Сан-Франциско императоры: Жошуа Нортонның өмірі мен тарихы

Кіріспе

Өзін-өзі жариялаған АҚШ императоры (1818–1880)
жазбалар компаниясы

Джошуа Абрахам Нортон (4 ақпан 1818 – 8 қаңтар 1880) – Сан-Франциско, Калифорния тұрғыны, 1859 жылы өзін «АҚШ императоры I Нортон» деп жариялаған, көбінесе Император Нортон деп танылатын адам. 1863 жылы Наполеон III Мексиканы басып алғаннан кейін, ол «Мексиканың қорғаушысы» деген қосымша атақ алды. 1849 жылы Сан-Францискоға келгеннен кейін алғашқы бірнеше жыл бойы Нортон тауар саудагері және жылжымайтын мүлікке салым салушы ретінде табысты өмір сүрді. Алайда, Қытайдағы ашаршылықтан туындаған күріш нарығын басып алуға жасаған тырысы сәтсіз аяқталып, ол қаржылық құлдырауға ұшырады. Ол 2000 долларға Перу күрішін кемемен сатып алды, бірақ портқа тағы да Перу кемелері келді, нәтижесінде баға күрт төмендеді. Содан кейін ол күріш шартын жоюға тырысқан ұзақ сот процесінде жеңіліске ұшырады, және оның жергілікті беделі төмендеді. 1859 жылдың қыркүйегінде ол өзін «АҚШ императоры» деп жариялады. Нортонның ресми саяси билігі болмаса да, Сан-Францискода оған құрметпен қарады, және оның атынан шығарылған валюта оның жиі баратын кейбір орындарда қолданылды. Кейбіреулер Нортонды ақылдан безген немесе ерекше адам деп есептеді, бірақ Сан-Франциско және Солтүстік Калифорния аймағының тұрғындары оның императорлық беделін ұнатып, газеттердегі оның жиі жарияланымдарын оқыды. Нортонға тегін паром және пойызбен жүруге, сондай-ақ, жақсы көретін достары мен жақтастарынан үй жалдауға және тегін тамаққа көмек көрсетілді. Қаланың саудагерлері оның суреті салынған сувенирлерді сату арқылы оның танымал атын пайдаланды. 1880 жылдың 8 қаңтарында Нортон есінен танып, медициналық көмек алғанға дейін қайтыс болды. «Сан-Франциско Хроникасы» газетінің хабарлауынша, оның жерлеу рәсіміне Сан-Франциско көшелерінде 10 000-нан астам адам жиналды. Нортон Марк Твен, Роберт Луис Стивенсон, Кристофер Мур, Моррис, Рене Госсиньи, Сельма Лагерлёф, Нил Гейман, Мирча Кэртэреску және Чарльз Буковски шығармаларындағы кейіпкерлердің прототипі ретінде мәңгі есте қалды.

Joshua Abraham Norton (February 4, 1818January 8, 1880) was a resident of San Francisco, California, who in 1859 proclaimed himself "Norton I., Emperor of the United States", commonly known as Emperor Norton. In 1863, after Napoleon III invaded Mexico, he took the secondary title of "Protector of Mexico". For the first few years after arriving in San Francisco in 1849, Norton made a successful living as a commodities trader and real estate speculator. However, he was financially ruined following a failed bid to corner the rice market during a shortage prompted by a famine in China. He bought a shipload of Peruvian rice at , but more Peruvian ships arrived in port, causing the price to drop sharply to He then lost a protracted lawsuit in which he tried to void his rice contract, and his local prominence faded. In September 1859, he proclaimed himself "Emperor of the United States". Norton had no formal political power, but was treated deferentially in San Francisco nevertheless, and currency issued in his name was honored in some of the establishments he frequented. Some considered Norton to be insane or eccentric, but residents of San Francisco and the city's larger Northern California orbit enjoyed his imperial presence and took note of his frequent newspaper proclamations. Though Norton received free ferry and train passage and a variety of favors, such as help with rent and free meals, from well placed friends and sympathizers, the city's merchants also capitalized on his notoriety by selling souvenirs bearing his image. On January 8, 1880, Norton collapsed and died before he could be given medical treatment. According to the San Francisco Chronicle, upwards of 10,000 people lined the streets of San Francisco to pay him homage at his funeral. Norton has been immortalized as the basis of characters in the literature of Mark Twain, Robert Louis Stevenson, Christopher Moore, Morris, René Goscinny, Selma Lagerlöf, Neil Gaiman, Mircea Cărtărescu and Charles Bukowski.

