Кіріспе
Латын тіліндегі "Pacta sunt servanda" – келісімшарттарға немесе шарттарға қол қойған тараптар үшін олардың міндетті күші бар деген негізгі құқықтық қағида. Бұл халықаралық әдет-ғұрыптық құқық болып табылады. Халықаралық құқық профессоры Ханс Вебергтің айтуынша, "қоғамды ұйымдастыру ережелерінің өте аз ғанасы осы қағида сияқты терең моральдық және діни ықпалға ие". Аталған қағиданың ең көп таралған мағынасы жеке шарттарға қатысты және шарттың тармақтары, яғни шарттары, шарт жасасқан тараптар үшін заң болып табылады. Сондықтан, олардың міндеттемелерін орындамау шартты бұзу болып есептеледі. Бұл брокардың алғашқы рет жазылған нұсқасы 13 ғасырда жасалған канонист, кардинал Хостиенсистің еңбектерінде кездеседі, ол 16 ғасырда жарияланды.
Pacta sunt servanda is a brocard and a fundamental principle of law which holds that treaties or contracts are binding upon the parties that entered into the treaty or contract. It is customary international law. According to Hans Wehberg, a professor of international law, "few rules for the ordering of Society have such a deep moral and religious influence" as this principle. In its most common sense, the principle refers to private contracts and prescribes that the provisions, i. e. clauses, of a contract are law between the parties to the contract, and therefore implies that neglect of their respective obligations is a violation of the contract. The first known expression of the brocard is in the writings of the canonist Cardinal Hostiensis from the 13th century AD, which were published in the 16th.
Қазіргі заманғы заңдар
Азаматтық құқық және жалпы құқық жүйелерінде бұл принцип саудадағы дұрыс мінез-құлықтың жалпы қағидасымен байланысты, соның ішінде ниеттілік туралы болжаммен. Әлемдегі көптеген жүйелерде құқықтық жүйелерде ниеттіліктің қандай да бір нысаны болғанымен, ниеттілікті қалай бағалау және өлшеу керек деген мәселеде пікір қақтығыстары бар. Мысалы, АҚШ-та – жалпы құқық жүйесінде – барлық коммерциялық шарттарда ниеттілік және әділдік міндеті көзделген.
Халықаралық құқық
Халықаралық құқық бойынша "күшіне енген әрбір шарт оған қатысушы тараптар үшін міндетті болып табылады және олар оны адал ниетпен орындауға тиіс". Бұл, Вена шарттарының құқығы жөніндегі конвенциясына (1969 жылғы 23 мамырда қол қойылған және 1980 жылғы 27 қаңтарда күшіне енген) қатысушы мемлекеттерге шарттармен белгіленген міндеттемелерді орындауды талап етуге және мұндай міндеттемелер орындалатынына сенуге құқық береді. Шарттардағы адал ниет принципіне сәйкес, шартқа қатысушы тарап өзінің ішкі (жергілікті) заңдарын аталған шарт бойынша міндеттемелерін орындамау үшін негіздеме ретінде пайдалана алмайды. Pacta sunt servanda қағидасының қолданылуының жалғыз шектері – "jus cogens" деп аталатын жалпы халықаралық құқықтың императивті нормалары, яғни мәжбүрлеуші құқық. Әдет-ғұрыптық халықаралық құқықтағы clausula rebus sic stantibus құқықтық қағидасы да жағдайлардың маңызды өзгеруіне байланысты шарт бойынша міндеттемелерді орындамауға рұқсат береді.