Кіріспе

Лондон көкжиегіндегі "Слинки" деп аталған биік ғимарат

Шектеулі серпінді ойыншық

Слинки – Ричард Т. Джеймс 1940 жылдардың басында ойлап тапқан спиральді серпінді ойыншық. Ол көптеген тәжірибелерді орындай алады, мысалы, сатыдан төмен қарай домалап, созылып, гравитация және өзінің инерциясының көмегімен қайтадан пішінделді; сондай-ақ, құлағаннан кейін қысқа уақытқа ауада тұрғандай көрінеді. Осы қызықты ерекшеліктері оның АҚШ-тағы сәттілігіне әсер етті және көптеген елдерде Слинки сияқты бөліктері бар көптеген танымал ойыншықтарға шабыт берді.

Тарих

Слинкиді 1943 жылы теңіз инженері Ричард Т. Джеймс ойлап тапты және 1945 жылғы қарашада Филадельфиядағы «Гимбельс» универмагында сәтті көрсетті. Slinky бастапқыда 5 долларға сатылды, бірақ Пенсильвания штатында серіппелі болаттың бағасы өскендіктен, көптеген адамдар одан да көп төледі. Дегенмен, Бетти Джеймстің жағдайы нашар отбасылар үшін ойыншықтың қолжетімді болуына қатысты алаңдаушылығының арқасында, ол тарихы бойында қарапайым бағада сатылып келді. Ойыншық ретінде қолданылудан басқа, ол сыныпта оқыту құралы ретінде, сондай-ақ соғыс кезінде (әсіресе Вьетнам соғысында) портативті және созылатын радио антеннасы ретінде пайдаланылды. 2000 жылы ол Нью-Йорк штатының Рочестер қаласындағы «The Strong» Ұлттық ойыншықтар даңқы залына енгізілді. 2003 жылы Ойыншық индустриясы қауымдастығының «Ғасырлық ойыншықтар тізіміне» қосылды. Өзінің алғашқы 60 жылында шамамен 300 миллион Slinky сатылды.

Жасау

1943 жылы теңіз машиналарын құрастырушы инженер Рихард Джеймс бір серіппені сөреден түсіргенде, оның төмен қарай "қадам басып", сосын тік тұрып қалатынын байқады. Джеймс келесі жыл бойы әртүрлі болат сымдарды сынап көрді және, ақыры, "қозғалатын" серіппені тапты. Беттиге күмәнді болды, бірақ ойыншық жақсы реттелгеннен кейін және көрші балалар оған қуанышпен қызығушылық білдірген соң, ол көзқарасын өзгертті. 1946 жылы Слинки американдық ойыншық жәрмеңкесінде таныстырылды.

Кейінгі дамуы

1960 жылы әйелі ажырасуға өтініш бергеннен кейін Ричард Джеймс компаниядан кетіп, Уиклиф Киелі кітап аудармашыларымен бірге Боливияда евангелистік миссионер болды. Бетти Джеймс 1964 жылы компанияны Пенсильвания штатының Холлидейсбург қаласына көшірді және компания оның басшылығымен дамыды. Компания 1998 жылы Poof Products, Inc. компаниясына сатылды. 2012 жылдың шілдесінде Poof Slinky, Inc. компаниясын Propel Equity Partners жеке капитал фирмасы сатып алды. 2014 жылы Propel Equity Partners Poof Slinky® және бірнеше басқа ойыншық брендтерін Alex Brands™ компаниясына біріктірді. 2020 жылдың шілдесінде Slinky бренді Just Play компаниясына сатылды.

Физикалық қасиеттері

Слинкидің механикасын анықтайтын ережелер – Гук заңы мен гравитацияның әсері.

Сатылардың ұшуы

Сатылы платформада, мысалы баспалдақта қозғалғанда, Слинки энергияны бойлық толқын арқылы ұзындығы бойымен жеткізеді. Бүкіл серіппе бір-бір қадамнан төмен қарай периодты қозғалыспен "басып" түседі.