Нортонның императорлық актілері

Нортон күнінің көп бөлігін көшелерді тексеруге, саябақтар мен кітапханаларда уақыт өткізуге, газет кеңселерiне және Сан-Франциско, Окленд пен Берклидегi ескi достарына баруға арнады. Кештерi ол көбiнесе саяси жиындарда немесе театрлық немесе музыкалық өнер көрсетiлімдерiнде көрiнедi. Ол алтын жалатылған эполеттерi бар әсем көк түстi форма киiп жүрдi, бұл форманы Сан-Францискодағы Президиодағы АҚШ армиясының офицерлерi оған қолданылған нәрсе ретiнде берген. Ол оны түрлi аксессуарлармен безендiрiп, олардың iшiнде павлiн немесе страус қауырсындарымен әшекейленген бобёр шапан, розета, таяқ және қолшатыр болды. Өз маршрутында ол тротуарлар мен канат жолдарының жағдайын, мемлекеттiк мүлiктiң жөнiн және полиция қызметкерлерiнiң сыртқы түрін бақылады. Сондай-ақ ол кездескен адамдармен күнделікті мәселелер туралы сөйлесiп отырды. Нортонның карикатуристi Эдвард Жамп, есiмдерi Баммер мен Лазарус болатын екі белгiлi қаңғыбас иттiң Нортонның үй жануарлары екенi туралы қамысып айтты. Нортон тегiн тамақтандыратын орындарда тамақтанып, осы иттермен бөлiседi, бiрақ шындығында ол олардың иесi емес едi. Арман Барбьер жергiлiктi қосымша күштер құрамында болды, олардың мүшелерi "полицейлер" деп аталды, бiрақ олар көршiлер мен кәсiпкерлер төлейтiн жеке күзетшiлер болды. Ол Нортонды 1867 жылы психикалық ауруға байланысты мәжбүрi емделуге беру үшiн қамауға алды. Полиция бастығы Патрик Кроули Нортонды босатуға бұйрық бердi және полиция атынан ресми кешiрiм сұрады. 1860 және 1870 жылдары Сан-Францисконың кедей аудандарынан қытайларға қарсы наразылықтар жиi болды, кейде қақтығыстарға ұласып, адам өмiрiне қатерлi жағдайлар туды. 1870 жылдардың соңынан бастап, осы қақтығыстар қалалық әкiмшiлiктiң қарсысындағы құмды алаңдарда жексенбi күндерi өткiзiлетiн митингтерде қоздырылды. Митингтердi Калифорниядағы қытайларға қарсы жұмысшылар партиясының жетекшiсi Денис Керни басқарды. 1878 жылдың 28 сәуiрiнде өткен митингте император Нортон шара басталмас бұрын шағын қорапқа шығып, Керниге тiкелей қарсылық көрсеттi, оған және жиналған көпшiлiкке тарап, үйлерiне қайтуға бұйырды. Нортонның әрекетi сәттi болмады, бiрақ оқиға келесі бiрнеше күн iшiнде жергiлiктi газеттерде кеңiнен жарияланды. Нортон өз ақшасын скрептер немесе уәде қағаздары түрінде шығарды, оларды Сан-Францискодағы кейбiр мейрамханалар қабылдады. Банкноттар 50 центтен 10 долларға дейiн номиналда болды, ал қазiр сақталғандары коллекционерлерге арналған заттар, олар аукционда әдетте 10 000 доллардан астамға сатылады.

