Кіріспе

Келісім-шарт бойынша белгілі бір ақпаратты жарияламау туралы келісім

Құпиялылық туралы келісім (NDA), сондай-ақ құпиялылық туралы келісім (CA), құпия ақпаратты жариялау туралы келісім (CDA), меншік ақпарат туралы келісім (PIA) немесе құпия сақтау туралы келісім (SA) деп те аталады, – екі немесе одан көп тараптар арасындағы заңдық келісім немесе келісімнің бір бөлігі. Онда тараптар белгілі бір мақсаттар үшін бір-бірімен бөліскісі келетін құпия материалдар, білім немесе ақпарат сипатталады, бірақ оған қол жеткізуді шектеуге ниетті. Дәрігер-науқас құпиялылығы (дәрігер-науқас құқығы), адвокат-клиент құпиялылығы, дін қызметкері-мойынсұнушы құпиялылығы және банк-клиент құпиялылығы келісімдері – бұл NDA-ның мысалдары, олар көбінесе тараптар арасындағы жазбаша келісім-шартта көрсетілмейді. Бұл тараптар келісімде қамтылған ақпаратты жарияламауға келісетін келісім. NDA тараптар арасында құпия қарым-қатынас орнатады, әдетте кез келген құпия және меншік ақпаратты немесе коммерциялық құпияларды қорғау үшін. Осылайша, NDA ашық емес бизнес ақпаратын қорғайды. Барлық келісімшарттар сияқты, егер келісімшарт бойынша жүргізілетін қызметтер заңсыз болса, оларды орындау мүмкін емес. NDA әдетте екі компания, жеке тұлға немесе басқа да ұйымдар (мысалы, серіктестік, қоғам және т.б.) бизнесті жүргізуді қарастырып жатқанда және әлеуетті бизнес қатынасты бағалау үшін бір-бірінің бизнесінде қолданылатын процестерді түсінуді қажет ететінде қол қойылады. NDA «өзара» болуы мүмкін, яғни екі тарап та ұсынылған материалдарды пайдалануда шектеледі, немесе ол бір тараптың материалдарды пайдалануын шектеуі мүмкін. Қызметкер жұмыс берушімен коммерциялық құпияларды қорғау туралы NDA немесе NDA сияқты келісімге қол қоюға міндетті болуы мүмкін. Шындығында, кейбір еңбек келісімдеріне компанияның құпия ақпаратын пайдалану мен таратуды шектеу туралы тармақ кіреді. Сотта шешілген дауларда тараптар келісім шарттарының құпиялылығын сақтау туралы келісімге қол қояды. Мұндай келісімдердің мысалдары – Dolby Laboratories-пен Dolby тауар белгісі туралы келісім, Windows Insider келісімі және Microsoft-пен Halo CFP (Community Feedback Program). Кейбір жағдайларда, қабылдауға болмайтын жағдайлар туралы шағымданудан кейін жұмыстан шығарылған қызметкерлерге (құпия ақпарат берушілерге) немесе өздеріне қатысты кемсітушілік пен мазақтау туралы шағымданудан кейін, оларға шағымданған оқиғаларды жария етуге тыйым салатын NDA шартына сәйкес өтемақы төленуі мүмкін. Мұндай шарттар заң бойынша күшін жоғалтуы мүмкін, бірақ олар бұрынғы қызметкерді үндемеуге мәжбүрлеуі мүмкін. Осыған ұқсас түсінік «жамандамау туралы келісім» терминімен білдіріледі, ол бір тараптың екінші тарап туралы «жамандаушы» ештеңе айтуына жол бермейді.

Бір жақты

Бір жақты NDA (кейде бір жолғы NDA деп те аталады) екі тарапты қамтиды, мұнда бір тарап (яғни, ақпаратты ашыққа шығарушы тарап) екінші тарапқа (яғни, ақпаратты алушы тарапқа) белгілі бір ақпаратты ашып беруді жоспарлайды және осы ақпаратты одан әрі жария етуден қорғауды қажет етеді (мысалы, патенттік заңдарға сәйкес немесе коммерциялық құпияларды заңмен қорғау үшін құпиялылықты сақтау, маңызды жаңалық туралы баспасөз хабарлама жарияламас бұрын ақпаратты жария етуді шектеу, немесе ақпаратты алушы тарап ақпаратты пайдаланбасын немесе жарияламасын, оның орнына ақпаратты ашыққа шығарушы тарапқа сыйақы төлесін деп қамтамасыз ету).

Екі жақты

Екіжақты NDA (кейде өзара NDA немесе екі тарапты NDA деп аталады) екі тарапты қамтиды, мұнда екі тарап та бір-біріне одан әрі жарияланудан қорғауға ниеттенген ақпаратты жариялауы мүмкін деп күтеді. Осы типтегі NDA бірлескен кәсіпорын немесе бірігуді қарастырып отырған компаниялар үшін кең таралған. Бір жақты NDA ұсынылған кезде, кейбір тараптар екіжақты NDA талап етуі мүмкін, тіпті егер тараптардың біреуі ғана NDA аясында ақпаратты жариялауы күтілсе де. Бұл тәсіл НДҚ-ның шарттарын "әділ және теңгерімді" ету үшін құрастырушыны ынталандыруға арналған, себебі ақпаратты қабылдаған тарап кейіннен ақпарат беруші тарапқа айналуы немесе керісінше болуы мүмкін, мұндай жағдай осылай болады.

