Кіріспе

Американдық ғалым, өнертапқыш және кәсіпкер (1909–1991)

Эдвин Герберт Лэнд, ForMemRS, ең белгілісі – Polaroid Corporation корпорациясының құрылтайшысы. Ол поляризацияланған жарық үшін қолжетімді сүзгілерді, камера ішіндегі жылдам фотосуретке түсірудің практикалық жүйесін және түс көрудің ретинэкс теориясын ойлап тапты. Оның Polaroid жылдам камерасы 1948 жылдың соңында сатылымға шықты және суретті 60 секунд немесе одан да аз уақытта түсіріп, дамытуға мүмкіндік берді.

Өмір және мансап

Эдвин Лэнд Коннектикут штатының Бриджпорт қаласында еврей ата-анасының отбасында дүниеге келді. Оның әкесі – Гарри Лэнд, ал анасы – Мэти Лэнд, олар металл теріп сатумен айналысқан. Бала кезінде ол үйдегі құралдарды, мысалы, каминдегі сағатты және отбасының жаңа граммофонын бөлшектеп, алты жасында үйдің барлық қосқыштарын жарып жіберуге бейім болған. Оның Хелен есімді үлкен әпкесі болған, ол Эдвиннің есімін айтуда қиындыққа тап болғандықтан, оны «Дин» деп атаған. Бұл лақап есім балалық шағының соңына дейін сақталды және оның жақын достары арасында қолданылды. Лэнд Коннектикут штатының Норвич қаласындағы Норвич еркін академиясында оқыды, ол жеке меншік мектеп еді, және 1927 жылы құрметті дипломмен бітірді. Ол жердегі кітапхана оның отбасы берген гранттар есебінен қайтыс болғаннан кейін оның құрметіне аталды. Ол Гарвард университетінде физика, атап айтқанда оптиканы оқыды, бірақ бірінші курстан кейін Нью-Йорк қаласына көшіп кетті. Ол жарықты поляризациялайтын алғашқы және арзан сүзгілерді ойлап тапты, оларды «Поляроид» пленкасы деп атады. Оның білім беру мекемесімен байланысы болмады және қажетті жабдықтарымен жабдықталған зертханасы да болмады, сондықтан бұл қиын міндет болды. Сондықтан ол Колумбия университетінің зертханасына түнде жасырын кіріп, олардың жабдықтарын пайдаланған. Жоғары білімі болмаса да, көптеген адамдар оны «Доктор Лэнд» деп атады, әсіресе ол Гарвард пен Массачусетс технология институтында қонақ оқытушылық қызметін атқаған кезде. Биограф Питер Вэнсбергтің айтуынша, Лэнд бір мәселенің шешімін ойында көре сала, оны жазып алуға немесе өз ойын басқаларға дәлелдеуге деген қызығушылығын жоғалтқан. Көп жағдайда оның әйелі оның оқытушысының талабымен үй тапсырмасының жауабын одан сұрап алатын. Содан кейін ол үй тапсырмасын жазып, оны тапсыру үшін оған беретін, осылайша ол пәннен сүре алмастан, баға алатын.

Полароид

1932 жылы ол өзінің поляризациялық технологиясын коммерцияландыру үшін Гарвард физикасының профессоры Джордж Уилурайт III-мен бірге "Лэнд Уилурайт лабораториясын" құрды. Уилурайт қаржы жағынан жақсы жағдайда болған отбасынан шыққандықтан, компанияны қаржыландыруға келісті. Күн көзілдіріктер мен фотосуреттерге арналған поляризациялық сүзгілерді жасаудағы алғашқы табыстардан кейін Лэнд одан әрі кеңейту үшін Уолл-стрит инвесторларынан қаржы алды. Осы сапардан кейін осы идеяны дамыту бойынша зерттеулер дереу басталды. Үш жылдан астам уақыт өткен соң, 1947 жылдың 21 ақпанында Лэнд Америка Оптикалық қоғамына бірден сурет түсірілетін камера мен оған арналған пленканы көрсетті. "Лэнд камерасы" деп аталған бұл құрылғы екі жылдан кейін коммерциялық сатылымға түсті. Polaroid бастапқыда осы камераның 60 данасын өндірді. 57 данасы 1948 жылғы Рождество мерекесі алдында Бостон қаласындағы Джордан Марш универмагында сатылымға шығарылды. Polaroid маркетологтары камера мен пленканың тұтынушылардың сұранысына байланысты екінші партиясын жасауға жететіндей уақытқа сақталады деп дұрыс емес болжады. Барлық 57 камера мен пленка демонстрацияның бірінші күні сатылып кетті. Polaroid компаниясында жұмыс істеген кезінде Лэнд ұзақ зерттеу сессияларымен танымал болды. Лэнд бір идеяны ойлап тапқанда, ол проблема шешілгенше ешқандай үзіліссіз тәжірибе жасап, ойларын жинап, жаңа идеялар тудыратын. Оған тамақ әкеліп, жеуге еске салып отыру қажет болды.

Фотожасалған ақпаратқа үлес қосу

Салқын соғыстың басында Лэнд фотографиялық барлау және ақпарат жинау саласында маңызды рөл атқарды. Оның жобаларына Genetrix шарындағы камералар, U-2 бағдарламасы, Corona және Samos фотоғаралық спутниктері, сондай-ақ адамдармен басқарылатын орбиталық зертхана кірді. Ол президент Дуайт Д. Эйзенхауэрге фотографиялық барлау мәселелері бойынша жиі кеңес берді.

