Кіріспе

Киелі Рим империясының шекаралық аймағы (1112–1803)

Баден маркграфтығы (Markgrafschaft Baden) – Киелі Рим империясының тарихи аймағы. Германияның оңтүстік-батысындағы Жоғарғы Рейннің оң жағалауында орналасқан. 1112 жылы маркграфтық мәртебесі берілді және 1535 жылға дейін болды, содан кейін Баден-Дурлах және Баден-Баден маркграфтықтарына бөлінді. Екі бөлік 1771 жылы маркграф Карл Фредерик басшылығымен қайта біріктірілді, тіпті мемлекеттің үш бөлігі Рейхстагта өздерінің жеке орындарын сақтап қалды. 1803 жылы Баден маркграфтығы сайлаушы мәртебесіне көтерілді. 1806 жылы Баден сайлаушылығы аумақтық кеңейтімдер алып, Баденнің Ұлы Герцогтығына айналды. Баден билеушілері Баден әулеті ретінде танымал болды, олар Швабиялық Заринген әулетінің кіші тармағы еді.

Тарих

11 ғасырда Швабия герцогтігінде күшті орталық билік болмады және ол әртүрлі әулеттердің бақылауында болды, олардың ең күштілері Гогенштауфен, Вельф, Габсбургтер және Церенгендер болды. Император Генрих III герцогтық тақты Церенген әулетінен Бертольдқа уәде еткен, бірақ Генрих 1056 жылы қайтыс болғаннан кейін оның жесірі Агнес Пуату Рудольфты Швабия герцогы етіп тағайындады. Бертольд өз құқықтарынан бас тартып, Каринтия герцогтігімен және Италиядағы Верона маркасымен сыйланды. Өзін бекіте алмағандықтан, ол 1077 жылы Инвеститура дауы кезінде Германия королі Генрих IV оны тақтан түсіргеннен кейін екі аймағынан да айырылды. Бертольд Швабиядағы өз жеріне қайтып, келесі жылы қайтыс болды. Дегенмен, Верона маркасының титулын оның үлкен ұлы Герман I сақтап қалды.

Герман II, Герман I-нің ұлы және Бертольд II-нің немересі, бәсекелес Гогенштауфен әулетімен келісімге келді және шамамен 1098 жылы император Генрих IV оған тікелей билік ететін жер берді. Әкесі сияқты Герман II де марка титулын сақтауға ниеттенді. Ол Германияда туып өскендіктен, сол жерде тұруды жөн көрді. Оның таңдаған билігі Баден (қазіргі Баден-Баден) болды, онда оның әкесі Эберштейн-Калв гравинясы Юдит фон Бакнанг-Сулихгауға үйленіп, билік ету құқығын алған еді. Баденде Герман II Хоэнбаден қамалын салдырды. Құрылыс шамамен 1100 жылы басталды, ал 1112 жылы аяқталғанда, ол осы оқиғаны Баден маркасының титулын қабылдап атап өтті.

Өсу

Баден астана болғандықтан, жаңа маркграфты Баден деп те атады. Герман II 1130 жылы қайтыс болғанға дейін маркграф болып қызметін жалғастырды. Оның ұлы мен немересі, Герман III (1130–1160 жылдары билеген) және Герман IV (1160–1190 жылдары билеген) өкімдік ету аумақтарын кеңейтті. Шамамен 1200 жылы осы жерлер алғаш рет бөлінді. Баден-Баден және Баден-Хохберг есімдерімен екі тармақ құрылды. Соңғысы шамамен жүз жылдан кейін үшінші тармақ – Баден-Саузенбергті құру үшін бөлінді. 12- және 13-ғасырларда Баден Хогенштауфендер үйінің адал және тұрақты қолдаушысы болды, тіпті өзінің Зарингендік Швабия туыстарына қарсы да болды. Осы қызметтерінің орнына, оған билігін Оңтүстік-Батыс Германияның барлық аймағына, батысқа Рейн өзені арқылы Эльзасқа, шығысқа Қара Орманның жиектеріне, солтүстікке Мург өзеніне және оңтүстікке Брайсгауға дейін таратуға рұқсат берілді. Баден-Баденнің төртінші маркграфы Герман V, Баден-Баден маркграфы (1190–1243 жылдары билеген) Бекнанг, Дурлах, Штутгарт, Эттлинген және Пфорцхайм қалаларын, сондай-ақ Лихтенталь аббаттығын қоса алғанда бірнеше монастырларды құрды, ол оның ұрпақтарының зират орнына айналды. 1219 жылы ол өзінің билік орталығын Пфорцхаймға көшірді. Ол Заринген және Брауншвейгке деген талаптарынан бас тартуға мәжбүр болды, бірақ Оңтүстік Бадендегі екі аңғардың атымен аталатын Ортанау және Брайсгау графы [князь] атағын алды. Оның ұлы мен немересі Герман VI, Баден маркграфы (1243–1250 жылдары билеген) және Фридрих I, Баден маркграфы (1250–1268 жылдары билеген) Австрия және Штирия герцогтықтарына талапкерлік етті. Австриялықтар оларды қабылдамады, өйткені олар сырттан басқарылғысы келмеді.

