Кіріспе

Кейбір келісім-шарттардың жазбаша түрінде болуын талап ететін заң түрі. Англия мен Уэльстегі 1677 жылғы Алаяқтық туралы заң. Алаяқтық туралы заң – бұл белгілі бір түпкі келісім-шарттардың жазбаша түрде рәсімделуін, оларға қарсы міндеттемелерді орындауға тиіс тараптардың қол қоюын және келісім-шартты куәландыруға жеткілікті мазмұн болуын талап ететін заң.

Терминология

Алдамшылық туралы заң термині Англия Парламентінің Алдамшылық туралы заң актісінен (Statute of Frauds) шыққан, ол 1677 жылы қабылданған (авторлары – Лорд Ноттингем, оған сэр Мэтью Хейл, сэр Фрэнсис Норт және сэр Леолин Дженкинс көмектескен, ал Кавалер Парламенті қабылдаған), оның толық атауы: Алдамшылық пен жалған куәлік берудің алдын алу туралы заң. Көптеген ортақ құқық жүйелерінде осыған ұқсас заңдық қағидалар қабылданды, ал бірқатар азаматтық құқық жүйелерінде олардың азаматтық кодекстеріне енгізілген теңдес заңнама бар. Англия заңдарының конституциялық немесе қабылдау туралы заңдарына және одан кейінгі заңнамалық өзгерістерге байланысты бастапқы ағылшын заңы бірқатар Канада провинцияларында әлі де қолданыста болуы мүмкін.

Қорғанысты көтеру

Келісімшарт бойынша сотталатын адам, егер ол алдамшылық туралы заңды қорғаныс ретінде пайдаланғысы келсе, оны уақтылы түрде белсенді қорғаныс ретінде қоюға тиіс. Жазбаша шарттың бар екенін дәлелдеу міндеті тек қана сотталушы алдамшылық туралы заңды қорғаныс ретінде көтерген жағдайда туындайды.

Канада

Алдамшылық туралы заңда ол «көптеген алаяқтық амалдардың алдын алу үшін, олар көбінесе жалған куәлік арқылы қолдау табады» деп жазылған. Ауызша келісімдерді талап ететін талапкерлерден туындайтын зиянды жағдайды болдырмау үшін, белгілі бір келісімшарттар «жазбаша түрдегі қандай да бір меморандум немесе оның қысқаша жазбасымен, сондай-ақ оған айып тағылатын тараптың қолымен куәландырылуын» талап ету арқылы шектеу керек болды. «Мүліктік құқықтарды беру арқылы немесе ауызша келісім арқылы ғана жасалған» жерге қатысты келісімшарттар мұндай жазба болмаған жағдайда күшіне енбейді. Ортақ құқық судьяларына бұл Заңның өзі алдамшылық құралына (немесе кем дегенде әділетсіздікке) айналуы мүмкін екендігі тез арада анық болды, егер ол толық немесе ішінара орындалған келісімшарттарға қатысты қатаң түрде қолданылса. Соттар «ішінара орындау» концепциясын ерекшелік ретінде әзірледі. Егер жерге қатысты келісімшарт ішінара орындалса, бұл талап етілетін тараптың қол қойған жазба немесе меморандум қажеттілігін жоя алады. Жазбаша меморандумның қажеттілігін жоятын ерекшелік жасау бір нәрсе, бірақ Заңның күшін толығымен жою басқа нәрсе. Заңның басты мақсаты жерге қатысты келісімшарттарды ауызша дәлелдермен ғана дәлелдеуге болмайтындығында еді. Осылайша, ішінара орындау ерекшелік болуы мүмкін, бірақ ол негізгі келісімшартты ауызша дәлелдермен дәлелдеуге мүмкіндік бермейді. «Ішінара орындау» ерекшелігін әзірлеуде бәсекелес мәселелерді теңгермеу қажет болды. Сот практикасында маңызды фактор болып, ішінара орындаудың шартқа қатыстылығы «күмәнді болмауы» керек екендігі анықталды.

