Кіріспе
Ұлттық түсті адамдардың дамуы қауымдастығының ресми журналы
"Кризис" журналы – Ұлттық түсті адамдардың дамуы қауымдастығының (NAACP) ресми журналы. Ол 1910 жылы В.Е.Б. Дю Бойс (редактор), Освальд Гаррисон Виллард, Дж. Макс Барбер, Чарльз Эдвард Рассел, Келли Миллер, Уильям Стэнли Брейтвейт және Мэри Данлоп Маклин тарапынан құрылған. "Кризис" журналы 1910 жылдан бері үздіксіз басылып келеді және әлемдегі афроамерикалықтарға бағытталған ең көне журнал болып табылады. Бүгінде "Кризис" – "азаматтық құқықтар, тарих, саясат және мәдениет туралы тоқсан сайын жарияланатын журнал, ол оқырмандарын афроамерикалықтар және басқа да түрлі этникалық топтарды мазалап келе жатқан мәселелер туралы білім беруге және оларды ойға салуға ұмтылады".
NAACP-ке мүшелік
NAACP 1908 жылы Иллинойс штатындағы Спрингфилдте болған нәсілдік қақтығыстарға жауап ретінде құрылды, бұл қара қоғамға жасалған әділетсіздіктерге назар аударды. Осы оқиғадан кейін Уильям Валлинг газетте мақала жазып, аудиториясын расизмге қарсы бірігіп күресуге шақырды. Освальд Виллард Валлингтің мақаласына «Шақыру» атты жеке мақаласымен жауап берді, онда барлық азаматтарға, нәсіліне қарамастан, әділдікке арналған ұлттық жиынға қатысуға шақырылды. Шақыруға 60 адам келді, олардың жетісі – Мэри Черч Террелл, Ида Б. Уэллс және В.Е.Б. Дю Буа сияқты қара нәсілді адамдар. Осы жиын және шақыруға қол қою 1909 жылы NAACP құрылуына әкелді. NAACP көбінесе халықтық қор ретінде танылды, өйткені ол «Кризис» журналына жазылуды сату үшін жергілікті қоғамға сүйенді. Бірінші жылы журналдың ай сайынғы таралымы 1000 дананы құрады. Он жыл өткен соң, 1918 жылы, оның 100 мыңнан астам оқырманы болды. Журналдың көлемі де өсті, бастапқыда 20 беттен 68 бетке дейін жетті; сондай-ақ, бағасы да өсті, бір данасы 10 центтен кейін 15 центқа дейін көтерілді. «Кризис» 1910 және 1920 жылдары өте ықпалды болды және Гарлем эпохасының әдеби қозғалысында маңызды рөл атқарды.
Гарлемдік қайта өрлеу дәуіріндегі әдеби және көркемдік әсері
Бастапқыда журнал әдеби шығармаларға қарағанда саяси және жаңалықтарды жариялауға көбірек бағытталған еді, бірақ ол 1920 жылдары, әсіресе 1918 жылдан 1926 жылға дейін Джесси Редмон Фаусет әдеби редактор болып қызмет еткен Гарлем қайта жаңаруының әдеби және өнер қозғалысына күшті әсер етті. Әдебиет негізінен Джесси Фаусеттің кезінде гүлденді. Бүгінде Дю Буа сияқты кеңінен танылмаса да, Фаусеттің әдеби еңбегінің маңызы бірдей. Ақын Лэнгстон Хьюз Фаусетті «Гарлем қайта жаңаруының акушері» деп сипаттады. Хьюз 1940 жылы жарық көрген «The Big Sea» атты автобиографиясында Фаусеттің Гарлемдегі үйіндегі кештер «көп өлеңмен, бірақ ішімдік аз болатын әдеби кештер» болды деп жазды (Хьюз 244). Гарлем қайта жаңаруының ең белгілі жазушыларының көптегені алғаш рет немесе Фаусеттің редакторлық кезінде «Кризис» журналында жарияланғаннан кейін танымал болды, олардың ішінде Хьюз, Каунти Каллен, Артур Хафф Фоссет (Джесси Фаусеттің жартылай інісі), Жан Тумер, Джеймс Уэлдон Джонсон, Клод Маккей, Эффи Ли Ньюсом, Зора Нил Хёрстон, Гвендолин Беннет, Арна Бонтемпс, Чарльз Чеснут, Марита Боннер және Уолтер Уайт бар. Фаусеттің өзінің жазу қызығушылықтарына