Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жүз жыл, б.з.д. 400 жылдан б.з.д. 301 жылға дейін.
One hundred years, from 400 BC to 301 BC
Б.з.д. 4-ғасыр б.з.д. 400 жылдың бірінші күнінен басталып, б.з.д. 301 жылдың соңғы күнімен аяқталды. Ол классикалық дәуірдің, эпоханың немесе тарихи кезеңнің бір бөлігі саналады. Бұл ғасыр классикалық грек өркениетінің барлық жағынан гүлденген кезеңі болды. Б.з.д. 400 жылға қарай грек философиясы, өнері, әдебиеті және сәулеті шығыс Жерорта теңізінің аймағындағы көптеген тәуелсіз грек колониялары арқылы кеңінен тарады. Осы кезеңдегі ең маңызды саяси оқиғалардың бірі – Александрдың жаулап алулары, ол бір кезде қуатты болған Парсы империясының құлауына және грек мәдениетінің шығысқа қарай таралуына әкелді. Александр шығыс пен батыстың бірігуін армандаған, бірақ оның өмірі б.з.д. 323 жылы аяқталғанда, оның кең империясы генералдарының әрқайсысы өздерінің жеке патшалықтарын құруына байланысты азамат соғысына ұшырады. Осылайша эллинистік дәуір басталды, ол билікке көрінеу абсолюттік көзқараспен, грек патшаларының патшалық рәсімдерін қабылдауымен және мұрагерлік билік орнатуымен сипатталады. Көптеген ғалымдар бұл дәуірді классикалық Грецияның соңы деп санайды, бірақ қалған тәуелсіз грек қалаларында демократияның белгілі бір деңгейі сақталды. Үндістанда Чандрагупта Маурья б.з.д. 322 жылы Маурья империясын құрды және Александр әскерлерінің батысқа қарай шегінуінен кейін жергілікті биліктердің әлсіреуін пайдаланып, өзінің билігін Орталық және Батыс Үндістанға қарай жылдам кеңейтті. Б.з.д. 4-ғасырда Қытай «Соғысатын мемлекеттер» дәуірі деп аталатын тұрақты соғыс кезеңіне енді. Бұл кезеңде технологиялық прогресске байланысты үлкен мемлекеттер (мысалы, Чу) кішірек мемлекеттерден тез өркендеді. Тарихшылар бұл кезеңді көбінесе «көктем және күз» дәуірімен салыстырғанда зорлық-зомбылыққа толы деп сипаттаса да, ол конфуциандық және даосизмнің әртүрлі мектептерінің кеңеюі және легалистік ойдың қалыптасуы арқылы мәдени және әлеуметтік дамумен де ерекшеленді.
The 4th century BCE started the first day of 400 BC and ended the last day of 301 BC. It is considered part of the Classical era, epoch, or historical period. This century marked the height of Classical Greek civilization in all of its aspects. By the year 400 BCE Greek philosophy, art, literature and architecture had spread far and wide, with the numerous independent Greek colonies that had sprung up throughout the lands of the eastern Mediterranean. Arguably the most important series of political events in this period were the conquests of Alexander, bringing about the collapse of the once formidable Persian Empire and spreading Greek culture far into the east. Alexander dreamt of an east/west union, but when his short life ended in 323 BCE, his vast empire was plunged into civil war as his generals each carved out their own separate kingdoms. Thus began the Hellenistic age, a period characterized by a more absolute approach to rule, with Greek kings taking on royal trappings and setting up hereditary successions. While a degree of democracy still existed in some of the remaining independent Greek cities, many scholars see this age as marking the end of classical Greece. In India, the Maurya Empire was founded in 322 BCE by Chandragupta Maurya who rapidly expanded his power westwards across central and western India, taking advantage of the disruptions of local powers in the wake of the withdrawal westward by the armies of Alexander. China in the 4th century BCE entered an era of constant warfare known as the Warring States period. The period saw the rapid rise of large states (such as Chu) over smaller ones thanks to technological advancement. Though the period has usually been characterized by historians as being excessively violent compared to the Spring and Autumn period, it was also punctuated by several cultural and social growths through the expansion of several different sects of Confucianism and Taoism, and the formulation of Legalist thought.
