Кіріспе
Чарльз Чилтон Мур (20 желтоқсан 1837 – 7 ақпан 1906) – американдық газет редакторы, атеист және АҚШ-тағы атеизмді насихаттаған алғашқы газеттердің бірі – Blue Grass Blade газетінің редакторы. Дінге сын айтқандығы үшін ол Кентуккидегі ең жек көрілетін адам деп танылды.
Charles Chilton Moore (December 20, 1837 – February 7, 1906) was an American atheist, and the editor of the Blue Grass Blade, one of the United States' first newspapers promoting atheism. Due to his criticisms of religion, he was dubbed Kentucky's Most Hated Man.
Ерте өмір
Мурдың әкесінің әкесі XIX ғасырдағы діни реформатор Бартон В. Стоун болды. Мур әкесінің дәстүрімен уағыздаушы болды, бірақ Киелі кітапқа және оның үйретулеріне күмән келтіре бастады. Ол шіркеуді тастап, деизм мен агностицизм арқылы өтіп, соңында атеист болды. 1884 жылы Кентукки штатының Лексингтон қаласында «Blue Grass Blade» журналын құрды. Қаржылық және заңдық қиындықтарға байланысты, оны үзіліс-үзіліспен ғана жариялай алды. Журналда агностицизм, әйелдердің сайлау құқығы және ішімдікке тыйым салу сияқты көзқарастарды қолдайтын мақалалар жарияланды.
Атеистік белсенділік
Мур дінге және Киелі кітапқа қарсы шыққандықтан түрмеде жаза өтеді. 1899 жылдың ақпанында ол пошта арқылы ұятты әдебиет таратуда айыпталды – бұл федералдық қылмыс. Айыпталып отырған ұятты әдебиет – Мурдың "Блэйд" газеті бетіндегі жергілікті судьямен еркін махаббат тақырыбындағы пікір алмасы болды. Бірақ, осындай тыйым салынған әңгімені жариялаудың өзі оны сотқа жеткізіп, Бірінші түзетуге қатысты тағы бір тарихи үрдіс орнатуға жеткілікті болды. Мур отбасына қаржылық жауапкершілікті жүктегісі келмегендіктен, сотта өзін-өзі қорғауға бел буды. Ол бұл шешіміне кейін өкінді, себебі округтік прокурор қазылар алқасының назарын Мурдың ұятты мазмұнды жіберуінен оның дінсіздігіне және газетіндегі көптеген құдайға қарсы мақалаларына аударды. Мурдың әлсіздігі он екі христианнан тұратын қазылар алқасын өзінің, дінсіз адамның кінәсіз екеніне көндіруге тырысқанда көрінді. Ол ұятты әдебиет таратуда айыпталғанымен, оның құдайға қарсы сөздері қазылар алқасын бес минуттан кейін кінәлі деп үкім шығаруға итермеледі. Ертесі күні судья Мурдың ақшалай айып салмау туралы өтінішін қабылдап, оны Огайо штатының түрмесіне екі жылға кесті. Огайо либералдық қоғамының Мурдың достары оның апелляциясын беруге үлкермес бұрын, ол түрмеге жеткізілді. Огайо либералдық қоғамы және R. C. O. Бенджамин бас редакторы болған "Лексингтон стандарты" афроамерикандық газеті Мурдың босатылуы үшін күресті. Қай топтың күш-жігері сәтті болғаны белгісіз, бірақ Огайоның бұрынғы губернаторы, президент Уильям Маккинли, Мурдың жазасын алты айға қысқартты, жақсы мінез-құлқы үшін бір айдан босатылды. Мур 1899 жылдың шілдесінде түрмеден босатылды. Оның көбінесе түрмеде жазылған автобиографиясы "Тырмысықтардың артында"; 31498 деп аталады.
Ауру және өлім
Мур ұзақ ауырып, 1906 жылғы 7 ақпанда Лексингтон қаласының шетінде орналасқан Квакер-Акр шаруашылығында қайтыс болды. Жаңалықтарда оның жерлеу рәсіміне мыңдаған адам келгені хабарланды. Цинциннати қаласынан келген Ұлттық либералдық партияның президенті Дж. Б. Уилсон, белгілі суфражист Жозефина К. Генри және жақын досы Мозес Кауфман сөз сөйледі. Оның өлім төсегінде дінге қайтуы туралы әңгімелер бірнеше газетте жарияланды, бірақ көптеген газеттер оның әйелі Мурдың өмір бойы сондай қалған күйінде қайтыс болғанын айтты. Оның баспагері Джеймс Эдвард Хьюз «Көк шөптің қайраткері» газетінің жаңғыруын қамтамасыз етті. 1908 жылғы қаңтарда ол 16 беттік журналға айналып, мұқабасында көрнекті және жергілікті атеистердің, ғалымдардың және күмәнданушылардың портреттері мен суреттері жарияланды. Бірақ қаржылық қиындықтарға байланысты 1909 жылғы мамырда бұл журнал мәтіндік форматқа қайта оралды. Келесі желтоқсанда ақша тапшылығы «Блейдті» бастапқы 4 беттік форматына дейін төмендетті. «Blue Grass Blade» журналының соңғы саны 1910 жылғы 21 тамызда шықты. Мур Кентукки штатының Лексингтон қаласына жерленген. Оның қабір тасында: «Маған адал дос ретінде жаз» деп жазылған.
