Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Талаптар шарты – бір тарап екінші тарапқа қажетті тауар немесе қызметтің кез келген мөлшерін жеткізуге келісетін, ал екінші тарап осы тауарларды немесе қызметтерді тек бірінші тараптан ғана алуға тікелей немесе жанама түрде уәде беретін шарт. Мысалы, азық-түлік дүкені апельсин өсіретін шаруамен келісімшарт жасаса, онда шаруа дүкен сата алатын апельсиннің барлық мөлшерін жеткізуге міндеттенеді. Егер дүкен осы мақсат үшін басқа шаруадан апельсин сатып алса, шаруа келісімшарт бұзылғаны үшін сотқа жүгіне алады. Бұл жағдайдың керісі – шығыс шарты, онда бір сатып алушы сатушы өндіре алатын тауар немесе қызметтің қаншалықты мөлшерін сатып алуға келіседі.
A requirements contract is a contract in which one party agrees to supply as much of a good or service as is required by the other party, and in exchange the other party expressly or implicitly promises that it will obtain its goods or services exclusively from the first party. For example, a grocery store might enter into a contract with the farmer who grows oranges under which the farmer would supply the grocery store with as many oranges as the store could sell. The farmer could sue for breach of contract if the store were thereafter to purchase oranges for this purpose from any other party. The converse of this situation is an output contract, in which one buyer agrees to purchase however much of a good or service the seller is able to produce.
Қадағалау
Қажеттілік келісімшарттарымен бірнеше мәселелер жиі туындайды. Біріншісі – өтемақы. Егер сатып алушы ештеңе сатып алмаса, техникалық тұрғыдан келісімшарт бұзылмауы мүмкін, себебі сатып алушы тек қана қажетті мөлшерде сатып алуға келіседі. Жоғарыдағы мысалда, азық-түлік дүкені апельсин сатудан бас тарса, фермерден сатып алу міндеттемесінен босатылуы мүмкін. Соттар, сатып алушыдан міндетті түрде ештеңе сатып алу талап етілмейтініне қатысты алаңдаушылықты, келісімшарттың басқа тараптан тауар сатып алу құқығынан бас тарту екенін атап өту арқылы көбінесе еске алмайды. Қысқасы, «қажеттілік келісімшарты бойынша сатып алушы, қанша сатып алғысы келсе, соншасын сатып алуға емес, керісінше, қанша қажет болса, соншасын сатып алуға уәде береді». Дегенмен, егер сатып алушы басқа тараптардан да тауар сатып алу құқығын өзінде қалдырса, мұндай келісімшарт нақты емес деп танылуы мүмкін.
Several problems typically arise with requirements contracts. The first is consideration. There would technically be no breach of the contract if the buyer bought nothing because the buyer is agreeing to buy only as much as the buyer needs. In the above example, the grocery store might void its obligation to buy from the farmer by deciding not to carry oranges. Courts generally sidestep the concern that the buyer is not actually required to buy anything by noting that the contract is nonetheless the surrender of the right to buy from another party. Put simply, "[t]he buyer under a requirements contract does not promise to buy as much as she desires to buy but, rather, to buy as much as she needs". However, such a contract would likely be deemed illusory if the buyer reserved the right to buy from other parties.