390-шы жылдар
399 ж.б.э.д. грек философы Сократ афиналық билік тарапынан дінсіздік пен жастарды тәлім-тәрбиесін бұзуы үшін өлім жазасына кесілді. Ол жер аударылудан бас тартып, у ішпекпен өлді. 396 жылы римдіктер Маркус Фурий Камиллды диктатор етіп тағайындады. Камилл соңында оңтүстік Этруриядағы этрусктердің Веии қаласын қиратты. 395 жылы Калашока әкесі Шишунаганың орнын басып, Магада патшасы болды. Оның билігінде екінші буддалық кеңес өткізілді. 395 жылы "Коринф соғысы" басталды, Афина, Фива, Коринф және Аргос (Персияның қолдауымен) Спартаға қарсы шықты. 392 жылы Спартада грек қалалары арасындағы бейбітшілік конференциясы өтті. Афиналық шешен және саясаткер Андокид Спартамен бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізу үшін үш әріптесімен бірге барды. Конференция сәтсіз аяқталып, Афина шарттарын қабылдамай, елшілерді елден қуды. 391 жылы Сиракузаның тираны Дионисий I өзінің билігін Италияның оңтүстігіндегі грек қалаларына таратуға тырысты. Ол Региумды сәтсіз қоршауға алды. 390 жылы: Мысыр перғауыны Хакор (Акорис) Кипр патшасы Евагор және Афинамен үшжақты одақ жасасты.
399 BCE: The Greek philosopher Socrates is sentenced to death by Athenian authorities, condemned for impiety and the corruption of youth. He refuses to flee into exile and dies by drinking hemlock. 396 BCE: Marcus Furius Camillus is made dictator by the Romans. Camillus finally destroys the Etruscan city of Veii in southern Etruria. 395 BCE: Kalashoka succeeds his father Shishunaga to become king of Magadha. Second Buddhist Council is held during his reign. 395 BCE: The "Corinthian War" begins, with Athens, Thebes, Corinth and Argos (with the backing of Persia) against Sparta. 392 BCE: A peace conference between the Greek city states is held in Sparta. Andocides, Athenian orator and politician, goes with three colleagues to negotiate peace with Sparta. The conference is unsuccessful and Athens rejects the terms and exiles the ambassadors. 391 BCE: Dionysius I, tyrant of Syracuse, begins an attempt to extend his rule to the Greek cities of southern Italy. He unsuccessfully besieges Rhegium. 390 BCE: The Pharaoh of Egypt, Hakor (Akoris), concludes a tripartite alliance with Evagoras, king of Cyprus, and Athens.
370-ші жылдар
376 ж.б.д.: Хан, Вэй және Чжао мемлекеттері Цзинь әулетінің билеушісі Цзин герцогын тақтан түсіріп, қалған Цзинь жерін өзара бөлісті, осымен Цзинь мемлекетінің соңы келді.
376 BC: The states of Han, Wei and Zhao deposed Duke Jing of Jin and divided the last remaining Jin territory between themselves, which marked the final end of the Jin state.
360-шы жылдар
361 ж.б.д.: Ксиао герцог Цинь мемлекетін билеуге кірісті.
361 BC: Duke Xiao became ruler of Qin.
350-ші жылдар
356 ж.б.д. Шан Ян Цинь мемлекетінде алғашқы реформаларын енгізді.
356 BC: Shang Yang implemented his first set of reforms in Qin.
340 ж. б. з.
344 ж.б.д.: Вэй герцогы Хуэй алғаш рет өзіне патшалық атағын (қытайша: 王) иеленді, толық тәуелсіз мемлекеттер екенін жариялады. 344 ж.б.д.: Ци және Вэй билеушілері бір-бірін «патша» деп мойындады: Ци патшасы Вэй және Вэй патшасы Хуэй, бұл Чжоу әкімшілігінен тәуелсіздіктерін жариялау болды. 343 ж.б.д.: Ци мемлекеті Соғыс жайлы мемлекеттер кезеңінде, қазіргі Хэнань провинциясының Шэнь округіне қарасты Дажанцзя кентінде Вэйге қарсы Малин шайқасында жеңіске жетті. Панг Хуанның қазасынан кейін Шэнь ханзадасы Ци тарапынан тұтқынға алынды. Бұл шайқастан кейін Вэй мемлекетінің күші күрт азайды.
