Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
19-шы және 20-шы ғасырлардағы норвегиялық өнертапқыш
19th and 20th century Norwegian inventor
Йохан Ваалер (15 наурыз 1866 – 14 наурыз 1910) – норвегиялық өнертапқыш және патент кеңсесінің қызметкері. Ол жиі қате түрде әдеттегі қағаз қыстырғышын ойлап тапқан деп есептеледі.
Johan Vaaler (March 15, 1866 – March 14, 1910) was a Norwegian inventor and patent clerk. He has often erroneously been identified as the inventor of the common paper clip.
Өмірбаян
Йохан Ваалер Норвегияның Акершус графтығындағы Аурског-Хёланд коммунасында дүниеге келген. Ваалер 1892 жылдан 1910 жылы қайтыс болғанға дейін Кристианиядағы (қазіргі Осло) Альфред Йорген Бриннің патент бюросында (Alfred J. Bryns Patentkontor) патенттік сарапшы және менеджер болып жұмыс істеді. 1901 жылы Ваалер қағазды бірге ұстауға арналған, болат сымнан жасалған жіптен тұратын бір түрін ойлап тапты. Ол сол жылдың 12 қарашасында неміс патентіне өтініш берді және ол 1901 жылдың 6 маусымында мақұлданды. Сондай-ақ, ол 1901 жылдың 9 қаңтарында АҚШ патентіне де өтініш берді. АҚШ патенті 1901 жылдың 4 маусымында берілді. Ваалер бұл кезде британдық Gem Manufacturing Company Ltd компаниясы өндірген, бірақ Норвегияда әлі сатылмаған, функционалды және практикалық қағаз қыстырғышының бар екенін білмеді. Оның конструкциясы кемшіліктері болды, себебі сымда екі толық ілмек болған жоқ. Ваалер, жақсы өнімнің бар екеніне қарамастан, шетелде патент алуға қол жеткізген болуы мүмкін, өйткені сол кездегі патент органдары өте либералды болды және бұрынғы өнертабыстардың кез келген шағын өзгерісін марапаттады. 1867 жылдан бері АҚШ-та бірнеше түрдегі қағаз қыстырғыштары патенттелген, бірақ "Gem" түрі сол кезде (және қазірге дейін) патенттелмеген. Кристианиядағы Бриннің патент бюросының қызметкері ретінде Ваалер Норвегиядағы патент заңнамасымен және рәсімдерімен жақсы таныс болды. Оның шетелде өтініш беру себептері белгісіз, бірақ ол өзінің өнертабысына тым сенімді болған және халықаралық коммерциялық құқықтарды қамтамасыз ету қажеттігін сезінген болуы мүмкін. Сонымен қатар, норвегиялық өнертапқыштардың кішкентай отандық нарықта қиындықтарға тап болатынын білген болуы мүмкін. Көп ұзамай ол өміріндегі ең үлкен көңілін қалдырған жағдайға тап болды, ол – оның өмірінде Норвегияға енгізілген "Gem" қағаз қыстырғышымен танысқан кез. Ол Норвегияда немесе шетелдегі әлеуетті өндірушілермен байланысуға тырысқан жоқ, және бұл бастамашылықтың болмауы оның жақсырақ қыстырғыштың бар екенін білгенін көрсетеді. Оның патенті мерзімі бітіп, ешқандай әрекетсіз қалды. Ал "Gem" бүкіл әлемді, соның ішінде өз елін де жаулап алды. Норвегиялық балық ілгектерін өндіретін O. Mustad & Son AS компаниясы 1928 жылдан бері "Gem" типті қағаз қыстырғыштарын шығарып келеді. Ваалердің қағаз қыстырғышын ойлап тапқаны туралы Норвегияда Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін белгілі болды және кейбір энциклопедияларға енді. Соғыс оқиғалары қағаз қыстырғышының ұлттық символ ретінде мифтік мәртебесіне үлкен үлес қосты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Норвегияны неміс әскері басып алған кезде, ұлттық символдарды немесе қуғындағы король Хакон VII-нің бас әріптерін бейнелейтін белгілер мен төсбелгілерге тыйым салынғаннан кейін, норвегиялықтар басқыншылар мен жергілікті нацистік билікке қарсылықтың символы ретінде кағаз қыстырғыштарын кие бастады. Бұл қыстырғыштар ынтымақ пен бірлік символы болды ("біз байланыстымыз"). Олардың символизмі одан да айқын болды, өйткені норвег тілінде қағаз қыстырғыштары "байлаушылар" деп аталады. Олардың норвегиялық шығу тегі сол кезде кеңінен белгілі емес еді, бірақ бұл кеңінен сенілген оқиға көптеген патриоттардың соғыс уақытындағы тәжірибесіне қосылғанда, олардың ұлттық символ ретіндегі мәртебесін күшейтті. Ваалердің болжамды өнертабысына деген ұлттық мақтаныштың дәлелі – 1999 жылы шығарылған пошта маркасы және 1989 жылы BI коммерциялық колледжінің алдында орнатылған алып қағаз қыстырғыш.
Johan Vaaler was born at Aurskog Høland in Akershus, Norway. Vaaler worked from 1892 until his death in 1910 as a patent examiner and manager at the patent office of Alfred Jørgen Bryn (Alfred J. Bryns Patentkontor) in Kristiania (now Oslo). In 1901, Vaaler designed a kind of binding to hold paper together, consisting of a thread of steel wire. He applied for a German patent on November 12 of that year and it was granted on June 6, 1901. He also filed an application for a United States patent on January 9, 1901. The U. S. patent was granted on June 4, 1901. Unknown to Vaaler, a more functional and practical paper clip was already in production by the British Gem Manufacturing Company Ltd, but not yet marketed in Norway. His design was inferior because it lacked the two full loops of the wire. Vaaler probably succeeded in having his design patented abroad, despite the existence of a better product, because patent authorities at that time were quite liberal and rewarded any marginal modification of earlier inventions. Several types of paper clips had been patented in the United States since 1867, but the "Gem" type was not then (and has never been) patented. As an employee of Bryns patent office in Kristiania, Vaaler was familiar with patent legislation and procedures in Norway. His reasons for applying abroad are unknown, but it is possible that he had an exaggerated confidence in his invention and saw the need to secure the commercial rights internationally. Also, he may have been aware that Norwegian inventors would meet difficulties on the small home market. Quite soon he must have had the disappointment of his life when he was confronted by the "Gem", which was probably introduced in Norway during his own lifetime. He is not known to have tried to contact potential manufacturers in Norway or abroad, and this lack of initiative seems to confirm that he soon learned that a superior clip already existed. His patent was allowed to expire quietly. Meanwhile, the "Gem" conquered the world, including his own country. The Norwegian fish hook manufacturer O. Mustad & Son AS of Gjøvik has produced "Gem" type paper clips since 1928. Vaaler's alleged invention of the paper clip became known in Norway after World War II and found its way into some encyclopedias. Events of that war contributed greatly to the mythical status of the paper clip as a national symbol. During the German occupation of Norway during World War II, after pins or badges bearing national symbols or the initials of exiled King Haakon VII were banned, Norwegians began to wear paper clips in their lapels as a symbol of resistance to the occupiers and local Nazi authorities. The clips were meant to denote solidarity and unity ("we are bound together"). Their symbolism was even more obvious because paper clips are called "binders" in Norwegian. Their presumed Norwegian origin was not generally known at that time, but when that widely believed story was added to the war time experience of many patriots, it strengthened their status as national symbols. Proofs of the national pride in Vaaler's alleged invention are the postage stamp issued in 1999 and the giant paper clip erected in front of the BI commercial college in 1989.