Кіріспе

Американдық өнертапқыш (1866–1953)

Мэри Элизабет Андерсон (19 ақпан 1866 – 27 маусым 1953) – американдық жылжымайтын мүлік дамытушысы, ранчо иесі, жүзімші және, ең бастысы, алдыңғы әйнек сүрткішінің ойлап табушысы. 1903 жылдың 10 қарашасында Андерсон алғашқы патентын алды, ол көліктің ішінде басқарылатын, автоматты түрде машина терезесін тазалайтын, алдыңғы әйнек сүрткіші деп аталатын құрылғыға берілді. Оның патенты көпке таралмады, себебі ол өндіріс фирмаларын өзінің өнертабысын жасауға көндіре алмады.

Ерте өмір

Мэри Андерсон 1866 жылы Алабама штатының Грин округіндегі Бертон Хилл плантациясында, Қайта құру кезеңі басталғанда дүниеге келді. Оның ата-анасы Джон С. және Ребекка Андерсон болды. Андерсон кем дегенде екі қыздың бірі еді. Екінші қызы Фанни болды, ол өмірінің соңына дейін Андерсонмен жақын қарым-қатынаста болды. 1870 жылы олардың әкесі қайтыс етті, ал жас отбасы Джонның мүлкінен түскен табыспен күне көре алды. 1889 жылы ол жесір анасы мен әпкесімен бірге Алабама штатының дамып келе жатқан Бирмингем қаласына көшіп келді. Андерсонның білімі туралы мәлімет жоқ. Ол ешқашан үйленбеген және балалары болған емес. Бирмингемде Андерсон орналасқаннан кейін көп ұзамай жылжымайтын мүлік саласында кәсіпкерлікпен айналысып, Highland Avenue көшесінде Fairmont Apartments тұрғын үйін салды. 1893 жылы Андерсон Калифорния штатының Фресно қаласына мал шаруашылығы және жүзімдіктерді басқару үшін Бирмингемнен кетіп, 1898 жылы ауырған тәтесіне көмектесу үшін Бирмингемге қайта оралды. Андерсон мен оның тәтесі Андерсонның анасы, әпкесі Фанни және Фаннидің күйеуі Г. П. Торнтонмен бірге Fairmont Apartments-ке көшіп барды. Андерсонның тәтесі алтын мен әшекейлерден тұратын бір қорап әкелді. Осыдан бастап Андерсонның отбасы жайлы өмір сүрді. Ол Алабамаға оралғаннан кейін, көліктен басқарылатын сыпырғыштың эскизін жасап, оның сипаттамасын жазды. Сонымен қатар, ол жел әйнегін таза ұстауға арналған қолмен жұмыс істейтін құрылғыны жобалау үшін дизайнерді жалдады және жергілікті компанияға жұмыс істейтін үлгі жасауды тапсырды. Оның құрылғысы көліктің ішінде орналасқан рычагтан тұрды, ол жел әйнегінің сыртындағы резеңке жапырақшаны басқаратын. Рычаг арқылы серіппелі механизм жел әйнегінің бойымен қозғалып, оны тазартатын. Жапырақшаның терезеге жақын болуын қамтамасыз ету үшін қарсы салмақ пайдаланылды. Қыс аяқталғаннан кейін құрылғыны қажет болса оңай алып тастауға болатын. Осыған ұқсас құрылғылар бұрын да жасалған, бірақ Андерсонның құрылғысы жел әйнегін тазартатын алғашқы тиімді құрал болды. Андерсонның қарапайым механизмі мен негізгі дизайны көп өзгермеді, бірақ қазіргі жел әйнегін сүртушілерден айырмашылығы, Андерсонның құрылғысын қажет болмағанда алып тастауға болатын. Андерсон сияқты, Бриджвуд та өнертабысынан ешқандай пайда таппады. Сара Скотт Уинго, Ричмондтағы Эммануэль епископальдық шіркеуінің пасторы және Андерсонның шөбересі, Андерсонның өнертабысының дамымауына себеп – Андерсонның тәуелсіз әйел болғаны деп күдіктенеді. Винго NPR News-ке берген сұхбатында: "Оның әкесі болған жоқ. Оның күйеуі болған жоқ. Ал сол кезде әлемді ер адамдар басқарды" деді.

Кейінгі өмірі

1920 жылдары Андерсонның қайын інісі қайтыс болды, және Андерсон Бірмингемдегі Фермонт апартаменттерінде әпкесі Фанни және анасымен қайтадан бірге тұрды. Ол 87 жасқа толғанға дейін Фермонт апартаменттерін басқаруын жалғастырды. Ол қайтыс болған кезде Оңтүстік Хайленд пресвитериан шіркеуінің ең үлкен мүшесі еді. Ол Теннесси штатының Монтейгл қаласындағы жазғы үйінде дүние салды. Оның жаназасын доктор Фрэнк А. Матис Оңтүстік Хайлендте өткізді және ол Елмвуд зиратында жерленді.

Мұра

2011 жылы Андерсон Ұлттық өнертапқыштар даңқы залына енгізілді. 2011 жылға дейін оның есімі аз айтылып, жеткілікті деңгейде танылмаған болатын, ақыр соңында Андерсоннің суреті оның кәсіпкерлік қабілеті мен жоғары мақсаттарына үлкен үлес қосты. Ұлттық өнертапқыштар даңқы залының атқарушы вице-президенті Рини Пайва: "Ол жанынан табылмайтын, болашақты көре білетін және ойын іске асыруға құштар еді" деді.