Ирландия

"Ақ жолмен жасалған алдамшылық пен жалған куәлік беруді болдырмау туралы заң" деп аталатын алдамшылық туралы заң 1695 жылы Ирландияда қабылданды. Бұл жарлық "Иоанн Баптисттің туған күні мерекесінен бастап [24 маусым], біздің Иеміз бір мың алты жүз тоқсан алты жылы" күшіне енді, яғни кепілдік беру келісімдері (басқа біреудің қарызы үшін кепілдік) жазбаша дәлелденбесе, орындалмайды. Бұл талап 1856 жылғы Меркантильдік заңға түзетулер енгізу туралы заңның 3-бабында (19 және 20-баптар, c. 97) нақтыланды, ол 1856 жылғы 29 шілдеде бекітілді. Онда кепілдік беру үшін төленген ақының жазбаша түрде көрсетілуі немесе жазбаша құжаттан нақты қорытынды жасау қажет емес деп айтылған. 1828 жылғы "Алаяқтық туралы ережеге түзету енгізу туралы" заңның (9 Geo. 4. c. 14) (әдетте Лорд Тентерденнің заңы деп аталады) 4-тарауына орай, ауызша кепілдік берушіге қарсы алдау туралы іс қозғау арқылы оны орындамаудың алдын алу мақсатында қабылданды (Фриман Палсиге қарсы іс). Заңның жиынтық тұжырымы: "Ауызша кепілдік (қарыз үшін) жазылған қағаздың өзінен де құнды емес". Жерді сату шарты бойынша талаптарға қатысты 4-тараудағы ережелер 1925 жылғы Мүлік туралы заңның 7-қосымшасымен (15 және 16 Geo. 5. c. 20) жойылды, бірақ жерді сату шартын жазбаша түрде растау талабы сол заңның 40-бабымен сақталды, кейіннен ол 1989 жылғы Мүлік туралы заңның (Әртүрлі ережелер) 2-бабымен (c. 34) ауыстырылды.

Шотландия

Шотландияның 1856 жылғы Сауда заңын өзгерту туралы заңының 6-тарауы, 1677 жылғы Алдамшылық туралы заңның 4-тарауының кепілдік шартына қатысты бөлімдерінен және 1828 жылғы Алдамшылық туралы заңды өзгерту туралы заңның 6-тарауынан алынған. Ол 1995 жылғы 1 тамызда "Жазылған талаптар (Шотландия) заңы 1995" заңының 14(2) тармағы және 5-қосымшасымен (9(3)(5)(7), 13, 14(3) тармақтарымен) күштен жойылды.

Колорадо штаты

Колорадо штатында құқықтың әртүрлі салаларына қолданылатын бірнеше алаяқтық шарттар туралы заңдар бар.