Мұра
Мурдың мұрасы – американдық атеизмнің әкесі екендігінде. Оның "Көк шөпті пышақ" басылымы кеңінен таралып, діндарлар мен дінсіздердің арасында оған танымал атақ әкелді. Ол Киелі кітаптағы көптеген мәселелерге қарсы аргументтерді қолдауға көмектесті, мысалы, Джеймс Ушердің Ескі өсиеттен есептеген 4004 жылғы 23 қазанға дейінгі Жердің жасы туралы геологиялық дәлелдер. Оның сот процестері діни наразылыққа қатысты сөз бостандығы заңнамасында үлгілер орнатуға көмектесті. 1984 жылы, "Көк шөпті пышақ" алғаш рет жарық көргеннен кейін 100 жыл өткен соң, Мадалин Мюррей О’Хейр және басқа атеист белсенділері Мурдың қабіріне "Ібіліс гүлшашегі" лилиясын отырғызды, ол әлі күнге дейін сол жерде тұр. О’Хейрдің "Америкалық атеистер" ұйымы кейіннен оның "Рационалды көзқарас" кітабын және "Төтенше жағдайларда" автобиографиясын 1984 және 1990 жылдары қайта басып шығарды.
Жақында айтылғандар
Кентуккидің ең жек көрінетін адамы: Чарльз Чилтон Мур және «Блюграсс Блейд» – Джон Спаркс жазған өмірбаян, 2009 жылдың жазында жарық көрді. Биология профессоры және атеист ПЗ Майерс Мур туралы өзінің танымал «Pharyngula» блогында 2010 жылдың 4 наурызында айтқан. Хемант Мехта 2011 жылдың 28 сәуірінде өзінің «Достық атеист» блогында Ватсон Хестонның «Рационализм өлмеді» еңбегін пайдаланып, 21-ші ғасырдың басындағы «жаңа атеизм» аса жаңа емес екендігі туралы әңгіме бастады. «Камэльс с Хаммерс» блогының авторы Дэниел Финк 2011 жылдың 20 қыркүйегінде Мур және «Блюграсс Блейд» туралы, ал 28 қыркүйекте Томас Лоусонның «Атеистік ұлт хаттары» жарық көргенін естігеннен кейін тағы да жазды. ПЗ Майерс «Camels with Hammers» блогындағы жазбаны атап өтіп, 2011 жылдың 28 қыркүйегінде «Pharyngula» блогында Мур туралы пікір білдірді. Томас Лоусонның «Атеистік ұлт хаттары: 1903 жылғы Американың дінсіз дауыстары» кітабында Мур және «Блейд» туралы қысқаша өмірбаян келтірілген. Сондай-ақ, «Блейд» оқырмандарының атеист болу себептерін баяндаған хаттар жинағы да бар. Кітап 2011 жылдың 25 қыркүйегінде Amazon.com сайтында электрондық кітап ретінде, ал 2011 жылдың 13 желтоқсанында қағаз кітап түрінде жарық көрді. 2011 жылдың 9 қазанында ПЗ Майерс Томас Лоусонның «Атеистік ұлт хаттарын» оқығаннан кейін Мурдың үлгісімен өзгелерге, неліктен олар атеист екенін жаздыруға шешім қабылдады, дәл сол сияқты «Блюграсс Блейд» 1903 жылдың сәуір айында істегендей.
Letters from an Atheist Nation: Godless Voices of America in 1903, by Thomas Lawson, features a short biography of Moore and the Blade. It also includes a compilation of letters written by Blade readers detailing their reasons for becoming atheists. It was published as an eBook on Amazon. com on September 25, 2011, and in paperback on December 13, 2011. On October 9, 2011, PZ Myers, upon reading Thomas Lawson's Letters from an Atheist Nation, decided to emulate Moore by asking for submissions from his readers as to why they are atheists, just as the Blue Grass Blade did in April 1903.