Norton spent most of his daylight hours inspecting the streets, spending time in parks and libraries, and paying visits to newspaper offices and old friends in San Francisco, Oakland and Berkeley. In the evenings, he often was seen at political gatherings or at theatrical or musical performances. He wore an elaborate blue uniform with gold plated epaulettes, at some time given to him secondhand by officers of the United States Army post at the Presidio of San Francisco. He embellished that with a variety of accoutrements, including a beaver hat decorated with a peacock or ostrich feathers and a rosette, a walking stick and an umbrella. In the course of his rounds, he took note of the condition of the sidewalks and cable cars, the state of repair of public property, and the appearance of police officers. He also often had conversations on the issues of the day with those he encountered. Norton caricaturist, Edward Jump, started a rumor that two noted stray dogs, named Bummer and Lazarus, were Norton's pets. Norton ate at free lunch counters where he shared his meals with the dogs, although he did not, in fact, own them. Special officer Armand Barbier was part of a local auxiliary force whose members were called "policemen", although they were private security guards paid by neighborhood residents and business owners. He arrested Norton in 1867 to commit him to involuntary treatment for a mental disorder. Police Chief Patrick Crowley ordered Norton released and issued a formal apology on behalf of the police force,)

During the 1860s and 1870s, there were occasional anti Chinese demonstrations in the poorer districts of San Francisco, and riots took place, sometimes resulting in fatalities. Starting in the late 1870s, those riots were fomented at rallies on Sunday afternoons at the sandlots across from City Hall. The rallies were led by Denis Kearney, a leader of the anti Chinese Workingmen's Party of California. At a sandlot rally held on April 28, 1878, Emperor Norton appeared just before the start of proceedings, stood on a small box and challenged Kearney directly, telling him and the assembled crowd to disperse and go home. Norton was unsuccessful, but the incident was widely reported in local papers over the next couple of days. Norton issued his own money in the form of scrip, or promissory notes, which were accepted from him by some restaurants in San Francisco. The notes came in denominations between fifty cents and ten dollars, and the few surviving ones are collector's items that routinely sell for more than $10,000 at auction.

Сыртқы дипломатия

Ол өзінің билігі кезінде шетелдік үкіметтердің саясаты мен әрекеттеріне пікір білдірді, олармен және олардың елдерімен жағымды және жемісті қарым-қатынас орнату үшін жарлықтар шығарып, шетелдік басшыларға хаттар жіберді, ал қажет деп санаса, оларды жақсы мінез-құлыққа итермелеуге тырысты. 1862 жылы Мексика, апатты Реформа соғысынан кейін соғыс өтемақысын төлей алмағандықтан, француз императоры Наполеон III-тің шабуылына ұшырады. Наполеон Габсбургтер әулетінен шыққан Максимилиан I-ді өзінің марионетка билеушісі етіп тағайындады. Бұл жаңалық АҚШ-қа жылдам жетті, және Сан-Францискодағы бір адам Император Нортонға «Мексиканың қорғаушысы» атағын беруді ұсынды, себебі ешкім қорғаушы болып тағайындалмаған еді, сонымен қатар Нортонның Наполеон III-тің ұлы екендігі туралы кең таралған аңыз бар болатын. Нортон қуана-қуана бұл атақты көптеген жарияланымдарына қосты, бірақ кейіннен «Осындай тұрақсыз елді қорғау мүмкін емес» деп мәлімдеп, атақты алып тастады. Сондай-ақ, Нортон сол кездегі Гавайи королі Камехамеха V-ге Гавай корольдігіндегі мүліктер туралы бірнеше хат жіберді. Өкімет етуінің соңына қарай Камехамеха АҚШ-тың демократиялық үкіметін мойындаудан бас тартып, оның орнына Нортонды АҚШ-тың жалғыз басшысы деп мойындауды жөн көрді.