Левитация

Слинкидің жоғарғы ұшы түсірілген кезде, кернеудің өзгеруі туралы ақпарат екі жағы құламай тұрып, төменгі ұшына жетіп үлкеруі керек; созылған Слинкидің жоғарғы бөлігі құлайды, ал төменгі бөлігі бастапқы орнында қалып, серіппені қысып тұрады. Бұл түпнұсқа Слинки үшін шамамен 0.3 секундтық тоқтап тұру уақытын құрайды, бірақ одан да ұзақ тоқтап тұру уақытын жасауға болады. Тоқтап тұрған Слинкидің массалық орталығы 1g (шамамен ) жылдамдықпен төмен қарай үдеуге ие; босатылғанда төменгі бөлігі кернеу азайып, сол шамадағы тұрақты үдеумен жоғарыға қарай қозғалады. Серіп қысқалғанда, оның бойындағы әрбір нүкте гравитация мен кернеудің әсерінен төмен қарай үдеуге ие болады, сондай-ақ серіп күшінің өзгеруіне байланысты серіп бойымен биіктікке қарай жалпы төмен қарайғы үдеудің азаюын сезінеді. Серіптің төменгі жағында серіп күші созылғанда өзгереді, ал серіп қысқалғанда серіптің түбіндегі жоғары бағытталған бастапқы үдеу Гук заңына сәйкес азаяды, бірақ оның қозғалыс бағытындағы орталық жақындағандықтан, инерциялық масса орталығына жеткілікті түрде ықпал етеді, соның салдарынан ол қозғалмай тұрғандай көрінеді. Егер бұл құбылыс ауыр салмақты денелер ілінген, өте жеңіл сымдарға (шамамен сызықтық кернеу таралуымен) қатысты болса, осы құбылысты түсіндіру үшін басқа математикалық тәсілдер қажет болады.

Жігіт

Slinky теледидар жарнамасының әуені 1962 жылы Оңтүстік Каролина штатының Колумбия қаласында Джонни МакКаллоу мен Гомер Фесперман жазған музыкамен, ал Чарльз Уэгли жазған сөздермен жасалды. Бұл жарнама тарихындағы ең ұзақ сақталған жарнамалық ән болды. Ән өзі де пародияланып, халық мәдениетінде жиі еске алынды. Оны The Ren & Stimpy Show телешоуындағы "Log" жарнамасында көруге болады, ал актер Джим Керри "Ace Ventura: When Nature Calls" фильмінде орындайды. Сонымен қатар, бұл ән "Lords of Dogtown" фильмінде Эмиль Хирш толыққанды орындайды, ал Эдди Мерфи "Eddie Murphy Raw" стендап комедиялық фильміндегі соңғы нөмірінің бөлігі ретінде шырқайды. 1998 жылдың наурыз айының соңында Isuzu Amigo көлігін жарнамалау үшін қолданылған жарнамада да пародияланды, бірақ Slinky өндіруші компанияның сын-пікірлеріне байланысты жарнама екі айдан кейін эфирден алынды.

Слиски ит

Джеймс Индустризінің тарихының басында Вашингтон штатының Хелен Херрик Малдс компанияға Слинки тарту ойыншықтарын жасау үшін хат және суреттер жіберді. Компанияға оның идеясы ұнады, соның нәтижесінде "Слинки дог" және "Слинки поезд" компанияның өнімдер тізіміне қосылды. 1952 жылы тұңғыш рет көрсетілген Slinky Dog – алдыңғы және артқы жағы металл Слинкимен біріктірілген кішкентай пластикалық иттің ойыншығы. Малдс 17 жыл бойы Слинки тарту ойыншығына арналған патенты үшін жыл сайын 60 000 – 70 000 доллар гонорар алды, бірақ зауытқа ешқашан бармады. 1995 жылы Слинки Дог (Джим Варни және Блейк Кларк дауыстаған) Pixar студиясының "Toy Story" мультфильмдерінің барлығы үшін жаңадан жасалды. Джеймс Индустриз бұрын бірнеше жылдай Слинки Дог өнімдерін шығаруды тоқтатқан еді. Бетти Джеймс жаңа Слинки-догты жақсы қарсы алып, баспасөзге: "Ескі Слинки-дог осыдан гөрі әдемі болмаған" деді.

