Кіріспе

Александр (Ἀλέξανδρος) – грек тілінен шыққан еркек есімі. Бұл есімнің ең танымал иесі – ежелгі Грекияның Македония патшалығының патшасы, Ұлы Александр. Ол ежелгі тарихтағы ең үлкен империялардың бірін құрды. Осы есімнің басқа нұсқалары: Aleksandar, Aleksander, Aleksandr және Alekzandr. Бұған қатысты есімдер мен кішірек атаулары: Искандар, Алек, Алекс, Alexandre, Aleks, Aleksa, Alasdair, Саша және Sander; әйелдерге арналған түрлері: Александра, Александрия және Саша.

Этимология

Александр есімі (Александрос; 'адамдарды қорғаушы' немесе 'адамдардың қамқоршысы') сөзінен шыққан. Ол ἀλέξειν (aléxein; 'қорғау, сақтау, аулақ ету') етістігі мен ἀνήρ (anḗr, genitive: ἀνδρός, andrós; 'адам' деген мағынаны білдіретін) есімнің біріккен түрі. Бұл грек есімдеріндегі кең таралған "жауынгерлік шеберлік" мотивінің мысалы, осы жағдайда жаудың шабуылын тойтару немесе кері қайтару қабілеті. Есімнің ең ерте куәландырылған түрі – Микендік грек тіліндегі әйел есімі 𐀀𐀩𐀏𐀭𐀅𐀨, a re ka sa da ra, (/Alexandra/), бұл Linear B буындық жазуымен жазылған. Алаксанду, сондай-ақ Алакасанду немесе Алаксандус деп аталған, шамамен 1280 ж.б.д. Хетт патшасы Муваттали II-мен келісімге келген Вилуса патшасы болды; бұл, әдетте, Александрос деп аталған грек болған деп есептеледі. Бұл есім грек құдайы Гераға берілген атаулардың бірі болды және осылайша "жауынгерлерді құтқаруға келген" деген мағынаны білдіреді. "Илиада" дағы Париж кейіпкері де Александр деп танымал. Бұл есімнің танымал болуы Александр III патшаның, көбінесе "Ұлы Александр" деп аталатын, әскери жаулаулары арқылы грек әлеміне тарады. Кейінгі дәуірлердегі түрлі елдердегі көптеген Александрлар тікелей немесе жанама түрде оның құрметіне аталды.

Александр есімді адамдар

Александр – Македония патшалары, Шотландия королдері, Ресей императорлары және папалар сияқты көптеген билеушілердің есімі болған.