Кейінгі жылдар және өлім

Нортон туралы көптеген әңгімелер айтылды. Бір танымал аңыз бойынша, ол император Наполеон III-нің ұлы болған және Оңтүстік Африкадан келгендігі – қуғын-сүргінді болдырмау үшін ойдан шығарылған әңгіме еді. Сондай-ақ, Нортонның зор байлыққа ие екені, ал ол ашкөздігінен кедейлікпен жүргендей көрінеді деген қауесет тарады. Нортон өзін император деп жариялағаннан кейін бірнеше жыл өткен соң, жергілікті газеттер, әсіресе Daily Alta California, ойдан шығарылған жарлықтарды жариялай бастады. Газет редакторларының өздері жеке мүдделеріне сай келетін жалған жарлықтарды жасады деп есептеледі. Тезірекіден-тезірек Нортон бай екендігі туралы қауесетке қарамастан, кедей күйде қайтыс болғаны белгілі болды. Оның киімдерінен 5-6 доллар ұсақ ақша табылды, ал Коммерциялық көшедегі пансионаттағы бөлмесінен іздеу кезінде шамамен 2,50 доллар тұратын бір алтын суверен табылған. Оның мүліктеріне жүріп-тұру таяқтарының жиынтығы, біршама тозығы жеткен қылышы, түрлі бас киімдері кірді, олардың ішінде цилиндр, дерби, қызыл баулы әскери бас киімі және әскери музыкалық ұйымның дирижеріне лайықты бас киім болды. Сондай-ақ, 1828 жылғы француз франкі және ол туристерге 7% үлестің ставкасымен сатқан императорлық облигациялардың бірнешесі болды. Бастапқы жерлеу рәсімдері қарапайым қызыл ағаштан жасалған кедейдің табынына арналған еді. Алайда, Сан-Франциско кәсіпкерлер қауымдастығының мүшелері, яғни "Пацифик клубы", әдемі роза ағашынан жасалған табытты жасап, оны лайықты түрде жерлеуге қаражат жинады. Келесі күні "Сан-Франциско хроникалы" газеті "Патша қайтыс болды" деген тақырыппен хабарлағандай, императордың мәйітін көруге шамамен 10 000 адам келді, жерлеу сағат 14:00-де өтеді. Кейіннен "екі шақырымдық процессия" туралы аңыз тараса да, "Хроника" сол мақалада адамдар көше бойында тек бірінші немесе екінші блокқа дейін тізілгенін хабарлады. Императордың табынына "тек үш атты көлік" қатысты, жаяу аза тұтушылар болған жоқ, ал масондық зираттағы жерлеу рәсіміне "отыздай адам" қатысты. 1934 жылы Нортонның денесі Калифорния штатының Кольма қаласындағы Вудлоун еске алу саябағындағы зиратқа көшірілді.

Norton was the subject of many tales. One popular story suggested that he was the son of Emperor Napoleon III and that his claim of coming from South Africa was a ruse to prevent persecution. Rumours also circulated that Norton was supremely wealthy and was feigning poverty because he was miserly. Starting a few years after Norton declared himself emperor, local newspapers, notably the Daily Alta California, began to print fictitious decrees. It is believed that newspaper editors themselves drafted the fake proclamations to suit their own agendas. It quickly became evident that Norton had died in complete poverty, contrary to rumours of wealth. Five or six dollars in small change was found on his person, and a search of his room at the boarding house on Commercial Street turned up a single gold sovereign, worth around $2.50. His possessions included his collection of walking sticks, his rather battered sabre, a variety of headgear, including a stovepipe, a derby, a red laced Army cap, and another cap suited to a martial band master. There was an 1828 French franc and a handful of the Imperial bonds that he sold to tourists at a fictitious 7% interest. Initial funeral arrangements were for a pauper's coffin of simple redwood. However, members of a San Francisco businessmen's association, the Pacific Club, established a funeral fund that provided for a handsome rosewood casket and arranged a dignified farewell. The next day, the San Francisco Chronicle reported, under the headline "Le Roi Est Mort," that some 10,000 people had come to view the emperor's body in advance of the 2 p. m. funeral. Notwithstanding the later legend of a "two mile long cortege," the Chronicle reported in the same article that people lined the streets for only the first block or two. The emperor's casket was attended by "only three carriages," with no mourners on foot, and there were "about thirty people" at the burial service in the Masonic Cemetery. In 1934, Norton's remains were transferred to a grave site at Woodlawn Memorial Park Cemetery in Colma, California.