қарамастан, ол «Кризис» журналында поэзия, проза, әңгімелер, эсселер мен пьесаларды жариялады. Сондай-ақ, 1919-1926 жылдар аралығында Нью-Йорк кеңсесін логистикалық тұрғыдан тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз еткен негізгі күш Фаусет болды. Ол «Кризис» журналынан кеткеннен кейін журналдың әдебиет бөлімінің сапасы мен көлемі төмендеді. Фаусеттің өмірбаяуын жазған Каролин Ведин Сильвандер «Джесси Редмон Фаусет, афроамерикандық жазушы» еңбегінде Фаусет кеткеннен кейін бірнеше ақын Дю Буаның әдебиетке немқұрайды қарағанын, ақындар жарияланбауын сұраған туындыларын басып шығарғанын немесе ескі туындыларын қайта басып шығарғанын сынағанын жазды. Әдебиеттен басқа, өнер «Кризис» журналының жалпы мазмұны мен мақсатында маңызды рөл атқарды. 1926 жылы NAACP-тің Чикагодағы конференциясында сөйлеген «Негр өнерінің критерийлері» атты танымал 1926 жылғы қазан айындағы эссесінде Дю Буа өнер туралы өз пікірін білдірді: «Осылайша, барлық өнер – үгіт және олай болуы керек, пуристердің зарлануына қарамастан. Мен өзімнің жазу арқылы жасаған барлық өнерді қара нәсілділерді сүюге және қуантуға құқықтарын қорғау үшін үгіт ретінде пайдаланғанымды ашық айтамын. Мен өнердің үгіт үшін пайдаланбаса, онда оның маңызы жоқ деп санаймын. Бірақ мен үгіт-насихаттың бір жаққа ғана шектеліп, екінші жағының үнсіз қалғанын қаламаймын». Африка-американдық нәсілді оң жағынан көрсету үшін өнерді пайдалануға тырысқан Дю Буа фотосуретке ерекше мән берді. А.Хелен Киршке «Протест және үгіт» еңбегінде былай деп жазды: «Дю Буа өнердің сөз бостандығының көрінісі екеніне сенді, ал өнер арқылы шындықты білдіріп, әдемі нәрсе жасауға болады. Өнер мен поэзияны, шығармашылық жазу мен фотосуретті қосу арқылы «Кризис» үйге сұлулық сыйлауға мүмкіндік алды» (123). Өнер қазіргі оқиғаларды бейнелеу үшін де қолданылды. Саяси карикатуралар, суреттер және графикалық фотосуреттер Дю Буаның әлеуметтік әділдікке деген қызығушылығымен және афроамерикандықтарға қарсы жасалған қатыгез қылмыстарды көрсетумен үйлеседі.
<blockquote>Thus all art is propaganda and ever must be, despite the wailing of the purists. I stand in utter shamelessness and say that whatever art I have for writing has been used always for propaganda for gaining the right of black folk to love and enjoy. I do not care a damn for any art that is not used for propaganda. But I do care when propaganda is confined to one side while the other is stripped and silent. In pursuing the use of art to positively portray the African American race, Du Bois turned to photography as a favored medium. In Protest and Propaganda, Amy Helene Kirschke wrote: "Du Bois believed that art was in fact the embodiment of freedom of expression and that through art, truth could be expressed, creating something beautiful. Through the inclusion of art and poetry, creative writing, and photography, The Crisis could bring beauty into the home" (123). The arts were also used to capture current events. Political cartoons, illustrations and graphic photographs aligned with Du Bois' strong interest in social justice and in highlighting heinous crimes being committed against African Americans.
