Кіріспе

4 ғасырдағы македониялық генерал Архон (Ежелгі грекше: Ἄρχων; б.з.б. 321 жылы қайтыс болды) – пеллалық, Ұлы Александрдың б.з.б. 323 жылы қайтыс болғаннан кейін Вавилония сатрапы болып тағайындалды. Ол, Александрдың Үндістанға жасаған жорығында Клинийдің ұлы ретінде айтылған тұлғамен бір болуы мүмкін. Архон б.з.б. 321 жылы Докимосқа қарсы шайқаста қаза тапты. Дельфидегі жазуда Архонның б.з.б. 333-332 жылдардағы Истмия және Пифия ойындарына қатысып, бірнеше ат жарысын жеңіп алғаны көрсетілген.

1938 жылғы мүсіннің негізін табу

1938 жылдың 2 мамырында Дельфиде, Via Sacra бойында әктас мүсіннің негізі табылған. Қазіргі уақытта ол Дельфи археологиялық мұражайында сақтаулы. Негіздің бетіне грек тілінде үш түрлі жазу қашалған. Алғашқы алты жолдық эпиграмма Архонның спорттық жеңістерін, Вавилон қаласын басқарғандығын, Александрмен бірге әскери қызмет өткерген кезеңін, оның жетістіктері арқасында туған еліне (Пеллаға) келген даңқты және Архон отбасын бейнелейтін мүсіндер тобының табыс етілгенін жырлайды. Екі элегиялық тармақтан тұратын қысқаша жазу Архонның ат спортынан Пифия және Истмия ойындарындағы жеңістеріне тоқталады. Үшінші жазу Архон мен оның отбасына берілген жеңілдіктер туралы жарлық болды (оның ішінде оракулдармен кеңесуде басымдық, театрлардағы бірінші орын, салықтан босату және сотта басымдық). Сол аймақта табылған мүсін таяқтарындағы кішірек жазуларда Архонның әкесі Клейн, анасы Синезис (Клейннің әйелі) және ағасы Изократ есімдері көрсетілген. Бұл жазулардың мерзімі көрсеткен Архонның б.з.д. 326-321 жылдар аралығында Шығыста әрекет еткен, тарихтан белгілі Ұлы Александрдың офицері болғандығын растайды. Александрмен бірге басқа триерархтар Архонды 326 жылғы Гидасп шайқасында флотты тасымалдауды бақылауға тағайындады. Александрдың қайтысынан кейін империя генералдар арасында бөліскенде Архон Бабыл сатрапиясын иеленді. Диадохи соғыстарында Архон Пердиккаға қарсы болды, ол оған қарсы Докимосты Бабылға жіберді. Архон 321 жылы қала үшін болған шайқаста қаза тапты.