Техас

Текс штатында, әдеттегідей, алаяқтық туралы заңнан басқа, екі заң бар, олар сот процесін реттейді, олардың әрқайсысы алаяқтық туралы заң сипатына ие. Біріншісі – жалпыға бірдей қолданылатын ереже, ол адвокаттар арасындағы келісімдердің (немесе тараптар, егер өздерін өзі қорғаса) жазбаша болуын талап етеді. Tex. R. Civ. P. 11. Техас азаматтық іс жүргізу ережесінің 11-ші тармағына сәйкес келісімдер «11-ші ережеге сәйкес келісімдер» деп аталады және ол келісімге немесе кез келген процестік мәселеге, мысалы, кестеге қатысты келісімге, сот отырысын кейінге қалдыруға немесе дәлелдеу мәселелеріне қатысты болуы мүмкін. Бұл ереже 1840 жылдан бері қолданыста және 1877 жылдан бері жазбаша талабы бар. Сандық белгілеу Техас емес адвокаттарды шатастыруы мүмкін, себебі федералдық 11-ші ереже санкциялар ережесі болып табылады, ал оның штаттық соттағы әріптесі Техас азаматтық іс жүргізу ережелерінде 13-ші нөмірмен белгіленген. Алаяқтық туралы заң сипатындағы екінші ереже клиенттермен жасалған гонорар келісімдерін реттейді, онда адвокаттың сыйақысы істің нәтижесіне байланысты төленуі керек. Техас мемлекеттік кодексі «заңгерлік қызметтерге байланысты шартты гонорар шарты жазбаша түрде болуы және адвокат пен клиенттің қол қоюы тиіс» деп талап етеді. TEX. GOV'T CODE ANN. § 82.065(a). Классикалық мысал – жеке зиян келтіру ісі бойынша шартты гонорар шарты, онда талапкердің адвокаты сот процесінің шығындарынан тыс, сот шешімімен берілген соманың (немесе төлемақы сомасының) белгілі бір пайызын алады, ал пайыздар әдетте сатылы түрде және сотқа шағымданғанға дейін, шағымданғаннан кейін, бірақ сотқа дейін немесе сот арқылы клиентке жағымды шешім алынған-алмағанына байланысты өседі. Басқа сценарий – бұл қол жеткізілген үнемделген шығындарға негізделген (ақшалай төлемақы бойынша сотталған жауапкер үшін) немесе басқа да нақтыланған сот процесінің мақсаттарына негізделген шартты гонорар шарты. Мұндай жағдайларда клиент сот ісі бойынша қарсыласынан ешқандай ақша алмайды және келісім шарттарына сәйкес, іс оң қорытындыға келтірілгеннен кейін, өзінің қаражатынан адвокатына гонорар төлеуге міндетті болады. Клиент төлемесе, кейбір адвокаттар клиентке шартты гонорар шарты бойынша немесе балама ретінде қызмет ақысы бойынша талап қояды. Мысалы, қараңыз: Shamoun & Norman, LLP v. Hill, 483 S. W.3d 767 (Tex. App. Dallas 2016), Hill v. Shamoun & Norman, LLP, No. 16-0107 (Tex. 2018 жылдың 13 сәуірінде) басқа негіздер бойынша қайта қарастырылды. Адвокат пен клиент арасындағы гонорар дауы мәселесі, әдетте, жеке зиян істерінде туындамайды, себебі төлемақыны төлейтін тараптан немесе сот шешімі бойынша борышкерден түскен қаражат шығындар мен шартты гонорар бөлігін ескере отырып, оларға құқығы бар тараптың адвокаты арқылы төленеді.

Бірыңғай коммерциялық кодекс

Алдамшылық туралы жалпы заңдарға қоса, Бірыңғай коммерциялық кодекстің (UCC) 2-бабына сәйкес, Луизиана штатынан басқа барлық штаттар тауарлар сатуға қатысты қосымша алдамшылық туралы заң қабылдады. UCC-ге сәйкес, бағасы 500 доллар немесе одан жоғары тауарды сату шарты алдамшылық туралы заңның қолданысына жатады, бірақ кәсіби саудагерлердің әдеттегі қызметін жүзеге асыру кезіндегі және нақты бір сатып алушыға арналған тапсырыс бойынша жасалған тауарларға қатысты ерекшеліктер бар. UCC ережелері саудагерлер арасындағы мәмілелерге алдамшылық туралы заңның қолданылуын өзгертеді. UCC-де басқа ешқандай арнайы заңмен қамтылмаған жеке мүлікке қатысты «жалпы ереже» бар: мұндай мүлікті сату шарты, егер сатып алу бағасы 500 доллардан асып кетсе, жазбаша нысанда тіркелмесе, күшін жойды. UCC-нің соңғы редакциясы алдамшылық туралы заңның қолданыла бастау шегін 5000 долларға дейін көтерді, бірақ штаттар өздерінің заңдарына осы өзгерістерді енгізуге асықпады. UCC мақсаттары үшін, егер сотқа берген өтінімінде, куәгер ретінде сұраққа жауап бергенде немесе сотта келісімшарттың бар екенін мойындаған жауапкер, алдамшылық туралы заңды қорғану үшін пайдалана алмайды. Дегенмен, штаттың жалпы заңы бойынша алдамшылық туралы қорғану мүмкіндігі сақталады. Бағалы қағаздарға қатысты мәмілелерде Бірыңғай коммерциялық кодекс алдамшылық туралы заңды жойды. Соңғы редакцияны дайындағандар «электрондық байланыс құралдарын пайдаланудың артуына байланысты, алдамшылық туралы заң бағалы қағаздар бизнесінің шындығына сай келмейді» деп түсіндірді.