Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тондеро – Перудің солтүстік жағалау аймағында (Пиура–Ламбайке) пайда болған би және гитарада орындалатын ырғақ.
Tondero is a dance and guitar rhythm from Peru that developed in the country's northern coastal region (Piura–Lambayeque).
Тондеро мен кумананның географиялық шығу тегі
Тондеро – Перу биі және ырғағы, Перудің солтүстік жағалауында, Пьюра, Сечура және Ламбайек аймақтарының "юңгалары" деп аталатын Сьерра тауларының шығыс аңғарларында пайда болған. Ең ежелгі нұсқасы – шамамен Пьюра аймағының орталығында орналасқан Моропон провинциясынан, таулы аймақтан төмен және жағалаудан ішке қарай жатқан жерлерден шыққан.
The Tondero is a Peruvian dance and rhythm born in the north coast adjacent to the eastern valleys of the Sierra or "yungas" of Piura, Sechura and Lambayeque. The oldest version is from the Morropón Province, approximately the center of Piura's region, below the highlands and inland from the coast.
Тондероның сипаттамасы мен құрамы
Классикалық нұсқада бас әнші, шағын хор, екі криолло стиліндегі гитарашы (біреуі тундете немесе тондеро бас партиясын орындайды); "Перу каджон" (қазір Латын Америкасының коммерциялық ырғақтарында қолданылады), қазіргі заманғы фламенко және эволюциялық джаз, және/немесе перулік қасықтармен ойнаушылар болады. Оған пальма жапырақтары немесе кептірілген және жалпаққан қымыз құмыраларынан жасалған афро-перуандық чеко аспабы да қосылуы мүмкін. Бұл музыканы керней және барабан тобы да орындайды.
The classical version consists of a principal singer, a small chorus, two Criollo style guitar players (one picking up the tundete or tondero bass line); the "Peruvian cajon" (now used in Latin American commercial rhythms), modern flamenco and evolutionary jazz, and/or Peruvian spoon players. It may be accompanied by palms or an Afro Peruvian instrument made of dried and flattened pumpkins called checo. It is also played by trumpet and drum bands.
Құрамы
Ол үш бөліктен тұрады: 1) глоза 2) дульсе және 3) фуга. Глоза – тондероның кіріспе және лирикалық ақпараттық бөлігі. Ол трагикалық мелодиялық баллада түріндегі ән айтумен сипатталады, оны тристе немесе куманана (ермектік стиль) деп атайды, онда негізгі дауыс бастапқы ритм үстінен естіледі. Кіріспе аяқталған сайын ритм жеделдейді; кахон, қасық және қол соғу арқылы орындалатын жылдам "репике" "Голпе де Тьерра" деп те аталады. Дульсе, яғни тәтті бөлім – бұл басты әншінің қайталауы мен аралық бөлігі, көбінесе ритмдік айналымнан кейін хормен бірге орындалады, ол басты әншінің өнерлеуіне араласады. Фуга, яғни қашқыш бөлім – бұл соңғы бөлім. Ол өте жылдам және құмарлықпен орындалады.
It is composed of three parts: 1) glosa 2) dulce and 3) fuga. The glosa is the entrance and lyrical informative part of a tondero. It is characterized by a tragic melodic ballad type of singing called triste or cumanana (picaresque way) whereby the principal voice is heard over the base line initial rhythm. The rhythm is accelerated as the introduction ends; the fast paced "repique" done by the cajons, spoons and hand claps is also called the "Golpe de Tierra". The sweet, or dulce, is the intermedial and reaffirmation of the head singer many times sung right off a rhythm spin and sung by a chorus that cuts between the head singer. The runaway, or fuga, is the ending part. It is very fast paced and sung very passionately.
Тондероның этникалық шығу тегі
Хореографиясы мен музыкасы тұрғысынан тондеро, Перудің ұлттық биі – маринераға және Перудің солтүстік бөлігінде, шамамен Трухильо және Пюра аймағында танымал маринера нортеньяның нұсқасына өте ұқсас. Бұл билердің бәрі Перуде рома тектес испан шабандоздарының қалыптастырған, кейін африкалық құлдар өзгерткен билерден бастау алады. "Тондеро" термині "Воландеро" және "Волеро" (ұшып өту, көшпенді циган және керуеншілік өмірді сипаттайды) сөздерінен шыққан, бірақ ол ақырында "Т" әрпіне айналды, себебі ол оған тән тундет дыбысын және "Бум Бум Бум" негізгі ырғақты көрсетеді. Бұл негізгі ырғақ трубалы цсардастан шыққан, бірақ гитарада мұқият бейімделген, ал бидің қол қимылдары мен қозғалыстары бастапқы булерияларға ұқсас. Әлемдегі цигандар арасында кең таралған әтеш-қағаз күресі бидің хореографиясы мен шабытына әсер етеді. Алайда, жылдар өте келе африкалық әсердің маңызы ромалық шығу тегіне қосылды, сондай-ақ олардың жергілікті үндістермен араласуы да болды. Замакуэкадан айырмашылығы, ол Анд тауларының қосымшаларысыз тікелей замбранадан және испан-африкалық әсерлерден алынса, тондеро трагикалық өлеңдерінде ромалық шығу тегін күшейтеді, сонымен қатар африкалық және американдық, үнді әсерлерінің уақыт өте келе көрінетін қосымшаларын сақтайды.