Дю Буаның білім берудегі әсері
"Кризис" журналы афроамерикалық колледждердің және афроамерикалық тағылымдардың дамуына маңызды рөл атқарды. Бастапқыда журнал жоғары білімге қызығушылықты арттырып, қара университеттердің қаржылық және әкімшілік тұрғыдан қалай жұмыс істейтінін, сондай-ақ осы колледждердің бастан кешкен қиындықтары туралы хабарлады. Балалар мен білім беру – Дю Бойстің өте қызықтырған екі тақырыбы еді. Оның сол дәуірдегі философиясы афроамерикалық халықтың "талантты он пайызын" элиталық зияткерлік және саяси көшбасшыларға айналу үшін тәрбиелеу, өсіру және оқыту қажеттігіне негізделген. Ол бұл идеяны алғаш рет 1903 жылы жарық көрген "Қара халықтың жаны" атты кітабында ұсынды. Оқырмандар мұны жыл сайынғы балалар мен білім беру туралы санында көре алатын, ол қазан және шілде айларында жарық көрді. Бұл шығарылымдар афроамерикалық жастардың ең үздік өкілдерін көрсету үшін фотосуретке көп сүйенді. 1918 жылы әдеби редактор болғанға дейін "Кризис" журналына мақалалар жазған Фаузет балалар әдебиетіне де қатты қызығушылық танытқандай көрінді және "Браунилер кітабының" мазмұнының көп бөлігін құрады. Бұл журнал 1920 және 1921 жылдары Дю Бойс, "Кризис" журналының бизнес редакторы Август Дилл және Фаузеттің күшімен жарық көрді. "Браунилер кітабы" жыныс, әлеуметтік топ және нәсілдік мінез-құлық пен мақтаныш стандарттарын насихаттауға баса назар аударды, сонымен қатар жас афроамерикалық балаларды шабыттандыру үшін фотосуреттерді пайдаланды. "Браунилер кітабында" мектепте жақсы оқу, өзінің сыртқы түріне мақтана білу және өзінің тарихы туралы білу сияқты тақырыптар жиі кездеседі, сондай-ақ көптеген африкалық халық ертегілері мен басқа да африкалық мәдени мәселелер айтылды. Жарнама да көбінесе білім беру саласына бағытталды, әртүрлі мектептер, оқу орындары, курстар және, әрине, колледждер мен университеттер туралы жарнамалар осы кезеңде әр нөмірде жарияланды және көбінесе мазмұн тізімінен бұрын орналастырылды.
Дю Буаның саяси әсері
Дю Бойс «Дағдарысты» белгілі бір дәрежеде өзінің жеке трибунасы ретінде қарастырды, пікір бөлімінде өз пікірлерін басымдықпен ұсынып отырды. Оның жазбаларындағы негізгі мәселелерге афроамерикалықтардың оң, қадірлі, прогрессивті бейнесін насихаттау; әрекет етуге, әлеуметтік әділдікке шақыру және қараларға қарсы зорлық-зомбылықты тоқтату; сондай-ақ, әсіресе Панафрикалық қозғалысқа қатысты, жақсы халықаралық қатынастарды нығайту кірді. 1910 жылдан 1934 жылға дейінгі барлық нөмірлерде Дю Бойс жазған пікір бөлімі бар (кейін «Пікір» бөлімі «Постскрипт» деп өзгертілді). Дю Бойс басқа да рубрикаларға «Айдың адамы» (әртүрлі салаларда табысқа жеткен афроамерикалық ерлер туралы), «Түс сызығы бойы» (жаңалықтар) және «Көкжиегі» (жаңалықтар шолуы сияқты, афроамерикалықтардың жетістіктерін баяндайтын) рубрикаларын қосты. Дю Бойс басқа басылымдардан келген жаңалықтарды жиі талдап, олардың дұрыс емес екенін көрсетті, сондай-ақ белгілі бір маңызды мәселелерді қадағалады. Редактор ретінде Дю Бойс даулы мәселелер туралы жазудан және фотосуреттерді жариялаудан тартынбады, олардың ішінде линчевание, АҚШ армиясындағы расизм, еңбек және саяси мәселелер (Букер Т. Вашингтон мен Маркус Гарвидің көзқарастары сияқты) бар еді. «Дағдарыс» қара кино өндірісін насихаттау үшін де пайдаланылды. Олардың назар орталығы Чикагодағы Эфиопия өнер театры болды. Театр қара актерлерді оқытуға және олардың мансабын дамытуға, сондай-ақ Чикагоның қара азаматтарына жұмыс беруге мүмкіндік берді. Ол Оңтүстіктен мыңдаған қара нәсілді адамдарды тартты, олар бұл театрды қара қоғамдастығының табысы мен мақтанышының символы деп қарады. «Дағдарыс» беттерінде Дю Бойс пікірлері қаншалықты күшті айтылса да, ол жалғыз автор емес еді. Фаузет әдеби редактор болып жұмыс істеген кезде «Көрінген айна» атты рубриканы жазып, редакциялады, ол негізінен әдебиет пен өнерге арналған шолулар, сондай-ақ басқа да эсселерді қамтыды. «Сыртқы қалта» рубрикасында оқырмандардың хаттары жарияланды. Фаузеттің басты қамқорлығы мен міндеттері сол кездегі әдебиетпен байланысты болғанымен, ол Дю Бойспен білім беру және отбасыларға қатысты сияқты басқа да саяси көзқарастарды бөлісті. Африка мәдениетіне қатысты мәселелер де Дю Бойс пен Фаузеттің екеуін де қызықтырды, олардың шетелге көптеген сапарлары, бірнеше Панафрикалық конгрестер мен конференцияларға қатысуы, сондай-ақ «Дағдарыс» журналының жылдар бойындағы мұқабалары мен басқа да көркем туындыларында Африка тақырыбының көрінуі осыны көрсетеді.
