Кіріспе

Белбеу бұғасы – бағаналардың немесе белбеудің екі ұшын бекітуге арналған құрылғы, онда бір ұшына бекітілген немесе екіншісімен жалғастырылатын элемент болады. Бұл сөз орта ағылшын тіліне ескі француз және латын тілінен келген (латынша "buccula" – қасқырдың баулы, мысалы, шлем үшін). Белбеу бұғалары және басқа да бекіткіштер түрлі белдіктерде қолданылады, оның ішінде цингула, балтеа, балдириктер және кейінірек белбеулерде.

Түрлері

Белбеулердің тарихы кемінде темір ғасырына дейін барып жетеді, ал алтын "үлкен белбеу" Саттон-Худа жерленген заттардың бірі болды. Көбінесе әшекейлік "тілге қалқан" түйреуіштер сол кездегі аңглосаксондықтар үшін әдеттегі зираттық заттар еді, олардың "қалқан" бөлігі күрделі өрнектермен безендіріліп, тек еркектермен байланысты болды. Соня Чадвик Хоукс 1964 жылы қазба жұмыстары кезінде Кенттегі Финглешемдегі VII ғасырлық қабірден табылған мұндай түйреуіштің бірінде екі сүйіспенің арасында тұрған жалаңаш жауынгердің бейнесі бейнеленген. Рамалық стильдегі түйреуіштер ең көне дизайн болып табылады. Рама мен шұңқырлы түйреуіште шұңқыр раманың бір жағына бекітіліп, белбеудегі тесіктен өтеді және раманың қарсы жағына тіреле отырып, киюшіден "алысқа" созылады. Ең көне үлгілерде қарапайым ілмек немесе D пішіндес рама болады (қараңыз: D сақинасы), бірақ 8 ғасырда "қос ілмек" немесе "орталық тірек" түйреуіштері пайда болды. 17 ғасырдан бастап аяқ киімге, бірақ белбеулерге жиі қолданылмайтын, орталық шүкірлері алынып тасталатын өте кішкентай түйреуіштер мен шапшаңдар енгізілді. "Шапшаң" – бұл бекітілген қап немесе пластина, ол түйреуішті белбеуге бекітеді, ал "тісті" немесе "ұшы" – реттелетін бөлік. Пластиналық стильдегі түйреуіштер 19 ғасырдың ортасындағы батыс әскери белбеулерінде жиі кездеседі, олар көбінесе үш ілмекті құлыппен жабдықталады: екі ілмек белбеудің бір жағына, ал үшіншісі екінші жағына бекітіледі. Офицерлерде ұқсас, бірақ күрделірек құлыпты стилі болуы мүмкін, онда екі бір-біріне кірісетін металл бөлігі болады. Іс жүзінде "белбеу пластинасы" термині мұндай құлыптың кез келген жазық, әшекейленген бетіне қатысты. Бұл қазіргі заманғы "батыс стиліндегі" түйреуіштердің дамуынан бұрын, олар белбеудің бір жағына бекітілген шаршылы рамамен және белбеу тесігіне енгізілетін қарапайым ілмекті құлыппен жабдықталған, бірақ түйреуіштің көп бөлігі белбеудің "сыртқы" жағында қалады, әшекейлеу үшін кең бетті ұсынады. Пластиналық түйреуіштің бекітілген рамасы мен оның реттеу шұңқыры арасындағы қашықтық "қозғалыс" деп аталады. Қораптық рамалық түйреуіштер – 20 ғасырдың әскери сүргіш түйреуіші, олар жиі жіпті белбеулерде қолданылады. Қораптық рамалық түйреуіш үш бөліктен тұрады (алдыңғы, артқы және тірек). Реттелетін тұтқындық тірек белбеуге перпендикуляр орналасып, оны сыртқы "қорапқа" басады, ол жіпті толығымен қоршап, белбеудің бір бөлігі бір нәрсеге ілігіп қалған жағдайда кездейсоқ реттелуді азайтады. Белбеуді оңай орнату үшін оның қарсы "тілшесінде" металл ұшы болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін. О-сақина/D-сақиналық түйреуіштер түйреуішті құру үшін бір немесе екі сақинаны пайдаланады. Белбеу сақиналар арқылы өтеді. Бұл өрілген, жіпті және кенепті белбеулермен қолданылады. Шығару/бүйірлік босату түйреуіштері еркек және әйел ұштарын біріктіру арқылы бекітіледі. Олар функционалдырақ және көбінесе сыртқы іс-шаралар үшін қолданылады. Бұрынғы әскери стильдегі түйреуіштер көбінесе сүргішті пайдаланады және мата белбеулермен немесе баулармен қолдануға арналған. Қарапайым сүргіш түйреуіштері тірексіз бір бөліктен тұрады, бау немесе белбеу тізбектей орналасқан ойықтар арқылы өтеді және техникалық тұрғыдан "белбеу сырғанауы" немесе "белбеу жиегі" деп аталуы мүмкін. Техникалық тұрғыдан түйреуіш болмаса да, пластикалық "жақ құлыптары" немесе тіпті қауіпсіздік белбеуінің құлыптары сияқты басқа бекіткіштер де белбеулерде жиі қолданылады және әдетте түйреуіштер деп аталады.

Танымалдылығының өсуі

Әскери жабдықтармен байланысы тығыз болғандықтан, белбеу қысқыштары 19 ғасырдың соңына дейін негізінен еркектерге арналған әшекей болды. 20 ғасырдың басында белбеу қысқыштары шалбардың жоғарғы бөлігі белге қарай жылжуымен бірге сәндік аксессуар ретінде танымал бола бастады. "Батыс стиліндегі" белбеу қысқыштары АҚШ-тағы каубой фильмдері арқылы кеңінен танымал болды және көбінесе родео жарыстарының жеңімпаздарына жүлде медалі немесе кубок ретінде табыс етіледі. Бұл дәстүр кейіннен Батыс штаттарының төзімділік жүгірісі және тағы бірнеше ультрамарафондар тарапынан қабылданды. "Батыс стиліндегі" белбеу қысқыштарының үлкен, тегіс беті оларды әшекей немесе зергерлік бұйымдардың танымал түріне айналдырды. Декоративтік "қысқыш жиынтығына" металл қысқыш, қысқышқа жақын орналасқан бір немесе бірнеше үйлесімді тізбектер және белбеудің қарама-қарсы "тілшесі" үшін металл ұш жатуы мүмкін. "Белбеу пластиналары" – бұл қарапайым қысқыштарға арналған сәндік қаптамалар немесе белбеуге тігілген басқа да сәндік бөлшектер болуы мүмкін, бұл "кончо" (испан тілінен "қабық" деген мағынада) сияқты. Скауттарда белгілі бір іс-шараларға қатысқандығы үшін немесе оларды аяқтағандығы үшін декоративтік белбеу тізбектері сыйлық ретінде беріледі.