Пластик Слинки

Пластикалық Слинкилер де қол жетімді. Олар әртүрлі түстерде жасалуы мүмкін. Көбінесе олар жаңбырдың түстерімен, жаңбырдың ретімен жасалады. 1970-ші жылдары олар металл Слинкилерге қарағанда қауіпсіз балама ретінде сатылды, себебі оларды электр розеткасына тыққанда қандай да қауіп тудырмады. Пластик Слинки деп аталатын пластик серіппелі ойыншықты Альбани қаласындағы (Миннесота штаты) Master Mark Plastics компаниясының Дональд Джеймс Рюм ағасы ойлап тапты. Реум өсімдіктерді суаруға арналған спиральді шланг жасаудың әртүрлі тәсілдерін сынап көргенде бұл ой келді. Бірақ, оның балаларының айтуынша, ол конвейерден түскен кезде "Слинкиге" көбірек ұқсады. Ол оны жетілдіріп, прототипімен Бетти Джеймске барды. Реум бірнеше жыл бойы Бетти Джеймс үшін Пластик Слинкиді өндірді. Соңында Бетти Джеймс өнімді тек James Manufacturing компаниясы арқылы ғана өндіруге шешім қабылдады, бұл шағын Миннесота компаниясының ойыншықты өндіруін тоқтатты. Реумнің 4120929 нөміріндегі патенты 1976 жылдың 28 желтоқсанында тіркелді және 1978 жылдың 17 қазанында АҚШ патент бюросынан шығарылды.

Марапаттар мен құрметтер

1999 жылы АҚШ пошта қызметі Слинки пошта маркасын шығарды. Слинки 2000 жылы «Ғасырды тойлау» маркалар сериясында Ұлттық ойыншықтар даналық залына енгізілді. 2001 жылы Ричард Гайст Слинкиді Пенсильвания штатының ресми ойыншығы деп жариялау туралы заң жобасын ұсынды, бірақ ол қабылданбады. Сол жылы Бетти Джеймс Ойыншық индустриясы қауымдастығының даналық залына енгізілді.

Басқа қолданыстар

"Лазерлік қару" дыбыс әсерін жасау үшін слинкилер мен ұқсас пружиналарды қолдануға болады. Бұл үшін Slinky-ді ауаға көтеріп, бір ұшын соққымен ұрып, металл дыбысын шығаруға болады, ол дыбыс төменгі жиілікке қарай өтеді. Эффектіні пластикалық стақанды Slinky-дің бір шетіне бекіту арқылы күшейтуге болады. Helixophone – композитор және суретші Соня Пачо Роккьяның Slinky мен резонатордан жасалған музыкалық аспапқа берген аты. Hélix – 20 Helixophone-нан тұратын, автоматтандырылған және интерактивті дыбыс композициясын ойнайтын дыбыс инсталляциясы. Металл Slinky антенна ретінде қолданылуы мүмкін; ол 7 мен 8 МГц аралығында резонансқа түседі. Вьетнам соғысы кезінде жергілікті ЖЖ байланысы үшін портативті антенна ретінде пайдаланылды. Бұл құрылым M79 граната тастағыштан ұзын сымды атқаннан гөрі көп артықшылықтарға ие болды: кішкентай өлшемдері, жылдам және тыныш орнату, қайта пайдалану мүмкіндігі, жергілікті байланыс үшін қолайлы бұрыш және жеткілікті тиімділік. Ол қолға ұсталатын радиолардың қабылдау радиусын кеңейту үшін де қолданылды. 1985 жылы Джонсон ғарыш орталығы және Хьюстон табиғи ғылымдар мұражайымен бірлесіп, Space Shuttle Discovery ғарышкерлері ғарышта таныс ойыншықтардың қалай әрекет ететінін көрсеткен бейнежазба жасады. Бір ғарышкер бұл ойыншықты "біраз иілгендей" деп сипаттады. Бұл бейнежазба мектеп оқушыларының физиканың негізгі принциптері мен салмақсыздық құбылысына деген қызығушылығын ояту мақсатында дайындалды. Көптеген онлайн бейнелерде Slinky-ді құс тамақтандыру бағанасына орнату арқылы батқандарды бағанаға көтерілуден тоқтатуға болатыны көрсетілген.