344 BC: Duke Hui of Wei is the first to claim the royal title of king (Chinese: 王) for himself, proclaiming themselves fully independent kingdoms. 344 BC: The rulers of Qi and Wei mutually recognized each other as "kings": King Wei of Qi and King Hui of Wei, in effect declaring their independence from the Zhou court. 343 BC: State of Qi wins the Battle of Maling over Wei that takes place in Maling, currently Dazhangjia Town, Shen County, Henan Province, during the Warring States period. After the death of Pang Juan, Prince Shen was captured by Qi. The power of the state of Wei decreased considerably after this battle.
330-шы жылдар
338 ж.б.д.: Хуэйвэн патша Цинь мемлекетін билеуге кірісті. 331 ж.б.д.: Ұлы Александр Гаугамела шайқасында жеңіске жетіп, парсылардың гегемониясын тоқтатты. Ол 330-жылдардың көп бөлігін Ахеменид империясының қалдықтарын бағындырумен өткізді. 331 ж.б.д.: Чу мемлекеті 334 ж.б.д. өзінің гүлдену шегіне жетті, ол кезде Тынық мұхитының жағалауындағы Юэ мемлекетін жаулап алды.
338 BC: King Huiwen becomes ruler of Qin. 331 BC: Alexander the Great Wins the Battle of Gaugamela, effectively ending Persian hegemony. He would spend much of the 330s conquering the remnants of the Achaemenid Empire. 331 BC: Chu rises to its peak in 334 BC, when it conquers Yue to its east on the Pacific coast.
320-ші жылдар
326 ж.: Ұлы Александр мен Порос патша арасында Джелум өзенінің жағасында Гидасп шайқасы болды. Шайқас Македонияның жеңісімен аяқталды. 323 ж.: Вавилон қаласында Ұлы Александр ұзаққа созылған тойдан және көп ішімдік ішкеннен кейін ауырып, он күннен соң қайтыс болды. 323 ж.: Вавилонның бөлінісі Ұлы Александр басып алған жерлерді оның генералдары арасында бөлуді белгілейді. Бұл бөліс, негізінен Евменнің араласуымен жасалған келісім нәтижесінде болды. Бұған дейін Филип III-ге толық билік беруді қалаған Мелеагер тобы мен Александрдың әйелі Роксанадан туатын мұрагер күтіп, тақты регенттің басқаруына беруді ұсынған Пердикка тобы арасында пікір қақтығысы болған еді. 322 ж.: Чандрагупта Маурья Дхана Нанданы құлатып, Магада патшасы болды. Маурья әулетінің құрылуы.
326 BC: Battle of the Hydaspes is fought between Alexander the Great and King Porus on the banks of Jhelum river. The battle resulted in Macedonian victory. 323 BC: In Babylon, Alexander the Great dies, ten days after being taken ill after a prolonged banquet and drinking bout. 323 BC: The Partition of Babylon sets out the division of the territories conquered by Alexander the Great between his generals. The partition is a result of a compromise, essentially brokered by Eumenes, following a conflict of opinion between the party of Meleager, who wishes to give full power to Philip III, and the party of Perdiccas, who wishes to wait for the birth of the heir of Alexander and his wife, Roxana to give him the throne under the control of a regent. 322 BC: Chandragupta Maurya overthrows Dhana Nanda and becomes King of Magadha. Establishment of Maurya dynasty.
310-шы жылдар
316 ж.б.з.д.: Цинь Шу және Баны бағындырды. 314 ж.: Нань патшаның таққа отыруымен Шығыс Чжоу тәуелсіз мемлекетке айналды. Патша Батыс Чжоу деп аталатын жерге көшіп орналасты. 311 ж.: Цинь патшасы Хуй қайтыс болды, одан бір жыл кейін премьер-министр Чжан И қайтыс болды. Жаңа монарх, У патшасы, мұрагерлері болмай қайтыс болғанша төрт жыл ғана биледі.
316 BC: Qin conquers Shu and Ba. 314 BC: Upon the ascension of King Nan, East Zhou becomes an independent state. The king comes to reside in what becomes known as West Zhou. 311 BC: King Hui of Qin dies, follows by prime minister Zhang Yi one year later. The new monarch, King Wu, reigns only four years before dying without legitimate heirs.
Тәуелсіз мемлекеттер
Қараңыз: б.з.д. IV ғасырындағы саяси бірлестіктер тізімі.
See: List of political entities in the 4th century BC.