған кітабы, батыста да ең танымал. Бұл - Сун (960-1279) және Мин (1368-1644) династияларындағы конфуциандықтың үш томдық тарихы, батыста бұл дінді көбінесе "неоконфуциандық" деп атайды. Бұл неоконфуцийшілдік ойды әдеттегі екі бөлімге бөлуді "негізгі мектеп" (lixue 理學), Чэнь Чжу мектебінің Чэнь И, Чэнь Хао және Чжу Си және "ой мектебінің" (心學) немесе Лу Сяншань және Ван Янмин бейнелеген 心學 деп атайды. Моу үшінші ұрпақты анықтайды, оның негізгі тұлғалары Ху Хун (Ху Вуфенг) және Лю Цзонгчжоу (Лю Джишань) болып табылады, бұл классикалық дана Менцийдің негізгі хабарын жақсы жеткізеді. Муның "Лу Сяньшаннан Лю Цзишанға дейін" (從陸象山到劉山) (1979) атты кітабы осы кітаптың төртінші томы ретінде қарастырылады. Будда табиғаты және Пражна 佛性與般若 (1977). Бұл Моудың буддалық философияны екі томдық етіп қарастырған негізгі еңбегі. Бұл Буддизмнің ең дамыған түрі ретінде Хуаян мектебінің әдеттегі қытайлық танылуын бұзады және Тяньтайн мектебін бірінші орынға қояды. Моу Конфуцийшілдіктің беделді Хонг Лю желісін түсіну үшін Тиантайдың ең жақсы тұжырымдамалары бар деп есептейді.
Философиялық трактаттар
Интеллектуалдық интуиция және қытай философиясы 智的直覺與中國哲學 (1971). Бұл трактатта Му Канттың "интеллектуалдық интуиция" идеясын қытай философиясына қолданады, ол адамның осындай санаға ие бола алатындығын растайды деп санайды. Ол буддалық философияның конфуцийшіл мақсаттар үшін пайдалы екендігіне зор қызығушылық танытады. Бұл кітап көбінесе "Феномен және өз бетінше зат" кітабының алғашқы нұсқасы ретінде қарастырылады. "Феномен және өз бетінше зат" 現象與物自身 (1975). Бұл Моудың Кант және будда метафизикасынан үлгі алған "екі деңгейлі онтология" туралы әйгілі ілімін дамытады. "Summum Bonum" (圓善論) туралы трактат (1985). Бұл Муның соңғы үлкен еңбегі. Моу бұл кітабының соңғысы болуын ойламаған, бірақ ғалымдар оны әдетте оның ойлауының түпкілікті түйіні деп қарастырады. Ол Тянтайдың онтологиялық тұжырымдамаларын Канттың ең жоғары игілік немесе summum bonum проблемасына конфуцийлік шешім табу үшін шабыт ретінде пайдалануға тырысады. Онда Мюдің Менций туралы түсініктемесі бар тарау және қазіргі конфуцийшілдерге даосизм мен будда философиясының орны туралы толықтай бағалау бар.
Му мен Кант
Мұғалімі Сюнь Шилидің ізімен Мо Цонсан моральдық метафизиканы түсіндіруге және ақтауға тырысты. Моральдық метафизика онтология мен моральдың өзара байланысын, яғни барлық заттардың, соның ішінде адамның өзіндік моральдық құндылығын білдіреді. Моу философиясы Канттың шектерін көрсетуге тырысады, оның орнына қытай ой-пікірінің Кант моральінен асып түсуі мүмкін жолдарды ұсынады. Муның бірнеше атаулары оның Кантпен қарым-қатынасын тікелей көрсетеді Интеллектуалдық интуиция және қытай философиясы, құбылыс және нәрсе өзінде және кемелді игілік туралы трактат өз философиясын Кант терминдерінде білдіру туралы шешімінде көрініс тапқан міндеттеме. Мысалы, Му философиясы Канттың автономия, интеллектуалдық интуиция және өз бетінше зат туралы түсініктерін мұра етеді, дегенмен конфуциандық Муға осы түсініктерді өзгертуге ықпал етеді. Кант терминдерін қолданудың себебі белгісіз, бірақ кейбір ғалымдар Муның белгілі бір терминологияларды қолдануы Шығыс пен Батыс арасындағы диалогты жеңілдетуге бағытталған деп санайды. Мұның Менций мен Кантты салыстырғанына назар аударып, ол қытайлық және батыс философияларының үйлесімділігін көрсетеді. Моу философиясы Канттың сын философиясының сын және трансформациясы ретінде дамыды. Моу қытай ой-пікірінің және Кант философиясының үйлесімділігіне сенеді, өйткені екеуін де Жол қолдайды, бұл жерде Жол негізінен шындық және әртүрлі философиялар оның әртүрлі аспектілерін көрсетеді. Моу Канттың талдауын Канттың "Таза ақыл-ойының сын" шығармасына негіздеген. Интеллектуалдық интуиция және қытай философиясы (zhi de zhexue yu zhongguo zhexue) 智的直覺與中國哲學 (1971) атты трактатында Му Хайдеггердің философиясы туралы ойлануын ғана емес (және "Быту және уақыт" кітабының екі тарауын аударған), сонымен қатар Хайдеггердің моральдық метафизикасымен негізгі онтологиясын сынға алды. Шын мәнінде, Му Гейдеггердің әсерін тіпті оның ертедегі негізгі еңбегінде де ала алады. Моудың "Неоконфуциандықтың үш түрі" туралы пікірі Хайдеггердің "үш онтологиялық айырмашылығынан" шықты, ол Моуға Макс Мюллердің еңбектерінен таныстырылды. Моу Зонгсан белгілі бір дәрежеде Хайдеггердің Кант түсіндіруімен келіседі. Моу Кант категорияларының трансценденттік анықталуын түсінудің екі қабатты құрылымын енгізеді: логикалық түсіну қабатты және онтологиялық түсіну қабатты. Му Канттың "объективтілік - бұл субъективтілік" деген тезисін "онтикалық ұғым" емес, "онтологиялық ұғым" деп санайды. Ол Хайдеггердің трансценденттік схематизмді талдауымен келіседі, бұл объективтену мағынасы объектінің пайда болуына мүмкіндік беретін субъективті көкжиекті болмысқа енгізеді. Моу феноменальдық әлемнің онтологиясын "қосылған онтология" деп атайды (zhi de cunyoulun). Мо Канттың адам баласы заттың өзіндік интуитивті білімін шығара алмайды деген мәлімдемесін жоққа шығарады. Ол Гайдеггердің Кант трансценденттік айырмашылығының "субъективті" сипатын растауын қабылдайды, оны Кантбухтан үйреніп алады: Заттың өзі мен көрініс ұғымы арасындағы айырмашылық объективті емес, тек субъективті. Заттың өзі - бұл басқа емес, сонымен бірге сол объектіге қатысты бейнелеудің басқа аспектісі (респект).
The distinction between the concept of thing in itself and that of appearance is not objective but merely subjective. The thing in itself is not another but another aspect (respectus) of the representation with regard to the same object.