Анықталған терминдер
Тағы бір мәселе – нақты анықталмаған терминнің болмауы. Келісімшарттарда сотқа бұзушылықтың қайда орын алғанын анықтауға мүмкіндік беретіндей жеткілікті дәрежеде нақты шарттар болуы керек. Қажеттіліктерге байланысты келісімшартта сатып алушы, келісімшартты қайта жаңарту немесе жою мақсатымен өзінің нақты қажеттіліктерінен кем көрсетіп, жалған мәлімдеме жасап отырғанын анықтау қиын болуы мүмкін. Керісінше, егер нарық жағдайлары келісімшарт бағасын сатып алушы үшін тиімді етсе, онда сатып алушы сатушыға қарсы бәсекелесу үшін өзіне қажетті мөлшерден артық тауар сатып алуға бейімделуі мүмкін. Соттар, қажеттіліктерге байланысты келісімшарттар бойынша бұзушылыққа қатысты іс-әрекеттерде сатып алушының адал ниетпен әрекет етпегенін анықтау үшін, әдетте тараптардың бұрынғы қарым-қатынастарын және саладағы стандарттарды қарастырады. Көпке дейін Франция заңнамасы бойынша, 1129 және 1583-ші баптарына сәйкес, нақты анықталмаған шарттардың болмауына байланысты қажеттіліктерге байланысты келісімшарттар жарамсыз деп есептелді. Ал Бельгияда, керісінше, сот шешімдері мұндай келісімшарттарды жарамды деп таныды, тіпті Бельгияның азаматтық кодексі Францияның азаматтық кодексімен бірдей тілде жазылған болатын. Тауарларға қатысты мәмілелерде АҚШ-тың көптеген юрисдикциялары Бірыңғай коммерциялық кодекстің 2 306(1) тармағын қолданады, ол қажеттіліктерге байланысты сатып алуларға адалдық талабын қояды. Кодексте мынадай делінген:
Another problem is the lack of a defined term. Contracts must have terms that are sufficiently defined for a court to be able to determine where a breach has occurred. It would be difficult to determine whether the buyer in a requirements contract is falsely claiming that his needs are lower than they actually are as a ploy to achieve a renegotiation or rescission of the contract. Conversely, if market conditions make the contract price a windfall for the buyer, that buyer may decide to buy more than it actually needs in order to go into competition against the seller. Courts often look to the history of dealings between the parties and to the standards within the industry to determine if the buyer is acting in bad faith for breach of contract actions on requirements contracts. Until fairly recently, requirements contracts were deemed void under the law of France for lack of defined terms under Articles 1129 and 1583 of the French Civil Code. In Belgium, by contrast, court decisions have consistently held such contracts to be valid, despite the Belgian Civil Code having language identical to that of France. In the context of transactions in goods, most jurisdictions in the United States apply Section 2 306(1) of the Uniform Commercial Code, which imposes a good faith limitation on purchases under a requirements contract. The Code states:
Қысқасы, бұл қажеттіліктерге байланысты тауарларға жасалған келісімшарт жарамды, бірақ егер сатып алушы бұрынғы бағалауларға немесе салалық стандарттарға қарағанда негірсіз талаптар қойса, онда оның орындалуы қамтамасыз етілмейді. Бірыңғай коммерциялық кодекс қызмет көрсету сатуға қолданылмайды.
Simply put, this means that a requirements contract for goods is valid, but might not be enforced if the buyer makes demands that are unreasonable compared to either prior estimates or industry standards. The Uniform Commercial Code does not apply to sales of services.
Монополияға қарсы мәселелер
Ақырында, монополияға қарсы мәселелер кейде туындайды, себебі талап шарты сатып алушыға сатушыдан өзге тараппен белгілі бір тауар бойынша қызмет етуге тыйым салады. Бұл сатушыға сатып алушы үстінен монополиялық билік беруге алып келуі мүмкін, егер нарықта бәсекелестік күшейсе, сатып алушыға тиімді шарттар іздеуге кедергі келтіреді. Керісінше, жеткілікті сұраныс жасауға қабілетті сатып алушы сатушының өндірімінің барлығын сіңіріп алып, осы сатушыны ашық нарықта бәсекелесуден толығымен шығарып тастауы мүмкін. Дегенмен, талап шарттары монополияға қарсы негіздегі шағымдарға қарамастан қолдау тапқан. Роберт Борк "Монополияға қарсы парадокс" атты еңбегінде талап шарттарын қарастырып, олардың бәсекеге қарсы емес екенін, себебі олар шарт жасау еркіндігінің нәтижесі екенін айтады. Оның пікірінше, ешкім сатушы ұсынған жағдай бәсекелестерінен жақсы болмаса, талап шартына қол қоймас еді, ал жақсы жағдайды тек бәсекеге қабілетті сатушы ғана ұсына алады. Борк мынадай қорытындыға келеді: "[Шындығында, эксклюзивті келісімдер немесе талап шарттарының бәсекелестікке зиян келтіргенінің ешбір мысалы болған емес]".
Finally, antitrust concerns sometimes arise because a requirements contract prohibits the buyer from doing business in a particular commodity with a party other than the seller. This may create an exclusive dealing arrangement which gives the seller monopoly power over the buyer, preventing the buyer from seeking a better deal if the market becomes more competitive. Conversely, a buyer able to generate sufficient demand can absorb all of the seller's output, effectively removing that seller from competing on the open market. Requirements contracts have nevertheless been upheld in the face of challenges on antitrust grounds. Robert Bork, in The Antitrust Paradox, examines requirements contracts and contends that they are not anticompetitive precisely because they are a product of freedom of contract. He argues that no one would sign a requirements contract with a seller in the first place unless that seller offered a better deal than its competitors, and a better deal could only be offered by a more competitive seller. Bork concludes, "[t]he truth appears that there never has been a case in which exclusive dealing or requirements contracts were shown to injure competition".