In its choreography and its music, the tondero is very similar to the marinera, Perú's national dance, and the marinera norteña, the version of the marinera popular in the northern part of Perú—roughly the area around Trujillo and Piura. All of these dances ultimately stem from what had been cultivated in Perú by Spanish horsemen of Romani origin, then modified by African slaves. The terminology of "Tondero" derives from the terms Volandero, and Volero (to fly by, describes the gypsy errant and caravanistic life) yet it eventually evolved into a "T", as to describe the tundete sound and base rhythm typical to it: "Bum Bum Bum". This base rhythm derives from trumpeting Csárdás yet carefully scales on guitar and the dance handfigures and movements are primitive bulerías. The cock fight so popular among Gypsies worldwide is where the dance gets its choreography and inspiration. However, as the years went on, the significance of African influence added to its Romani origin and so did the mingling of these with the native Amerindians. Unlike the Zamacueca, which directly derives from Zambrainas and Hispano African influences without Andean addings, the Tondero maintains a stronger Romani origin in its tragic lyrics with visible addings of African and America, Indian influence as time went by.
Тондеролық тақырыптар
Биде үш тақырып көтеріледі, олардың бәрі бір сезімнен шабыттанған: құстардың шалқалаған өмірі, перулықтар арасында кең таралған әтеш шайқасы (перулық әтештер ең ірісі және ең шабуылы), сондай-ақ махаббатқа құштарлық; құстардың арасында немесе әйелдің құрметін жеңіп алу үшін күрескен еркек бикеш арасында, ол әйелге флирт жасап, соңына дейін жеңіліске ұшырамайды. Тондеро мен кумана әншілерінің түпкілікті бейнесі – жалғыз метистер немесе креолдар (Солтүстік Перу) шаруалары, олар тоқтап, қасіретті, қиын өмірлері мен шалқалаған жолдары туралы ән айтады. Тақырыптар көбінесе қайғылы және біршама пикарестік болады, онда адам өзінің қайғысына күлкі тартады. Көбінесе малдың қырылуы, егістің жоғалуы (әдетте Эль-Ниньо құбылысынан) немесе жақсы көрген әйелінен ("хинасынан") жауапсыз махаббатқа зарлану туралы айтылады. Адасқан құстардың ұшуымен байланысты символдық элемент ретінде қолшапанның қолданылуы, тойларға тән және сондай-ақ Замакуэка Лимена, Ресбалоса, Канто де Харана немесе Маринера Нортенья сияқты жағалау билерінде кездесетін цығандық дәстүрге ие болуы мүмкін. Барлық билерде гитара мен кахон аспаптары басты аспаптар ретінде қолданылады. Фигуралар, әрине, әтеш шайқастарын бейнелейді, ал дененің жоғары жағы мен белдің қимылдары, қол қимылдары цыған музыкасының стилінде орындалады, онда әйелдер флирт жасаса, ал еркектер мачизм деп аталатын пикарестік мінез-құлық көрсетеді.
The dance expresses three themes, all inspired from the same emotion: the errant life of birds, cockfighting very common among Peruvians (Peruvian roosters are the largest and most aggressive) and lastly, the falling in love; between birds or between the macho stallion that battles to get the acceptance of the female, she flirts and doesn't let him conquer her until the end. The prototype image of tondero and cumanana singers are the solitary mestizo or creole (northern Peruvian) farmers who stop and sing about their tragic hard life, their errant ways. Themes are usually tragic and somewhat picaresque, where one makes fun of one's tragedy. Typical topics are the loss of cattle, crops (due usually to El Niño phenomena) or the lament due to unrequited love from his "china" (dear woman). The use of the handkerchief, as a symbolic element that relates to the flying of errant birds, has a possible Romani inheritance that belongs to the weddings and is also seen in coastal dances like Zamacueca Limeña, Resbalosa, Canto de Jarana or Marinera Norteña. All of the dances seem to have guitarra and cajón instruments as their principal instruments. Figures of course represent cockfights and the stumps, body waist movements and hand movements are done in gypsy musical style where flirting is done by the women, and the stud acts, and picaresque attitude called machismo, is done by the man.