Консолидациялау

Бернард I, Баден-Баден маркграфы (1391–1431 жылдары билеген) 1391 жылы барлық сатып алынған жерлерді біріктірді. Белгілі бір даңққа ие әскербасшы болған Бернард, өзінің ізашарларының міндетін жалғастырып, Баден Пфорцхайм және Баден Хохбергті қоса алғанда, бірнеше ауданды бағындырды. 1291 жылдан бері Баден Пфорцхаймның өз маркграфтығы болған, бірақ 1361 жылы мұрагерлері қырылып, Баден-Баден әулетіне қайта қарады. Баден Хохбергтің тағдыры да жақсырақ болған жоқ. 1190 жылы құрылған бұл маркграфтық 1418 жылға дейін сақталды, содан кейін еркек мұрагерсіз жойылды. Бернард ең жақын мұрагер болғандықтан Баден Хохбергке талап етті. Баден-Саузенберг 1503 жылға дейін тәуелсіз маркграфтық ретінде қалып қойды, содан кейін мұрагерлердің болмауы оны Баден-Баден әулетіне қайтарды. Маркграфтықтың консолидациясы 1442 жылы аяқталды. Сол жылы Лахр және Мальберг иеліктерінің жартысы қосылып, екі маңызды аймақ – оңтүстіктегі Брайсгау мен солтүстіктегі Баден-Баден арасында байланыс орнатылды. Кейінгі орта ғасырларда Баден әкімшілік құрылымын, қаржысын және әскерін дамытып, Германияның оңтүстік-батысындағы Киелі Рим империясының ең ірі және күшті мемлекеттерінің біріне айналды, әсіресе Ортанау мен Брайсгаудағы Габсбургтердің иеліктерін алғаннан кейін.

Қиындықтар

1462 жылы Майнц архиепискобын сайлаудағы дау Карл I (1453–1475 жылдары билік құрған) Фридрих I, Палатинат курфюрстісіне қарсы соғысқа түсуіне себеп болды. "Майнц архиепископтарының қақтығысы" деп белгілі болған бұл соғыс қысқа ғана, бірнеше айға созылды, бірақ жеңілген Карл үшін салдары ауыр болды. Ол өзінің бірнеше аумағын Палатинат пен оның одақтастарына беруге мәжбүр болды. Оның ұлы және мұрагері Кристоф I (1475–1515 жылдары билік құрған) бұл аумақтарды қайтарып алды. Ол оларды ұлы Филипп арқылы біріктіруге тырысты, бірақ Франция королі Людовик XII оның күш-жігерін жолынан алды. 1479 жылы Баден маркграфтығының орталығы Хоэнбаден қамалынан Кристоф I салған Баден-Баденнің Жаңа қамалына (Neues Schloss) көшірілді. 1503 жылы Баден-Саузенберг әулеті еркек мұрагерсіз қалды және Кристофтың өзі барлық Баден жерлерін біріктірді. Өмірінің соңында Кристоф маркграфтықты үш ұлының арасында бөлді. 1515 жылы Филипп оның орнын басты, бірақ 1533 жылы баласыз қайтыс болды, ал оның үлесі ағалары Бернард пен Эрнестке тиді. 1535 жылы олар мұраларын қайта бөлісті. Бұл Баден әулетінің екі негізгі тармағын құратын бірнеше бөлістердің біріншісі болды – Баден-Баден және Баден-Дурлах (1565 жылға дейін Баден-Пфорцхайм) – олар 1771 жылға дейін сақталды. Алайда, екі тармақ арасындағы қарым-қатынас бейбіт болған жоқ және үнемі бөліну жағдайды жақсартпады. Реформация кезінде Баден-Баден жетекшілік еткен бірнеше тармақ католиктердің жағында қалды, ал қалғандары Баден-Дурлахпен бірігіп протестанттардың жағына өтті. Отыз жылдық соғыс барлық тармақтардың жағдайын нашарлатты. Олардың көптеген өкілдері басқа елдерге жер аударылды. Баден соғыс кезінде ауыр қасіреттерге ұшырады. 1648 жылғы Вестфалия шарты тармақтарды және олардың шіркеулерін өз жерлеріне қайтарды. Бірте-бірте антагонизм басылды. Францияның "Күн патшасы" Людовик XIV соғыстары кезінде екі маркграфтық француз әскерлері шабуылдады. Баден-Баден маркграфы, "Түрік Людовик" атанған Вильгельм (1677–1707 жылдары билік құрған) басқаратын Киелі Рим империясының күштері Францияға қарсы күресті.

Қайта бірігу

1771 жылы Аугуст Георгий ұлдары болмағандықтан Баден-Баденнің соңғы маркграфы болды. Оның барлық иеліктері алтыншы туысы екі рет алысқан және ең жақын мұрагері – Баден-Дурлах маркграфы Карл Фредерикке (1738–1811 жылдары билеген) өтті. Үшінші және соңғы рет Баден жерлерінің барлығы бір билеушінің билігінде бірікті. Баден ақыры біріккенімен, оның иеліктері Жоғарғы Рейн өзенінің екі жағында да шашыраңқы орналасқан, жалпы ауданы ... 1738 жылы Карл Фредерик маркграф болғанда, ол өзінің иеліктеріндегі кемшіліктерді толтыруды жеке миссиясы деп белгіледі. Оған алғашқы мүмкіндік 1792 жылы Франция мен Австрия арасында Бірінші коалиция соғысы басталғанда келді. Бадендіктер Австрия үшін соғысып, жеңілгеннен кейін Баден қирады. Карл Фредерик өтемақы төлеуге және Рейннің сол жағалауындағы иеліктерін Францияға беруге мәжбүр болды. Ол бірнеше жылдан кейін, Наполеонның қарсыласы ретінде Ресейдің Александр I жағында тағы бір мүмкіндік алды. 1803 жылы патшаның күш-жігерінің нәтижесінде маркграф Констанца князь-епископтығын, Рейн Пфальцының бір бөлігін және бірнеше кішігірім аудандарды алды, соның арқасында сайлаушы-князь мәртебесіне ие болды.