Танымал мәдениетте

Нортонның өмірбаянының толық мәліметтері ұмытылған болуы мүмкін, бірақ ол әдебиетте мәңгі есте қалды. Марк Твен император Нортонның өмір сүрген кезеңінде Сан-Францискода тұрып, "Хаклберри Финннің басынан өткендері" романындағы король бейнесін оған қарап жасаған. 1980 жылдың қаңтар айында Сан-Францискода "Америка Құрама Штаттарының жалғыз императорының" қайтысына 100 жыл толуына арналған салтанатты шаралар өтті. 2013 жылдан 2019 жылға дейін Сан-Францискода құрылған және орналасқан Император Нортон қоры, бастапқыда "Императордың көпір жобасы" деп аталған, коммерциялық емес ұйым болып табылады және император Нортонның мұрасын дамыту үшін зерттеу, білім беру және қолдау көрсетумен айналысады. Император Нортон Дискордиандық діннің қасиетті қамқоршысы саналады, ал Молоссия микромелекетіндегі бір саябақ оның құрметіне аталған.

Мемлекеттік сыйлықтар

Сан-Францискодағы маңызды мемлекеттік нысандарға император Нортонның атын беру немесе оған тұрақты жергілікті құрмет көрсету бойынша әрқашан күш-жігер жұмсалып келді.

"Император Нортон ордасы" Коммерциялық көшесінің 600 блогының құрметті атауы

Соңғы әрекеттердің ең табыстысы осы болды. 2023 жылдың ақпан айында Сан-Франциско қадағалау кеңесінің төрағасы Аарон Пескин, Коммерциялық көшесінің 600-ші учаскесіне "Император Нортон алаңы" деген есімді қосу туралы ұсыныс енгізді. Ұсыныс қадағалау кеңесі тарапынан қабылданды және 2023 жылдың сәуір айында қала әкімі Лондон Брид бекітті, ал мамыр айының басында белгілер орнатылды.

Сан-Франциско паром ғимаратының сағаттық мұнарасы

2022 жылдың қазан айында Император Нортон қоры 2023 жылы, ғимараттың 1898 жылы ашылғанының 125 жылдығына орай, Сан-Францискодағы Фери Билдинг сағат мұнарасына "Император Нортон мұнарасы" деген ат беру үшін жаңа бастама жариялады.

Сан-Франциско-Окленд шығанағының көпірі

1939 жылы E Clampus Vitus тобы Сан-Франциско мен Окленд арасындағы аспалы көпірді салу туралы император Нортонның ұсынысын еске алу үшін ескерткіш тақтаға тапсырыс берді. Топ тақтаны жаңадан ашылған Сан-Франциско-Окленд шығанағы көпіріне немесе, мүмкін болмаса, жаңа Трансбей терминалына орналастыруды жоспарлаған. Бірақ көпір басшылығы бұған келіспеді, сондықтан тақта 1955 жылы Клифф Хаусқа орнатылды. 1986 жылы көпірдің 50 жылдығына орай ол Трансбей терминалына көшірілді. 2010 жылы жаңа Трансбей транзит орталығын салу жобасы аясында терминал жабылып, бұзылды, ал тақта сақтауға алынды. 2018 жылдың соңында қалпына келтірілгеннен кейін, ол 2019 жылдың қыркүйегінде жаңа транзит орталығында қайта ашылып, орнатылды. Алайда, 2020 жылы вандализмге ұшырағаннан кейін, 2021 жылы Калифорния штатының Кольма қаласындағы Моллой тавернасына көшірілді. 21 ғасырда Бей көпірінің толық немесе бір бөлігіне император Нортонның есімін беру үшін екі науқан ұйымдастырылды. 2004 жылдың қараша айында Сан-Францисконың 3-ауданының қадағалаушысы Аарон Пескин, Сан-Франциско Хроникасы газетінің карикатурисі Фил Франктің бүкіл көпірді Нортонның атымен атау туралы науқанынан кейін, Сан-Франциско қадағалаушылар кеңесіне ұсыныс енгізді. 2004 жылдың 14 желтоқсанында Кеңес осы ұсыныстың өңделген нұсқасын мақұлдады, тек «жаңа қосымшаларды», яғни көпірдің шығыс бөлігін ауыстыру жоспарланған бөлігін «Император Нортон көпірі» деп атауды ұсынды. Окленд қаласы мен Аламеда округі осындай шешім қабылдамады, сондықтан бұл күш-жігер одан әрі жалғастырылмады. 2013 жылдың маусым айында Калифорния Мәжілісінің сегіз мүшесі және Калифорния Сенатының екі мүшесі көпірдің батыс бөлігін Калифорния штатының бұрынғы спикері және Сан-Франциско қаласының мэрі Уилли Браунның есімімен атау туралы ұсыныс енгізді. Жауап ретінде, бұрынғы Император Нортонның күш-жігерін жандандыруға бағытталған қоғамдық күш-жігерлер болды. 2013 жылдың тамызында бүкіл көпір жүйесіне оның есімін беру туралы онлайн петиция жарияланды. Бұл петиция «Императордың көпір науқанын» құруға түрткі болды, қазір ол «Император Нортон қоры» деп аталады, ол 2022 жылға дейін көпірдің атауын беру жөніндегі жұмысты жалғастырды, штат 30 Калифорния көпіріне бірнеше атау бергеніне сілтеме жасады. Қор заң шығарушы органды «Император Нортон көпірі» Бей көпіріне арналған құрметті атау ретінде қарастыруға және барлық қолданыстағы атауларды өзгеріссіз қалдыруға шақырды. Соңғы кезде ұйым 2022 жылы, император Нортонның 1872 жылғы жарлықтарының 150 жылдығында, көпірдің бастапқы көрінісін белгілейтін заңнамалық шешімді демеулеуді үміттенеді. Бірақ заң шығарушы орган 2022 жылы бұл мәселені қарастырмады, ал Қор көпірдің атауын беру жөніндегі жұмысын тоқтатты.