Кейінгі жылдар

1950 жылдары Джеймс Г. Бейкер, Лэнд және оның командасы революциялық Lockheed U-2 тыңшы ұшағының оптикасын жасауға көмектесті. Ол сондай-ақ Келли Джонсонмен бірге ұшақтың дизайнына үлес қосты. Осы онжылдықта Лэнд жарықты проекциялау үшін екі түсті жүйенің көмегімен барлық түстер спектрін алуға болатынын алғаш рет ашты (кейіннен ол 579 нм және 599 нм толқын ұзындығындағы тар жолақты жарықтарды қолдану арқылы да осы нәтижеге қол жеткізілетінін анықтады). Бұл жұмысының бір бөлігі кейіннен оның түс қабылдауының Retinex теориясына енгізілді. 1957 жылы Гарвард университеті оған құрметті докторлық дәреже берді, ал кейіннен Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы көше оның есімімен аталып, Эдвин Х. Лэнд бульвары деп берілді. Бұл көше Кембридждегі Мемориал-драйвтың бір шетінде орналасқан, дәл сол жерде Polaroid компаниясының бас кеңсесі болған (Лэнд бульварынан Мемориал-драйв бойымен бір шақырымнан астам батысқа қарай). Polaroid Кембридждің әртүрлі аймақтарындағы бірнеше ғимараттарды иеленді. 1970 жылдардың басында Лэнд өзінің Retinex теориясымен түстің тұрақтылығының бұрыннан белгілі құбылысын түсіндіруге тырысты. Оның түстің тұрақтылығын көрсетуі осы тұжырымға үлкен қызығушылық тудырды. Ол SX-70 пленкасы мен камерасын жасаудағы жетекшілік рөлін өзінің ең үлкен жетістігі деп есептеді. Лэнд Polaroid корпорациясын бас атқарушы ретінде басқарса да, ол ең алдымен ғалым болды және әр күні тәжірибе жасауды қадағалады. Формальды ғылыми дәрежесі болмаса да, қызметкерлері, достары және баспасөз оны «Доктор Лэнд» деп атап, оның ғылыми жетістіктерін құрметтеді. Бір ғана ерекшелік – The Wall Street Journal газеті, ол өмір бойы осы құрметті атауды қолданудан бас тартты. Компания да осы практиканы жалғастырды, нәтижесінде Polaroid коллекциясы пайда болды. 1970 жылдардан бастап жинақталған коллекция әлемнің ең көрнекті суретшілері мен фотографтарының, соның ішінде Ансел Адамс, Чак Клоуз, Роберт Франк және Энди Уорхолдың 16 000-24 000 фотосуретін қамтыды. Polaroid корпорациясының активі болған коллекция 2010 жылға дейін толық күйінде сақталды, содан кейін даулы жағдайларда бөлініп, лоттар бойынша сатылымға қойылды. Лэнд 1973 жылы Никсонның Уотергейт жанжалы кезінде Президенттік кеңесші лауазымынан кетті. Ол Никсонның «саяси қарсыластары» тізімінде болды (бастапқы 20 жаудан кейін).

Оның заманауи камераларының үлкен табысына қарамастан, Лэндтің Polavision заманауи кино жүйесі қаржылық сәтсіздікке ұшырады және ол 1982 жылдың 27 шілдесінде Polaroid компаниясының төрағасы лауазымынан кетті. Зейнетке шыққан кезде оның 535 патенты болды, бұл көрсеткіш бойынша ол Томас Эдисон мен Элиу Томсоннан асып түсті. Зейнетке шыққаннан кейін де ғылымға деген құштарлығы тоқтап қалмады және түс қабылдау саласындағы зерттеулерін жалғастыруды шешті. 1978 жылдан бастап ол Лондон университетінің колледжіндегі Семир Зекидің зертханасына түс қабылдау бойынша тәжірибелерге қатысу үшін үнемі барып тұрды. Олар бірлесіп жарияланбаса да, Лэнд 1980 жылы Nature журналында жарық көрген Зекидің түс қабылдау физиологиясы туралы мақаласымен бірге желатин сүзгілерін жасады. Бұл сүзгілер, әсіресе ұзақ толқынды сүзгілер, кейіннен ДНК құрылымының егжей-тегжейін зерттеу үшін қолданылды. Лэнд қайтыс болғанға дейін Зеки Корольдік қоғаммен келіссөздер жүргізіп, Лэндтың АҚШ-та Корольдік қоғамның мүшелері кітабына қол қоюына мүмкіндік жасады, өйткені ол Лондонға баруға тым нашар болды. Ол Кембридждегі (Массачусетс штаты) үйінде, күйеу баласының қатысуымен өткен шағын жеке салтанатта қол қойылды; цитаталарды Зеки оқыды, ал Хью Хаксли Лэндты ресми түрде Қоғамға қабылдады. Сол күні кітапқа қол қойған Корольдік қоғамның тағы бір шетелдік мүшесі – Эдвин Лэндтың досы және ядролық магниттік резонансты ашқан Эд Перселл болды. Корольдік қоғамның кітабының (немесе осы жағдайда оның бір беті) Лондондағы үйінен басқа жерге шығарылған жалғыз басқа жағдай – Зигмунд Фрейд пен Уинстон Черчилль Лондондағы үйлерінде қол қойған кезде болды. Өмірінің соңғы жылдары Лэнд Роуленд ғылым институтын құрды, ол Кендалл алаңындағы Чарльз өзенінің жанындағы бос жерді тапты. Лэндтің отбасы, әйелі Хелен және екі қызы Дженнифер мен Валери оның өлімінің себебін жариялаудан бас тартты.