Дю Буадан кейін
Ду Бойстың редактор ретінде бастапқы орны NAACP-тің әлеуметтік реформалар мен нәсілдік теңдіктің либералды бағдарламасына сәйкес келді, бірақ 1930 жылдары Ду Бойс қара сепаратизмінің бір түрін жақтады. Бұл Ду Бойс пен NAACP арасындағы дау-жанжалдарға әкелді, нәтижесінде ол 1934 жылы редакторлық қызметінен кетті. Оның орнына Рой Уилкинс келді. Дегенмен, қаржылық қиындықтар да болды. 1940 жылғы "Таң атқан түнекте" атты естеліктерінде Ду Бойс "1933 жылға дейін баспа саны біртіндеп төмендеп, он мыңнан астам төленген жазылымға дейін жетті" деп жазды. "Кризис" журналы 1910 жылдан бері үздіксіз жарық көріп келеді, бірақ Ду Бойс басқарған жылдары оның басқа жылдарынан гөрі әлдеқайда жақсы танымал. Ду Бойс кеткеннен бері журналдың бас редакторы болып 15 адам қызмет етті. Рой Уилкинс 1949 жылға дейін Ду Бойс орнында қалды, содан кейін NAACP хатшысының міндетін атқарушы болды. Кейін Джеймс В. Айви 1966 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін журналдың редакторы болды. Журнал ағымдағы оқиғалар мен қоғамдық мәселелер туралы жаңалықтар мен пікір мақалаларын жариялауды жалғастырды. Айви зейнеткерлікке шыққаннан кейін редактор болып қызмет еткендер: Генри Ли Мун, Уоррен Марр II, Честер Артур Хиггинс (1917–2000), Мейбелл Уорд, Фред Боуфорд, Гарланд Томпсон, Денис Криттендон, Джентри Троттер, Пол Руфинс, Ида Э. Льюис, Фил Петри және Виктория Валентайн. 1997 жылдан 2003 жылға дейін журнал "Жаңа дағдарыс: мүмкіндіктер мен идеялар журналы" деп аталды, бірақ кейін атауы "Кризис" деп өзгертілді. 2007 жылдың 7 тамызында Джабари Асим сол кездегі баспагер Роджер Уилкинс тарапынан "Кризис" журналының редакторы болып тағайындалды. Асим "Вашингтон пост" газетінен "Кризис" журналына келді, онда ол "Кітап әлемі" бөлімінің редактор орынбасары болды. 2008 жылы "Чикаго Трибьюн" газеті "Кризис" журналын өзінің "50 сүйікті журналының" бірі деп атады: "Ұлттық түсті адамдардың дамуы үшін ұлттық қауымдастығының бұл құрметті басылымы 1910 жылдың қараша айында (NAACP құрылғаннан кейін бір жыл өткен соң) жарық көрген алғашқы санынан бері дамып, жарық көруін жалғастырып келеді." [11]
Жарнама
The Crisis журналында жарияланған жарнамалар афроамерикалық қауымдастықтағы жұмыс орындарын, білім беру және бизнесті көрсетеді. Бұл жарнамалар көбінесе ағымдағы редактордың көзқарасын бейнелейді. Дю Бойс кезеңінде білім беруге қатысты жарнамалар басым болды. Барлық типтегі мектептер, оқу орындары, курстар, колледждер мен университеттер жарнамаланды. Жарнамаланған оқу орындарының ішінде Говард университеті, Фиск университеті, Пэйн колледжі, Шейни мұғалімдерді даярлау мектебі және тағы да басқалары бар еді. Бұл мектептердің ортақ ерекшелігі – олардың барлығы тек афроамерикалық студенттерге арналған. Дю