Кіріспе

Болеро – испандық музыка жанры, кубиндық шығу тегі.
Кубаның ән жанры.

Болеро – 19 ғасырдың соңында Кубаның шығысында, трова дәстүрінің бір бөлігі ретінде пайда болған ән жанры. Ескі испан биімен байланысы жоқ, махаббат туралы терең мәтіндерімен ерекшеленеді. Оны «20 ғасырдың латын Америкасының ең көрнекті романтикалық әні» деп атайды. Қарапайым, мазмұны әртүрлі кансьоннан айырмашылығы, болеро тікелей еуропалық лирикалық дәстүрден – итальяндық опера мен канцоннан туындамаған, олар сол кезде Гавана сияқты қалалық орталықтарда танымал болды. Оның орнына, Сантьяго-де-Кубадан шыққан жаңа буын тробадурлар – trovadores қалыптастырған романтикалық халық поэзиясының бір түрі ретінде дүниеге келді. Алғашқыда болеролар гитарамен сүйемелдеп, жеке-жеке тробадурлар орындаған. Уақыт өте келе, тробадурлар дуэт, трио, квартет сияқты топтарда орындаулары жиі болды. Trío Matamoros және кейін Trío Los Panchos арқасында болеро Латын Америкасы, АҚШ және Испанияда кең танымал болды. Сонымен қатар, Гавана – болеро композиторларының жиналатын, шығармалар жасайтын және жаңа мелодияларды импровизациялайтын өнімді жеріне айналды. Бұл «сезім» деген ағылшын сөзінен алынған filin қозғалысы деп аталды. Жанрдың ең ұзақ сақталған көптеген туындылары сол кезде жазылып, Ольга Гийот және Елена Берк сияқты әншілер радио мен кабареде оркестрлер мен биг-бендтердің сүйемелдеуімен орындап, танымал болды. Болеролар көбінесе 4/4 өлшемінде орындалады, ал музыкалық құрамы мен аранжировкасы алуан түрлі болуы мүмкін. Осы икемділік арқасында 20 ғасырдың басынан бері болеро кубалық сон мен румба ансамбльдерінің, сондай-ақ испандық копла мен фламенко әншілерінің репертуарында орын алды. Кейде болеро басқа жанрлармен біріктіріліп, жаңа қосалқы жанрларды тудырады, мысалы, 1930-1940 жылдары танымал болған болеро-сон және 1950 жылдары танымал болған болеро-ча. АҚШ-та 1930 жылдары болеро-соннан бейімделген румба биі пайда болды. Болероны Киншасадан Дакарға дейінгі көптеген әртістердің африкалық румба репертуарында табуға болады, себебі G. V. сериясы аясында радиостанцияларға таратылған көптеген болеро жазбалары болды. Жанрдың танымалдығы Вьетнамға дейін жетті, онда 1975 жылы Сайгон құлағанға дейін Оңтүстік Вьетнамда сәнді ән стиліне айналды және вьетнамдықтар арасында бүгінгі күнге дейін танымал.

Шығу тегі

Кубада болреро, әлемдік танылуға ие болған алғашқы маңызды кубалық музыкалық және вокалдық жинақы туынды болды деуге болады. Уақыт өте келе, бұл би музыкасы басқа елдерге таралып, Эд Моралес "Латын Америкасының ең танымал лирикалық дәстүрі" деп атаған мұра қалдырды. Куба болреро дәстүрі 19 ғасырдың соңғы тоқсанында Сантьяго-де-Кубада қалыптасты; оның пайда болуы испан музыкасы мен сол аттас әнге қарыз емес. 19 ғасырда Сантьяго-де-Кубада ән айтып, гитарада ойнау арқылы күнкөріс табу үшін саяхаттап жүрген музыканттардың тобы өсті. Пепе Санчес – трова стилінің және кубалық болрероның әкесі ретінде танымал. Ол білім алмаған, бірақ табиғи қабілетімен ерекшеленгендіктен, әндерін ойда құрастырып, жазбаға түсірген емес. Осының салдарынан, олардың көп бөлігі қазір жоғалып кетті, бірақ достары мен шәкірттері жазып алған жиырмадай ән сақталған. Ол кейінгі ұлы тровадорлар үшін үлгі және ұстаз болды.