Көпжақты

Көпжақты құпиялылық шарты (NDA) үш немесе одан көп тарапты қамтиды, мұнда тараптардың кем дегенде біреуі ақпаратты басқа тараптарға жариялауды жоспарлайды және осы ақпараттың одан әрі таралуына жол бермеуді қажет етеді. Осы типтегі шарт екі тарап арасында жеке біржақты немесе екіжақты шарттар жасау қажеттілігін жояды. Мысалы, әрбір тарап қалған екі тарапқа ақпарат ашуды көздеген үш тараптың жасаған бір көпжақты NDA-сы, бірінші және екінші тараптар, екінші және үшінші тараптар, үшінші және бірінші тараптар арасындағы үш жеке екіжақты NDA-ның орнына қолданылуы мүмкін. Көпжақты NDA тиімді болуы мүмкін, себебі қатысушы тараптар тек бір шартты қарастырып, қол қойып, іске асырады. Алайда, осы артықшылық көпжақты келісім бойынша бірауыздан келісімге қол жеткізу үшін қажетті күрделі келіссөздермен теңдестірілуі мүмкін.

Австралия

Құпиялылық және сенім актілері (оларды құпиялылық актілері немесе құпиялылық туралы келісімдер деп те атайды) Австралияда кеңінен қолданылады. Бұл құжаттар, әдетте, басқа елдерде қолданылатын құпиялылық туралы келісімдерге (NDA) ұқсас мақсаттарға қызмет етеді және соған сәйкес шарттарды қамтиды.

Үндістан

Үндістанда NDA қолданылады. Олар "үнділік IT-фирмаларындағы қызметкерлердің ауысуы арқылы ҒЗТ білімінің жоғалуын шектеудің күшейіп келе жатқан танымал тәсілі" деп сипатталған. Биофармацевтиканы зерттеу және әзірлеуді Үндістанға аутсорсингке берген компаниялар оларды пайдаланады, ал фармацевтика саласындағы үнді компаниялары оларды қолдануда "жетілген". Ғарыш саласында NDA "маңызды". "Ақпаратты жарияламау және құпиялылық туралы келісімдер, олардың шарттары ақылға қонымды болған жағдайда, әдетте күшіне енуі мүмкін". Кейде NDA бәсекеге қарсы келіп, заңдық шараларға алып келеді.

Ұлыбритания

Біріккен Корольдікте "back to back agreement" термині заңды түрде құпия ақпаратты алатын үшінші тараппен жасалған NDA-ға сілтеме жасайды, бұл тарапты бастапқы тарапқа берілген ақпаратқа ұқсас құпиялылық міндеттемелерімен жүктейді. 2013 жылғы апелляциялық сот шешімі (Dorchester Project Management v BNP Paribas) құпиялылық келісімінің ағылшын соттарында әдетте қолданылатын келісімшарт түсіндіру ережелеріне сәйкес келісімшарт ретінде түсіндірілетінін растады. NDA-лар жиі қаржылық келісімнің шарты ретінде қолданылады, бұл бұрынғы жұмыс берушілерінің бұзылықтарын жария етуден қызметкерлерді тиып қалуға бағытталған. 1998 жылғы "Қоғамдық мүддеде ақпарат беру" заңы бар, ол NDA болғанына қарамастан "қорғалған ақпарат беруге" рұқсат береді, бірақ жұмыс берушілер кейде бұрынғы қызметкерді үндемеуге қорқытып, мәжбүрлейді. Құпиялылық келісімінің шарттары бұзылған құқықтық жағдайларда, жеңімпаз тарап келісім орындалғанда қанша коммерциялық пайда табуға болатынын есепке алып, зиянды өтеуді немесе екінші тарапты келісім бойынша міндеттемелерден босату құнын таңдауға құқылы. Құпиялылық келісімдеріне кірісетін коммерциялық ұйымдар келісімнің қолданылу аясы коммерциялық ақпаратты қорғау үшін қажетті шектен аспауын қамтамасыз етуі керек. 2010 жылы Жоғарғы сотта қарастырылған Jones v Ricoh ісінде, Jones Ricoh фотокөшіру машинасына қарсы Ricoh үшінші тараппен келісімшарт жасау үшін тендер ұсынғанда олардың құпиялылық келісімін бұзғаны үшін талап қойды. Ricoh келісім бойынша міндеттемелерінен босатылу үшін жедел сот шешімі беру туралы өтініш берді, және сот тиісті тұжырымдама "коммерциялық ақпаратты қорғау үшін ақылға қонымды талаптан асып түсетінін" мойындады. Келісімнің Еуропалық Одақтың жұмыс істеуі туралы шарттың 101-бабын бұзғаны анықталды, бұл шарт бәсекелестікті бұрмалайтын мақсатқа немесе салдарға ие келісімдерді тыйымдайды, сондықтан ол күшін жойды.

Америка Құрама Штаттары

NDA-лар АҚШ-та кеңінен таралған, Америка жұмыс орындарының үштен бірінен астамы NDA-ны қамтиды. АҚШ Конгресі 2022 жылы «Speak Out Act» заңын қабылдады, ол сексуалдық қысым мен сексуалдық зорлыққа қатысты оларды тыйымдайды, және бұл заңға президент Джо Байден 2022 жылдың 7 желтоқсанында қол қойды. Калифорния сияқты кейбір штаттарда NDA және бәсекелестікке тыйым салатын шарттарға қатысты ерекше жағдайлар бар. Калифорнияның соттары мен заң шығарушы органы қызметкердің еркіндігі мен кәсіпкерлік белсенділігін қорғаушылық доктринадан гөрі жоғары бағалайтынын көрсетті.