In 1939, the group E Clampus Vitus commissioned and dedicated a plaque commemorating Emperor Norton's call for the construction of a suspension bridge between San Francisco and Oakland. The group intended to place the plaque on the recently opened San Francisco–Oakland Bay Bridge or, failing that, the new Transbay Terminal. However, that was not approved by the bridge authorities and the plaque was installed at the Cliff House in 1955. It was moved to the Transbay Terminal in 1986, in connection with the 50th anniversary of the bridge. The Terminal was closed and demolished in 2010 as part of the project to construct a new Transbay Transit Center, and the plaque was placed in storage. After being restored in late 2018, it was rededicated and reinstalled at the new transit center in September 2019 but, after being vandalized in 2020, was moved to Molloy's Tavern, in Colma, California, in 2021. There have been two 21st century campaigns to name all or parts of the Bay Bridge after Emperor Norton. In November 2004, San Francisco District 3 Supervisor Aaron Peskin introduced a resolution to the San Francisco Board of Supervisors, after a campaign by San Francisco Chronicle cartoonist Phil Frank calling for the entire bridge to be named for Norton. On December 14, 2004, the Board approved a modified version of this resolution, calling for only "new additions," i. e., the planned replacement for the bridge's eastern section, to be named "The Emperor Norton Bridge". Neither the City of Oakland nor Alameda County passed any similar resolution, so the effort went no further. In June 2013, eight members of the California Assembly, and two members of the California Senate, introduced a resolution to name the western section of the bridge after former California state Speaker and San Francisco Mayor Willie Brown. In response, there were public efforts seeking to revive the earlier Emperor Norton effort. An online petition, launched in August 2013, called for the entire bridge system to be named after him. The petition was the impetus for the creation of "The Emperor's Bridge Campaign", now known as "The Emperor Norton Trust", which continued the bridge naming effort until 2022, citing the precedent of 30 California bridges for which the state had authorized multiple names. The Trust called on the legislature simply to make "Emperor Norton Bridge" an honorary name for the Bay Bridge, leaving in place all existing names. Most recently, the organization hoped to sponsor a legislative resolution that would take effect in 2022, the 150th anniversary of Emperor Norton's proclamations of 1872, setting out the original vision for the bridge. The legislature did not take up the issue in 2022, and the Trust suspended its bridge naming effort.