Латын Америкасына таралуы

Болеро алғаш рет 1895 жылы Кубаның шығысынан Доминикан Республикасына, бұрын Кубаға «La Dorila» криолласын әкелген, trovador Sindo Garay арқасында тарады, бұл екі аралдың арасында лирикалық стильдердің тұрақты алмасуына себеп болды. 20 ғасырдың басында болеро Пуэрто-Рико мен Мексикаға жетті, онда оны 1915 жылдар шамасында алғашқы радиостанциялар таныстырды. Испанияда кубалық болеро андалусиялық музыка элементтерімен копла репертуарына енгізіліп, Кармело Ларреа және Квинтеро, Леон и Кирога сияқты композиторлар танытқан «болеро моруно» деп аталды. Болероның көрнекті композиторларының кейбіреуі көрші елдерден шықты, мысалы, пуэрторикалық композитор Рафаэль Эрнандес және мексикалық композиторлар: Агустин Лара мен Мария Гревер. Кубалық композиторлардың бір бөлігі негізінен trovadores саналады. 1930-1940 жылдары бірнеше лирикалық тенорлар Солтүстік және Оңтүстік Америкада тікелей концерттер мен халықаралық радио желілері арқылы болероның танымалдылығын арттыруға үлкен үлес қосты. Олардың қатарында мексикалық опера тенорлары Хуан Арвизу және Нестор Места Чайрес болды. Нью-Йоркте Альфредо Антонини, Териг Туччи, Эльза Миранда және Джон Серри Сениор сияқты музыканттармен CBS радиосындағы «Viva América» бағдарламасындағы бірлескен жұмыстарының арқасында, олар АҚШ-тағы миллиондаған тыңдаушыға болероны таныстырды. 1940-1950 жылдары Мексика мен Пуэрто-Рико музыканттарының шеберлігін көрсеткен Trio Los Panchos тобының өнер көрсетулері де ерекше атап өтуге лайық. Болероның танымалдылығы 1990 жылдары мексикалық әнші Луис Мигельдің «Romance» альбомын шығарғаннан кейін жанрға қызығушылықты қайта жаңғыртқандығы үшін арта түсті.

Вьетнам

Болеро музыкасы Вьетнамға да тарады. 1930 жылдары ел халық батыс элементтерін дәстүрлі музыкамен біріктіретін заманауи музыканы ұната бастады. Вьетнамдық болреро испан болреросына қарағанда баяу темпте орындалады және стилі жапондық энка мен корей тротына ұқсас. Мұндай музыка романтикалық, сезімдер, махаббат және өмір туралы түсініктерді поэтикалық тілмен білдіреді; бұл бейімділікті сол кезде жұмысшы табын қалыптастыруға ұмтылған Вьетминь жек көрді. Бұл жанр Вьетнам соғысы кезінде Ханойдың коммунистік үкіметі қолдаған «қызыл музыкаға» (nhạc đỏ) қарсы «сары музыка» деп аталды. Солтүстік Вьетнам соғыста жеңіске жеткен соң, 1975 жылы бұл музыкаға тыйым салынды. «Сары музыканы» тыңдағандар жазаланды, ал олардың музыкалық құралдары тәркіленді. Сайгон құлағаннан кейін көптеген вьетнамдықтар өз музыкаларын алып, Америка Құрама Штаттарына көшіп кетті. 1986 жылы тыйым салу жеңілдетілді, содан кейін махаббат әндерін қайтадан жазуға рұхсат берілді, бірақ ол кезде музыка индустриясы құлдырап қалды. Кубада болреро әдетте 4/4 өлшемінде жазылады, ал басқа жерлерде көбінесе бидің темпі минутына 120 соққыға жуық. Музыканың жұмсақ кубалық ырғағы баяу сонмен байланысты, сондықтан оны «болреро-сон» деп сипаттауға болады. Кейбір басқа кубалық билер сияқты, төрт соққыға үш қадам бар, фигураның бірінші қадамы бірінші емес, екінші соққыда жасалады. Баяу қозғалыс (төртінші және бірінші соққы арасында) тік тұрған аяқ үстіндегі жамбас қозғалысымен орындалады, аяқ қозғалмайды.

Американдық ырғақ

Болеро биі – American Rhythm ballroom dance санатындағы жарыс билерінің бірі. Әдетте, бірінші қадам бірінші үзілісте жасалады, екіншісінде ұсталып тұрады, ал қалған екі қадам үшінші және төртінші үзілістерге түседі («баяу, жылдам, жылдам» ретімен). Жарыс билерінде музыка 96-104 соққы/минут аралығында ойналады. Бұл би басқа американдық ритм билерінен кубалық қозғалыс қана емес, вальс сияқты көтерілулер мен құлаулар, сондай-ақ қарсы дене қозғалыстарын талап етуімен ерекшеленеді. Бұл би стилі үшін танымал музыка міндетті түрде латын американдық болуы шарт емес. American Rhythm болеро жарыстарында қолданылатын музыка тізімдері қолжетімді.