Тондеро мен кумананды қоршап тұрған мәдениеттер
Тондеро Солтүстіктің барлық жағалау аймақтарында ойналады; сондықтан Ла-Либертад, Ламбайек, Пиура (Тондероның ресми аймағы және бастауы) және тіпті Тумбес стильдері бар. "Чингана" (дәстүрлі креол музыкасы барлары) жаңа келгендерге немесе жалғыз богемалық солтүстік азаматтарына, "Пьяхено" (солтүктік халқының есек пен ешкілерде жүретін шаруаларды атауын) шақыру ретінде "Ақ Ту" ілу дәстүрі бар. Бұл, әрине, ескі "Пьяхено" шаруасының ән салып, тондеро ырғақтарын, әсіресе солтүстік Ламбайек пен оңтүстік Пиураның ырғақтарын орындауын тыңдаудың тамаша мүмкіндігі.
Tondero is played by all coastal regions of the North; so there are styles from La Libertad, Lambayeque, Piura (the official region and origin of Tondero) and even Tumbes. The "chinganas" (traditional creole music bars) has the popular costume of putting a "White Flags" as synonymous invitations for newcomers or solitary bohemian northmen "Piajenos" (how northern people call the typical farmers whom ride donkeys and mules) to come refresh themselves from the northern heat and have a "Chicha de Jora" drink. It is of course a great chance to listen to an old "Piajeno" farmer sing and play tondero rhythms, most typically of northern Lambayeque and southern Piura.
"Куманан" және "Трист"
Куманалар мен "Тристс" трагикалық бастапқы Зардтарға немесе Андалусияның Канте Жондосына едәуір ұқсас, бірақ олардың мәзірі метистік. Бірнеше жұтым Писко, Алгарробина немесе Чича-эн-потодан кейін "Куманан" орындалады; олар "контрапунто" стилінде айтылатын коплалар. Олар сатирикалық және пикарестік стильде орындалғанымен, әрқашан қайғылы тақырыпқа байланысты болады. Куманалар Тондероны қоршап тұрады. Тондеро басталар алдында кумана мен тристе ойнау жиі кездеседі. Гитарадағы орындалуда анддық жараудың (жарауі) метис үні, Шығыс Еуропаның немесе Испанияның цығандық рома балладалары мен гитараның күшті аяқталуы, "түндете" естіледі: осының бәрі Тондероның ырғағын құрайды.
The cumananas and "Tristes" are somewhat like the tragic initial Zards or the Cante Jondo of Andalucia but in a mestizo flavour. After a few drinks of Pisco, Algarrobina or Chicha en poto come the "Cumanánas"; whom are coplas brought in "contra punto" style. They are sung in satiric and picaresque style but rooted always in a sad theme. The cumananas all surround the Tondero. Right before a tondero it is common to play cumanana and tristes. You can hear the resemblance to the yaraví (Andean song) mestizo in the guitar, gypsy Romani ballads of eastern Europe or Spain in the form of song and then the explosive finish line or "tundete" of guitar: the rhythm of Tondero itself.
Этимология
Ең ықтимал, "тондеро" термині "волеро" (ұшқыш, ұшатын құстар) немесе "болеро" терминінен туындаған. Жылдар бойы "Зард" пен "Фламенко" негізінде дамып, "Тондеро" (т әрпімен) одан да жылдам нұсқаға айналған. Гитараның музыкалық құрамы Румыния мен Венгриядағы трубалы цыған тобының ретіне ұқсайды, олар трагикалық кіріспеден кейін көшпелі әуендермен ағылады. Сондықтан, бізде керуендей сезім туындайды, онда кахонның ырғақтары керуендегі қайыс, есек немесе аттардың қозғалысын еске түсіреді. Гитараның соққылы дыбысы "Тундет" деп аталады, ол "Тон-Тон-Тун" сияқты естіледі. Осы себепті, "Волеро" (Болеро) орнына "Тондеро" деп аталуы мүмкін; сонымен қатар, "Воландеро" деп аталатын цыған ырғағы да бар. Музыка бастапқы "булериас", "танго" немесе зардтарға ұқсас, бірақ Перудің әтештер күресінің қозғалыстарымен байланысты орындалады.
The most probable is that the term tondero derives from the term volero (flyer, birds that fly) or bolero and after years of changes to Tondero (with a t) as faster version based on Zards and Flamenco. The musical composition of guitarra has a resemblance to the order of those trumpet gypsy bands found in Romania or Hungary whom after tragic intro, flow as nomadic tunes. So we have a caravan like feeling, where rhythms of cajón resemble as if they were mules, donkeys or even horses from a caravan. The thumping noise is accompanied by the "Tundete of the guitarr" that sounds like Ton Ton Tun. That is why it probably changed into Tondero instead of Volero (Bolero); there is also a gypsy rhythm called Volandero. The music resembles primitive "bulerías", "tangos" or zards yet played to the creative Peruvian cockfights, in the movements.