Бойс кезеңінде жұмыс орындарына қатысты жарнамалар да кең таралды. Мұғалімдер, сатушылар, медбикелер, стоматологтар, мемлекеттік қызметкерлер мен стенографтар сияқты жұмыс орындары жарнамаланды. Жарнама агенттеріне де үнемі қажеттілік болды. Тіпті "Кризис" журналының өзіне арналған агенттерді іздеу туралы жарнама жарияланды. Жарнама бөлімінде басқа журналдар мен оқуға арналған кітаптар туралы да хабарламалар болды. Олардың бірі – балаларға арналған "Браунис Бук" журналы. "Браунис Бук" және "Кризис" журналдарына бірге жазылуға арнайы баға ұсынылды. Тағы бір журналы – Locoma Magazine, ол ересектерге арналған, неке, ажырасу, евгеника және бала тууды шектеу сияқты тақырыптарды қамтиды. "Кризис" сонымен қатар барлық афроамерикалықтар үшін міндетті оқу деп есептелетін кітаптарды жарнамалады. Олардың ішінде Дю Бойс авторлығындағы "Қараңғы су: Пәрде ішінен шыққан дауыстар", Эмметт Джей Скотттың "Америкалық негрдің Ұлы соғыстағы ресми тарихы" және Дж. А. Роджерстің кітаптары бар еді. Журнал өсіп, ықпалы арта келе, оқырмандар журналдан сатып ала алатын кітаптардың тізімін қосты, оны "Кризис кітап дүкені" деп атады. Бұл тізімге Лэнгстон Хьюз, Ален Локк, Клод Маккей және басқа да белгілі жазушылардың кітаптары енді. "Кризис" журналында жарияланған көптеген кітаптар мен журналдар афроамерикалықтарды білім берумен қатар, мәдениетті көрсетуге бағытталған. Жарнамалардың ішінде жылжымайтын мүліктер де болды, соның ішінде үй салуға немесе демалысқа баруға арналған жерлер (Орчардвилл, Идлвуд, Плезантвилл және Атлантик-Сити). Бұл афроамерикалықтардың түрлі қалаларға таралуын және олардың қарқынды дамуын көрсетті. "Кризис" журналында музыканы, әншілерді және музыканттарды насихаттауға арналған жарнамалар да болды. Олардың ішінде лирикалық сопрано Клеота Коллинз, концерттік скрипкашы Уэсли И. Говард және жоғары деңгейдегі артистер Invincible Concert Co. жарнамаланды. Патефондық пластинкалар, ән жинақтары және пьесалар туралы да хабарламалар жарияланды. "Кризис" журналының басқа жарнамаларында Букер Т. Вашингтонның бюсті, түрлі-түсті қуыршақтар, шашты өсіруге арналған құралдар (Мадам С. Дж. Уокердің шашқа арналған дайындамалары / Нил патшайымы), перукалар (мода кітабы), тіс пастасы (Др. Уэлтерстің антисептикалық тіс ұнтағы), смокингтер, NAACP мүшелігі, Рождестволық мөрлер (NAACP үшін / туберкулезден қорғау), "Денсаулық жолы" (онкологиялық науқастарға көмек көрсету), кір жуу, афроамерикалық өнерге арналған фотокалендарь, жаназа қызметтері, өмір, денсаулық және жазатайым оқиғалардан сақтандыру туралы ақпараттар болды. Бұл жарнамалардың көпшілігі афроамерикалықтардың, әсіресе әйелдердің сыртқы келбетіне көңіл бөлуге шақыруды көрсетті. Бір жарнамада тіпті: "Адамның әдемі болуы міндетті" делінген.